Мына пікірді оқы: «Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуына табиғаттағы өзгерістер әсер етпеді. Малшылар егіншілермен өнім айырбастамады».
Реши задание на изображении
Сверь числа и знаки с фото.
ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ Сабақтың ортасы ЖҰПТЫҚ ТАПСЫРМА | Орындау уақыты: 17 минут • Мұғалімнің тақырыпты қысқаша түсіндіруі. • Әдіс: «Қоныс кеңесі» • Ортақ міндет: «Жауын-шашын азайып, өзен-көлдер тартылған жағдайда көшпелі мал шаруашылығы неліктен тиімді болды?» деген сұраққа жұп болып шешім дайындаңдар. Мәтінді, көш көрінісін және төрт түлік суреттерін зерттеңдер. Жылқы мен сиырдың жайылу ерекшелігін салыстырыңдар. Кемінде екі нақты мәтіндік дәлелге сүйеніп, 5–6 сөйлемдік ортақ жауап жазыңдар. Жауапта:
- Табиғаттағы өзгерістерді көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуымен байланыстырыңдар.
- Суреттен көшке қолайлы бір малды таңдап, таңдауды мәтінмен дәлелдеңдер.
- Малшылар мен егіншілер арасындағы өнім айырбасының дамуын түсіндіріңдер. [Рисунок: көш көрінісі — киіз үйлер, атты адамдар, түйелер; астында төрт түлік: «Жылқы», «Сиыр», «Қой», «Түйе»] [Жауап жазуға арналған сызықтар]
ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ | Орындау уақыты: 13 минут ЖЕКЕ ТАПСЫРМА Жеке тапсырма алдындағы мұғалімнің қысқаша түсіндіруі. Әдіс: «Тарихи пікірге түзету» Тапсырма: Мына пікірді оқы: «Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуына табиғаттағы өзгерістер әсер етпеді. Малшылар егіншілермен өнім айырбастамады». Мәтінді зерттеп, пікірді түзет. Кемінде екі нақты дәлелге сүйеніп, 5–6 сөйлемдік түсіндірме жаз: • Климат қалай өзгерді? Осы өзгерісті көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуымен байланыстыр. • Көш керуенінде түйе қандай қызмет атқарып тұр? Оның көшке қолайлылығының маңызды себебін дәлелде. • Мал шаруашылығы өнімдерінің көбеюі мен егіншілермен байланысқа қалай әсер етті? • Соңында көшпелі мал шаруашылығының тиімділігі туралы қорытындыңды жаз. [Рисунок: шөлді даладағы көш керуені — киіз үйлер, жүк артылған түйелер, адамдар] [Жауап жазуға арналған сызықтар]
Жеке тапсырма (оң жақ) — көшіріп жазатын мәтін:
«Пікір қате. Көшпелі мал шаруашылығы табиғаттағы өзгерістерге байланысты қалыптасты: климат қуаңданып, өзен-көл тартылып, жайылым азайғанда, адамдар егіншіліктен мал бағуға көшті. Көш керуенінде түйе жүк тасиды, су мен жемге шыдамды, қыста қар астынан азық табады — сондықтан ол көшке ең қолайлы мал. Мал өнімі (ет, сүт, жүн, тері) көбейген соң, малшылар оны егіншілерге астық, мата, металл бұйымдарына айырбастады. Осылай екі шаруашылық арасында тұрақты айырбас дамыды. Қорытынды: көшпелі мал шаруашылығы табиғатқа бейімделген тиімді шаруашылық түрі болды.»
Жұптық тапсырма (сол жақ) — қысқаша жауап:
- Климат қуаңдап, өзен-көл тартылды → егіншілік әлсіреп, көшпелі мал шаруашылығы қалыптасты.
- Көшке қолайлы мал — түйе: сусыз-жемсіз ұзақ жүреді, жүк артады; жылқы суыққа шыдамды, ал сиыр су мен шөпке талапшыл.
- Мал өнімі көбейіп, егіншілермен астық, матаға айырбас дамыды.
