Konspekt
Qisqa javob: Biomolekulalar — tirik organizm hujayrasini tashkil etuvchi va hayot faoliyatida qatnashuvchi moddalar. Ular orasida uglevodlar, oqsillar, lipidlar va nuklein kislotalar bor. Ko‘p monomerlardan tuzilgan yirik molekulalar biopolimerlar deyiladi. Uglevodlarning umumiy formulasi:
\[ C_n(H_2O)_m \]
21-§. Biomolekulalar
- Biomolekulalar — hujayradagi organik birikmalar; hayot uchun zarur moddalar.
- Monomer — polimer zanjirining bitta bo‘g‘ini bo‘ladigan kichik molekula.
- Polimer yoki makromolekula — ko‘p monomerlarning birikishidan hosil bo‘lgan yirik molekula.
- Biopolimer — tirik hujayrada hosil bo‘ladigan polimer.
Monomer → biopolimer:
\[ \text{aminokislota} \to \text{oqsil},\qquad \text{nukleotid} \to \text{DNK yoki RNK},\qquad \text{monosaxarid} \to \text{polisaxarid}. \]
Asosiy fikr: monomerlarning turi, soni va birikish tartibi har xil bo‘lgani uchun biopolimerlar ham xilma-xil bo‘ladi.
22-§. Uglevodlar
- Uglevodlar — tabiatda keng tarqalgan organik birikmalar.
- Umumiy formulasi: \(C_n(H_2O)_m\).
- Nomi tarkibida vodorod va kislorodning suv molekulasiga o‘xshash nisbatda bo‘lishidan kelib chiqqan.
- Masalan, glyukoza:
\[ C_6H_{12}O_6 = C_6(H_2O)_6 \]
| Guruh | Misollar | Vazifasi |
|---|---|---|
| Monosaxaridlar | glyukoza, fruktoza, riboza, dezoksiriboza | energiya manbai; riboza va dezoksiriboza nuklein kislotalar tarkibida |
| Disaxaridlar | saxaroza, laktoza, maltoza | energiya manbai; saxaroza o‘simliklarda, laktoza sutda |
| Polisaxaridlar | kraxmal, glikogen, tsellyuloza, xitin | kraxmal va glikogen — zaxira; tsellyuloza va xitin — qurilish |
O‘simlik va hayvon organizmlarida:
- o‘simliklarda: kraxmal, tsellyuloza, saxaroza;
- hayvonlarda: glikogen, laktoza, glyukoza;
- ikkalasida ham glyukoza energiya manbai bo‘ladi.
Xulosa: biomolekulalar kichik monomerlardan tuzilgan yirik biopolimerlardan iborat bo‘lishi mumkin. Uglevodlarni ajratishda umumiy formula, monomerlar soni va organizmdagi vazifasiga qaraladi.
Обсуждение
4 сообщения25.5
25.5
25.5. Soddalashtirish
Foydalanamiz: \[ \cos(180^\circ-\alpha)=-\cos\alpha,\qquad \cos(90^\circ-\alpha)=\sin\alpha \] \[ \sin(180^\circ-\alpha)=\sin\alpha,\qquad \sin(90^\circ-\alpha)=\cos\alpha \] \[ \operatorname{tg}(90^\circ-\alpha)=\operatorname{ctg}\alpha,\qquad \operatorname{ctg}(90^\circ-\alpha)=\operatorname{tg}\alpha \]
a) \[ \cos^2(180^\circ-\alpha)+\cos^2(90^\circ-\alpha) =(-\cos\alpha)^2+\sin^2\alpha \] \[ =\cos^2\alpha+\sin^2\alpha=\boxed{1} \]
b) \[ \sin^2(180^\circ-\alpha)+\sin^2(90^\circ-\alpha) =\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=\boxed{1} \]
d) \[ \operatorname{tg}\alpha\cdot\operatorname{tg}(90^\circ-\alpha) =\operatorname{tg}\alpha\cdot\operatorname{ctg}\alpha =\boxed{1} \]
e) \[ \operatorname{ctg}\alpha\cdot\operatorname{ctg}(90^\circ-\alpha) =\operatorname{ctg}\alpha\cdot\operatorname{tg}\alpha =\boxed{1} \]
Javob:
a) \(1\); b) \(1\); d) \(1\); e) \(1\).
Asosiy qoida: \(\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1\), hamda \(\operatorname{tg}\alpha\cdot\operatorname{ctg}\alpha=1\). Shuning uchun barcha ifodalar bitta qisqa almashtirishdan keyin \(1\) ga teng bo‘ladi.
Konspekt
