казахский по тексту выполни 4 задание
Сверь числа и знаки с фото.
Сақ даласын жаулап алуға келген парсылардың әр қадамын біліп отырған Тұмар олардың дариядан өту үшін көпір салғалы жатқанын естіді. Ол Кирге арнайы жаушы жіберіп: «Мадиярдың патшасы! Ниетіңнен қайт. Өз патшалығыңа бар да билігіңді жүргізе бер», – деді. «күндеме! Бәрібір соғыспай қоймаймын десең, көпір салып, уақыт өткізіп, әуре болма! Дарияның бер жақ бетіне шығып соғысамын десең, біз үш күншілік жерге шегініп, жол ашайық. Дарияның ар жағында соғысамын десең, үш күншілік жерге шегін. Қалауыңа қарай өзің шеш!» – дейді. Кир патша Тұмарды соғысуға шақырады. Массагеттер уәделерінде тұрып, үш күншілік жерге шегінеді. Олар кеткеннен кейін Кир бүкіл әскерін дарияның арғы бетіне өткізеді. Массагеттердің шабылдаушы тобын алдап қолға түсіріп, түгел өлтіреді. Осы шабуылшы топтың басшысы, Тұмардың ұлы — Спаргаптыс (Спаргапис) тұтқындайды. Сүйікті ұлы мен жауынгерлері туралы хабар алған Тұмар Кирге жаушы жіберіп, оған өзінің соңғы сөзін жеткізеді:
«Қанқұмар Кир! Сен менің ұлымды ашық айқаста қару құдіретімен жеңген жоқсың. Шарап ішкізіп, алдап, тұтқын еттің. Енді менің ақылымды тыңда: ұлымды өзіме қайтарып бер де есен-сауыңда жөніңді тап! Өйтпесең, Тәңірі атымен ант етейін, адам қанын сусының қанғанша ішкіземін!» Кир өзінің шайқасатынын айтып, Тұмардың жаушысын кері қайтарады. Осы кезде тұтқынға түскен Тұмардың ұлы намысқа шыдай алмай, өзін-өзі өлтіреді. Бұл хабар Тұмарға жетеді. Келесі күні екі жақтың арасында бұрын-соңды көз көріп, құлақ естімеген сұрапыл қырғын соғыс басталады. Ақырында массагеттер парсылардың әскерін түгел дерлік жояды. Кирдің өзі де жауынгерлерімен бірге айқас алаңында қаза табады. Аңыз бойынша шайқас аяқталған соң, Тұмар сарбаздарына Кир патшаның денесін таптырып, алып, басын кестіріп, қан толтырылған меске салады да: «Қанға құмар едің, сусының қанғанша іш!» — деп, месті парсы еліне беріп жібереді. (Б. Адамбаев) 4-тапсырма. Мәтіндегі қою қаріппен жазылған сөздердің аудармасын сөздіктен қарап, дәптеріңе жаз.
4-тапсырма. В тетрадь можно записать такие пары:
| Қазақша | По-русски |
|---|---|
| көпір | мост |
| жаушы | гонец, посол |
| Мадиярдың патшасы | царь мидян (Мидии) |
| күндеме | не завидуй; не посягай на чужое |
| шегініп | отступив |
| шеш | решай |
| тұтқындайды | берёт в плен |
| қанқұмар / қанға құмар | кровожадный |
| көз көріп, құлақ естімеген | невиданный, неслыханный |
| айқас алаңында | на поле битвы |
| сарбаздарына | своим воинам, солдатам |
| мес | бурдюк, кожаный мешок для жидкости |
Кратко объясню принцип:
- Сначала ставлю слово в словарную форму: \(шегініп \rightarrow шегіну\), \(тұтқындайды \rightarrow тұтқындау\), \(сарбаздарына \rightarrow сарбаз\).
- Перевод выбираю по смыслу предложения: \(шеш\) здесь не «развязывай», а «решай»; \(күндеме\) — «не зарься, не посягай».
- Устойчивое выражение перевожу целиком: \(көз көріп, құлақ естімеген\) — буквально «чего глаза не видели и уши не слышали», то есть «невиданный, неслыханный».
Проверка: \(тұтқын\) — «пленник», а \(тұтқындайды\) — глагол «берёт в плен». Здесь важно не перепутать существительное и действие.
