тыбыш жана тамга боюнча көнүгүүлөрдү иштеп чыгуу конспект
Конспект: «Тыбыш жана тамга» (2–3-класс, кыргыз тили)
Тема: Тыбыш жана тамга. Максаты: тыбыш менен тамганын айырмасын түшүндүрүү; сөздүн тыбыштык-тамгалык анализин жасоого үйрөтүү; үндүү жана үнсүз тыбыштарды ажыратуу. Жабдуу: тамгалардын карточкалары, сөз схемалары, «Үндүү–үнсүз» таблицасы, иш дептери. Түрү: жаңы билимди өздөштүрүү. Убактысы: 45 мүнөт.
Жүрүшү
1. Уюштуруу (2 мүн)
Саламдашуу, көңүлдү сабакка бурдуруу.
2. Актуалдаштыруу (5 мүн)
Суроолор: «Сүйлөгөндө эмнени айтабыз? Жазганда эмнени көрөбүз?» Окуучулардын жооптору аркылуу темага алып келүү.
3. Жаңы тема (10 мүн)
- Тыбыш — айтабыз жана угабыз. Тамга — жазабыз жана көрөбүз.
- Тыбышты тамга менен белгилейбиз, бирок алардын саны дайым дал келбейт.
- Үндүү тыбыштар: 8 кыска (а, э, ы, и, о, ө, у, ү) жана 6 узун (аа, ээ, оо, өө, уу, үү) — баары 14.
- Үнсүз тыбыштар — үндүү эмес тыбыштар (б, к, т, м, н, л, р, с, ш, ч ж.б.).
- Эскертүү: «ъ» жана «ь» тамгалары тыбышты белгилебейт; «е, ё, ю, я» кээде эки тыбышты берет (ёлка — й+о).
4. Көнүгүүлөр (20 мүн)
Көнүгүү 1. «Угуп аныкта». Мугалим сөздү айтат, окуучулар тыбыштарын бөлүп жазышат. Жооптор: күн — к-ү-н (3 тыбыш, 3 тамга); жаз — ж-а-з (3/3); окуучу — о-к-у-у-ч-у (6/6).
Көнүгүү 2. «Сана». Тыбыш менен тамганын санын салыштыр. Жооптор: тоо — 2 тыбыш, 3 тамга; бээ — 2 тыбыш, 3 тамга; мектеп — 6/6; жылдыз — 6/6. Жыйынтык: узун үндүү бир тыбыш, эки тамга менен жазылат.
Көнүгүү 3. «Үндүү-үнсүз». Сөздөрдүн үндүүлөрүн кызыл, үнсүздөрүн көк менен белгиле: китеп, гүл, мектеп, суу. Жооп (үлгү): китеп — и, е (үндүү), к, т, п (үнсүз).
Көнүгүү 4. «Тамгадан сөз кура». Бер.: т, а, л, а, а → ата, талаа, ал. Бул көнүгүүдө окуучу тамгалардын санын эмес, маанисин текшерет.
Көнүгүү 5. «Тап». Сүйлөмдөн [к] тыбышы бар сөздөрдү тап: Кичинекей кыз китеп окуду. Жооп: кичинекей, кыз, китеп, окуду.
Оюн «Тыбышын тап». Мугалим бир тыбышты айтат, окуучулар ошол тыбыш менен башталган сөздөрдү кезек менен аташат.
5. Рефлексия (5 мүн)
«Тыбыш менен тамганын айырмасы эмнеде? Бүгүн эмнени үйрөндүң?» Окуучулар бир-эки сүйлөм менен жооп берет.
6. Үй тапшырма (3 мүн)
Үч сөздү тандоо (бирөө узун үндүү менен), аларга тыбыштык-тамгалык анализ жасоо.
Текшерүү критерийи
- Тыбыштарды туура бөлүү. 2. Санды туура салыштыруу. 3. Үндүү/үнсүздү туура белгилөө.
Өзүн текшерүү ыкмасы: окуучу сөздү үн чыгарып айтып, ар бир тыбышка манжасын бүгүп санайт, анан тамгаларын санап салыштырат — сандар дал келбесе, анда узун үндүү же «ь/ъ» бар деген жыйынтык чыгарат.
Обсуждение
4 сообщенияконспект план жана жыйынтык жасап бер
«Тыбыш жана тамга» — конспект-план жана жыйынтык
1. Конспект-план
Тема: Тыбыш жана тамга. Көнүгүүлөр. Класс: 2–3-класс. Предмет: кыргыз тили. Убактысы: 45 мүнөт. Түрү: жаңы билимди бышыктоо (көнүгүү сабагы).
Максаты:
- Билим берүү: тыбыш менен тамганын айырмасын бекемдөө; сөзгө тыбыштык-тамгалык анализ жасоону үйрөтүү.
- Өнүктүрүү: фонематикалык угууну, салыштыруу жана жалпылоо жөндөмүн өнүктүрүү.
- Тарбиялык: тактыкка, өз ишин текшерүүгө көндүрүү.
Жабдуу: тамга карточкалары, сөз схемалары, «Үндүү–үнсүз» таблицасы, иш дептери, сигнал карточкалары (кызыл–көк).
Предметтик натыйжалар (көнүүчүлүктөр):
- Тыбыш менен тамганы ажыратат.
- Сөздүн тыбышын жана тамгасын туура санайт.
- Үндүү жана үнсүз тыбыштарды белгилейт.
Сабактын барышы
| № | Этап | Убакыт | Мугалимдин иш-аракети | Окуучунун иш-аракети | Күтүлүүчү натыйжа |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Уюштуруу | 2 мүн | Саламдашуу, көңүлдү бурдуруу | Сабакка даярданышат | Иш тартиби түзүлөт |
| 2 | Актуалдаштыруу | 5 мүн | «Сүйлөгөндө эмнени айтабыз? Жазганда эмнени көрөбүз?» — суроо берет | Жооп беришет, теманы аныкташат | Темага чыгуу |
| 3 | Жаңы теманы бышыктоо | 10 мүн | Тыбыш/тамга айырмасын, 14 үндүүнү, «ъ–ь» эрежесин эскертет | Эрежелерди айтып, мисал келтиришет | Эрежелер эске түшөт |
| 4 | Көнүгүүлөр | 20 мүн | 5 көнүгүүнү жана «Тыбышын тап» оюнун уюштурат | Жеке, жупта иштешет, текшеришет | Анализ жасоо көндүмү калыптанат |
| 5 | Рефлексия | 5 мүн | «Эмнени үйрөндүң? Эмне кыйын болду?» — суроо берет | Бир-эки сүйлөм менен жооп берет | Өзүн баалайт |
| 6 | Үй тапшырма | 3 мүн | 3 сөзгө анализ жасоону тапшырат | Жазып алышат | Тапшырма түшүнүктүү |
Дифференциация: кыйналган окуучуларга сөз схемасы жана карточка берилет; тез иштегендерге кошумча — узун үндүү менен 3 сөз табышат.
Баалоо критерийлери (3 балл):
- Тыбыштарды туура бөлүү — 1 балл.
- Тыбыш менен тамганын санын туура салыштыруу — 1 балл.
- Үндүү/үнсүздү туура белгилөө — 1 балл.
2. Жыйынтык
Сабактын негизги жыйынтыгы:
- Тыбыш угулат жана айтылат, тамга көрүнөт жана жазылат. Тыбыш — сүйлөө бирдиги, тамга — жазуу белгиси.
- Тыбыш менен тамганын саны дайым дал келбейт: тоо — 2 тыбыш, 3 тамга; бээ — 2 тыбыш, 3 тамга; мектеп — 6 тыбыш, 6 тамга.
- Кыргыз тилинде 14 үндүү: 8 кыска (а, э, ы, и, о, ө, у, ү) жана 6 узун (аа, ээ, оо, өө, уу, үү).
- «ъ» жана «ь» тамгалары тыбышты белгилебейт — аларды санаганда эсепке алынбайт.
Окуучунун жетишкендиги: сабактын аягында окуучу сөздү үн чыгарып айтып, тыбыштарын бөлүп, тамгалары менен салыштырып, жыйынтык чыгара алат.
Өзүн текшерүү ыкмасы (окуучуга): сөздү айт → ар бир тыбышка манжа бүк → тамгаларын сана → сандар дал келбесе, узун үндүү же «ь/ъ» бар деп жыйынтык чыгар.
Мугалим үчүн корутунду: эгер окуучулардын көбү 2-көнүгүүдө (узун үндүү) ката кетирсе, кийинки сабакта узун үндүүлү сөздөргө өзүнчө 5–7 мүнөт бөлүү керек.
Керек болсо, ушул пландын негизинде сабактын технологиялык картасын же баалоо баракчасын даярдап бере алам.
Студентке ылайык
«Тыбыш жана тамга» — студент-практикант үчүн конспект-план жана жыйынтык
1. Сабактын паспорту
| Көрсөткүч | Мазмуну |
|---|---|
| Предмет | Кыргыз тили |
| Класс | 2-класс (3-класста кайталоо катары) |
| Тема | Тыбыш жана тамга. Көнүгүүлөр |
| Сабактын түрү | Жаңы билимди бышыктоо (көнүгүү сабагы) |
| Убактысы | 45 мүнөт |
| Окутуу ыкмалары | Түшүндүрүп-иллюстрациялоо, репродуктивдүү, изилдөөчүлүк (жарым), оюн, өзүн-өзү текшерүү |
| Окутуу формалары | Фронталдык, жупта, жеке |
| Дидактикалык материал | Тамга карточкалары, сөз схемалары, «Үндүү–үнсүз» таблицасы, кызыл–көк сигнал карточкалары, баалоо баракчасы |
| Негизги компетенциялар | Тилдик-коммуникативдик, маалыматтык, өзүн-өзү уюштуруу |
2. Пландаштырылган натыйжалар
Предметтик:
- Тыбыш менен тамганын айырмасын түшүндүрөт.
- Сөзгө тыбыштык-тамгалык анализ жасоодо тыбыш менен тамганын санын туура салыштырат.
- Үндүү (14) жана үнсүз тыбыштарды ажыратат.
Метапредметтик: салыштырат, жалпылайт, өз ишин үлгү менен текшерет, жупта иштейт.
Инсандык: тактыкка, өз жообуна жоопкерчиликке көндүгөт.
3. Сабактын технологиялык картасы
| Этап | Убакыт | Мугалимдин (студенттин) иши | Окуучунун иши | Күтүлүүчү натыйжа |
|---|---|---|---|---|
| Уюштуруу | 2 мүн | Саламдашат, иш тартибин түзөт | Даярданышат | Ишке киришүү |
| Актуалдаштыруу | 5 мүн | «Сүйлөгөндө эмнени айтабыз? Жазганда эмнени көрөбүз?» — суроо берет, темага алып келет | Жооп берип, теманы аныкташат | Тема ачылат |
| Максат коюу | 3 мүн | Максатты окуучулар менен бирге түзөт | «Бүгүн эмнени үйрөнөбүз?» — суроого жооп берет | Максат түшүнүктүү |
| Бышыктоо | 7 мүн | Тыбыш/тамга айырмасын, 14 үндүүнү, «ъ–ь» тыбыш белгилебей турганын эскертет | Эрежелерди айтып, мисал келтиришет | Теориялык негиз кайталат |
| Көнүгүүлөр | 20 мүн | 5 көнүгүүнү жана «Тыбышын тап» оюнун уюштурат, багыттайт | Жеке, жупта иштеп, текшеришет | Анализ көндүмү калыптанат |
| Рефлексия | 5 мүн | «Эмнени үйрөндүң? Эмне кыйын болду?» — суроо берет | Бир-эки сүйлөм менен жооп берет | Өзүн баалайт |
| Үй тапшырма | 3 мүн | 3 сөзгө анализ жасоону, анын ичинде узун үндүүлү сөздү тапшырат | Жазып алышат | Тапшырма түшүнүктүү |
Көнүгүүлөр (кыскача мазмуну):
- «Угуп аныкта» — күн, жаз, окуучу (3/3, 3/3, 6/6).
- «Сана» — тоо (2 тыбыш, 3 тамга), бээ (2/3), мектеп (6/6), жылдыз (6/6).
- «Үндүү–үнсүз» — китеп, гүл, мектеп, суу.
- «Тамгадан сөз кура» — т, а, л, а, а → ата, талаа.
- «Тап» — Кичинекей кыз китеп окуду сүйлөмүнөн [к] тыбышы бар сөздөр.
4. Методикалык негиздөө (студент үчүн)
- Эмне үчүн ушундай тартип? Тема 2-класста оозеки сүйлөөдөн жазууга өтүү мезгилине туура келет, ошондуктан «угуу → айтуу → жазуу» баскычтары сакталат.
- Эмне үчүн 2-көнүгүү негизги? Тыбыш менен тамганын санынын айырмасы (узун үндүү, «ь/ъ») — эң көп ката кетүүчү жер; бул көнүгүү ошону ачык көрсөтөт.
- Эмне үчүн оюн? 7–9 жашта көңүл туруктуу 10–15 мүнөткө гана жетет, оюн этабы окуучунун ишке активдүүлүгүн кайтарат.
- Жупта иштөө — бири-бирин текшерүү аркылуу өзүн-өзү баалоону калыптандырат.
5. Баалоо жана дифференциация
Критерийлер (3 балл): тыбыштарды туура бөлүү — 1; сандарды туура салыштыруу — 1; үндүү/үнсүздү туура белгилөө — 1.
Кыйналган окуучуларга: даяр сөз схемасы берилет, биринчи тамга жазылып коюлат. Тез иштегендерге: узун үндүү менен 3 сөз табып, анализ жасоо.
6. Жыйынтык
Сабактын мазмундук жыйынтыгы:
- Тыбыш — угулат жана айтылат; тамга — көрүнөт жана жазылат.
- Тыбыш менен тамганын саны дайым дал келбейт: тоо — 2/3, бээ — 2/3, мектеп — 6/6.
- Кыргыз тилинде 14 үндүү: 8 кыска (а, э, ы, и, о, ө, у, ү) жана 6 узун (аа, ээ, оо, өө, уу, үү).
- «ъ» жана «ь» тамгалары тыбышты белгилебейт.
Студент үчүн өзүн-өзү талдоо (рефлексия баракчасы):
- Максатка жеттимби? Кайсы далил менен?
- Кайсы этапта убакыт жетпей калды?
- Канча окуучу 2-көнүгүүдө ката кетирди? Эмне себептен?
- Кийинки сабакта эмнени өзгөртөм?
Методист/мугалим үчүн корутунду: эгер окуучулардын 30%дан көбү узун үндүүдө ката кетирсе, кийинки сабакта «узун үндүү» темасына өзүнчө 5–7 мүнөт бөлүү, ал эми «ь/ъ» боюнча бир тесттик текшерүү жүргүзүү сунушталат.
Өзүн текшерүү ыкмасы (окуучуга): сөздү айт → ар бир тыбышка манжа бүк → тамгаларын сана → сандар дал келбесе, узун үндүү же «ь/ъ» бар деп жыйынтык чыгар.
7. Адабият
- Кыргыз тили боюнча мектеп программасы жана окуу китеби (2-класс).
- Башталгыч класстарда кыргыз тилин окутуу методикасы боюнча окуу куралы.
- Сабактын технологиялык картасын түзүү боюнча методикалык сунуштар.
Керек болсо, ушунун негизинде сабактын презентациясынын планын же баалоо баракчасынын даяр үлгүсүн түзүп бере алам.
