практэкаванье 102 што писати

Кароткі адказ

У сшытак трэба спісаць другую заклічку — пра сонейка. Менавіта яе прамаўляюць у пахмурны дзень, каб выклікаць сонца:

Сонейка-сонца, выгляні ў аконца, пасьвяці нам трошку, дам табе гарошку.

Адказнае пытанне ў падручніку («З якіх сказаў складаюцца заклічкі?») — заклічкі складаюцца з пабуджальных сказаў са звароткам: у кожнай ёсць зваротак («Божая кароўка», «Сонейка-сонца») і дзеясловы ў загадным ладзе.

Як разважаць

1. Што такое заклічка. Гэта кароткі народны вершык-просьба, звернуты да прыроды (сонца, дождж, божая кароўка), каб яна нешта зрабіла.

2. Па якой прыкмеце яе пазнаць. У заклічцы абавязкова ёсць дзеясловы-просьбы ў загадным ладзе:

• у першай: паляці, паясі, прынясі;
• у другой: выгляні, пасьвяці.

Такія сказы і называюцца пабуджальнымі — яны падштурхоўваюць да дзеяння. Менавіта таму выдзеленыя словы трэба чытаць з большай сілай голасу: на іх падае галоўны сэнс просьбы.

3. Як выбраць патрэбную заклічку. Глядзі на змест і адрасата:

• другая — да сонца: «выгляні з аконца», «пасьвяці». Яе кажуць тады, калі неба зацягнута хмарамі, гэта значыць у пахмурны дзень;
• першая — да божай кароўкі: яе прамаўляюць, калі жучок сеў на руку, і просяць паляцець «на неба». Да надвор'я яна не датычыцца.

4. Як аформіць запіс. Зваротак стаіць у пачатку і выдзяляецца коскамі: Сонейка-сонца, выгляні ў аконца… Спісваць трэба дакладна, нічога не перайначваючы: гэта ўзор вусна-паэтычнай мовы.

Праверка

• Усе дзеясловы-просьбы на месцы: выгляні, пасьвяці — значыць, гэта пабуджальныя сказы.
• Зваротак «Сонейка-сонца» выдзелены коскай, паміж часткамі сказа таксама стаяць коскі.
• Тэкст падабраны правільна: гаворка ідзе пра сонца, а не пра жучка.

Звярні ўвагу: правы край фота абрэзаны, таму канчаткі радкоў у другой заклічцы бачныя часткова («трош…», «гарошк…»). У сшытак пішы іх цалкам — паводле падручніка.