привет

Qısa cavab: Neolit dövründə insanlar «istehsal təsərrüfatı»na keçdi — yəni təbiətin hazır verdiyini yığmaq əvəzinə, ərzağı özləri yetişdirməyə başladılar. Bu dəyişikliklər «Neolit inqilabı» adlanır.

Əsas yeniliklər:

1. Əkinçilik və maldarlığın yaranması. Yığıcılıq və ovçuluq getdikcə əkinçilik və heyvandarlıqla əvəz olundu. Buğda, arpa kimi bitkilər, qoyun, keçi, iri buynuzlu mal-qara və it əhliləşdirildi.
2. Oturaq həyat tərzi. İnsanlar mağaralardan çıxıb daimi kəndlər saldı, palçıq və daşdan evlər tikdi. Buna görə ilk qəsəbələr (məsələn, Çatalhöyük) meydana gəldi.
3. Saxsı qabların istehsalı (keramika). Qidanı saxlamaq və bişirmək üçün gil qablar hazırlandı — bu, dərslikdə də qeyd olunur.
4. Toxuculuq. Bitki liflərindən və yundan ip, parça hazırlanıb paltar tikildi.
5. Alətlərin təkmilləşməsi. Daş alətlər cilalandı, oraq, dəyirman daşı, kərki, toxa kimi yeni əmək alətləri yarandı.
6. Əmək bölgüsü və sənətkarlığın ayrılması. Əkinçi, maldar, dulusçu, toxucu kimi peşələr yarandı; məhsullar mübadilə olunmağa başladı.
7. Əhalinin artımı. Bol qida və oturaq həyat sayəsində əhali sürətlə çoxaldı.

Yadda saxlamaq üçün: Neolit inqilabı = «yığan təsərrüfatdan istehsal edən təsərrüfata keçid». Bunun ən görünən nəticələri: əkinçilik, maldarlıq, oturaq kəndlər, keramika və toxuculuq.

Qısa cavab: Metal emalı insan həyatında böyük dönüş yaratdı: daş alətləri metal alətlər əvəz etdi, əmək məhsuldarlığı artdı, sənətkarlıq və ticarət inkişaf etdi, cəmiyyətdə ilk sosial bərabərsizlik meydana gəldi.

Metal emalının əhəmiyyəti — əsas məqamlar:

1. Daha davamlı və kəskin alətlər. Mis, sonra tunc daşdan möhkəm və elastik idi. Oraq, balta, kərki, xəncər, nizə ucları hazırlandı; əkinçilik, ağac emalı və tikinti asanlaşdı.

2. Metalın təkrar emalı. Daş alət sındıqda atılırdı, metalı isə əritmək, yenidən döymək və qəlibə tökmək mümkün idi. Xammal daha qənaətli istifadə olunurdu.

3. Yeni texnologiyaların yaranması. Əvvəlcə təbii mis soyuq döymə üsulu ilə emal olunurdu; sonra ocaqda əritmə və qəlibə tökmə mənimsənildi. Bu, metallurgiyanın əsasını qoydu.

4. Əmək bölgüsü və sənətkarlığın ayrılması. Metal emalı xüsusi bacarıq tələb etdiyi üçün metalçı peşəsi yarandı; sənətkarlıq kənd təsərrüfatından ayrıldı.

5. Ticarətin genişlənməsi. Mis və qalay yataqları hər yerdə olmadığından metal və hazır məmulat uzaq məsafələrə mübadilə olunurdu. Beləliklə, ticarət yolları meydana gəldi.

6. Sosial bərabərsizlik. Metal silah və alətlərə sahib olanlar daha güclü oldu, sərvət toplandı, cəmiyyətdə təbəqələşmə başladı.

7. Müdafiə qabiliyyətinin artması. Metal silahlar döyüşdə üstünlük verdi, bu da tayfalar arasında mübarizəni gücləndirdi.

Nəticə: Metal emalı daş dövründən Mis-Daş və Tunc dövrünə keçidin əsas hərəkətverici qüvvəsi oldu — insan təbiətdən asılılığını azaltdı və daha mürəkkəb cəmiyyət quruluşuna doğru addım atdı.