Астана-Бәитерек кешені туралы мәін жазу
Қысқа жауап: дайын мәтін
«Бәйтерек» монументі — Астананың ең танымал символы. Ол қаланың орталығында, Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Мұнара 1997 жылы тұрғызылған, биіктігі — 97 метр. Бұл сандар кездейсоқ емес: 1997 жылы Астана еліміздің жаңа астанасы болды. Монумент көне аңызды бейнелейді: қасиетті Самұрық құс ғасырлық терекке алтын жұмыртқа салады, ал Бәйтерек — сол өмір ағашы. Мұнараның ішінде диаметрі 22 метр шар бар, оның ортасында алтын жұмыртқа тұр. Жоғарғы қабаттағы бақылау алаңынан қаланың кең панорамасы ашылады. Кешкісін шар түрлі түспен жарқырап, ерекше әсем көрінеді. Бәйтерек — халықтың бірлігін және болашаққа деген сенімін білдіретін нысан.
Мұндай мәтін қалай құрылады
Кез келген сипаттау мәтіні үш бөліктен тұрады:
- Кіріспе (1–2 сөйлем): нысанның аты, қайда орналасқаны, жалпы әсері. Мысалы: «Бәйтерек — Астананың символы, Есіл жағасында орналасқан».
- Негізгі бөлім (4–5 сөйлем): нақты деректер және мағынасы — қашан салынды, биіктігі, пішіні, қандай аңызбен байланысты, ішінде не бар. Міне, осында сандар мен атаулар мәтінді «дәлелді» етеді.
- Қорытынды (1–2 сөйлем): нысанның маңызы немесе өз ойың: «Бәйтерек — бірліктің белгісі».
Есте сақтайтын тәсілдер
- Сан — дәлел. «97 метр» деп жазғанда, оның неге дәл 97 екенін түсіндір (1997 жыл). Осылайша мәтін жаттанды тізім емес, ойға құрылған болады.
- Символды аш. Нысанның неге осылай аталғанын аңызбен байланыстыр: терек — өмір ағашы, алтын жұмыртқа — болашақ.
- Синаттау сөздерін қос. «Биік», «әсем», «жарқыраған», «көрініс ашылады» — мәтінге бояу береді.
- Бір сөйлем — бір ой. Ойды аяқтамай келесі ойға секірме.
Өзін-өзі тексеру
- Үш бөлік бар ма: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды?
- Сандар дұрыс па: 1997 жыл, 97 метр, 22 метр?
- Аңыз бен мағына айтылды ма?
- Соңғы сөйлемде өз ойың бар ма?
Осы жоспармен кез келген нысан туралы (Мысалы, «Хан Шатыр», «Мәңгілік Ел» аркасы) мәтін жазуға болады: аты → орны → деректер → символдық мағына → қорытынды ой.
Обсуждение
6 сообщенийӨз сөзімен жазып берші мен өз сөзімен айтқым келеді
Менің сөзіммен нұсқа
Астананың ортасында, Есіл өзенінің жағасында «Бәйтерек» монументі тұр. Меніңше, бұл — қаланың ең танымал белгісі, оны суреттерден де бірден танып кетуге болады. Мұнараның құрылысы 1997 жылы басталған, ал биіктігі — 97 метр. Бұл сандар кездейсоқ емес сияқты: 1997 жылы Астана жаңа астана болды, сондықтан осы жылды есте қалдыру үшін мұнараны дәл сондай етіп салған.
Монументтің пішіні де ойландырады. Ол қазақтың ескі аңызына ұқсайды: киелі Самұрық құс ғасырлық теректің басына алтын жұмыртқа салады. Сондықтан Бәйтерек — өмір ағашы, ал алтын жұмыртқа — болашаққа деген үміт. Мұнараның ішінде үлкен шар бар, оның ортасында сол алтын жұмыртқа тұр. Жоғары көтерілсең, бүкіл қала алақандағыдай көрінеді. Кешке шар түрлі-түске боялып жанады, сол кезде ол әсіресе әдемі.
Мен үшін Бәйтерек — жай ғана биік ғимарат емес. Ол халықтың бірлігін және ертеңгі күнге сенімін білдіреді.
Мұны шынымен «өз сөзіңе» айналдыру жолы
Дайын мәтінді көшірме: оқып шығып, кітапты жауып, өз сөйлемдеріңмен айтып көр. Төмендегі 4 қадам көмектеседі:
- Үш сөйлеммен айт. Кім? Қайда? Неге маңызды? Осы үшеуіне жауап берсең, қаңқасы дайын.
- Бір сөйлемді ауыстыр. Мысалы, «әсем» деген сөзді өзің жиі қолданатын «керемет» деп қой. Мәтін бірден өз дауысыңда естіледі.
- Өз әсеріңді қос. «Мен суретін көргенде...» деп басталатын бір сөйлем — ең құнды бөлік, себебі оны ешкімнен көшіру мүмкін емес.
- Сандарды есте сақта. 1997 — астана жылы, 97 — биіктігі. Осы екі санды білсең, қалғанын өз сөзіңмен айта аласың.
Егер мұғалім белгілі бір көлем сұраса (мысалы, 8–10 сөйлем) немесе нақты сынып/тақырып болса, айт — мәтінді сол талапқа қарай қысқартып немесе кеңейтіп беремін.
мәтін өз сөзімен
мәтін өз сөзімен
Мәтін (өз сөзіммен, қарапайым тілде)
Астанада Есіл өзенінің жағасында «Бәйтерек» мұнарасы тұр. Мен оны қаланың ең танымал белгісі деп ойлаймын, өйткені оның суретін көргенде Астана екенін бірден білуге болады. Мұнара 1997 жылы салынған, биіктігі — 97 метр. Бұл сандар тегін алынбаған: 1997 жылы Астана жаңа астана болды.
Бәйтеректің пішіні ескі аңызға ұқсайды. Аңызда киелі Самұрық құс теректің басына алтын жұмыртқа салады. Сондықтан бұл мұнара — өмір ағашы, ал алтын жұмыртқа — болашаққа деген үміт. Мұнараның ішінде үлкен шар бар, оның ортасында сол жұмыртқа тұр. Жоғары шықсаң, бүкіл қала көрінеді. Кешке шар түрлі түске боялып жанады, сол кезде ол әсіресе әдемі болады.
Меніңше, Бәйтерек жай ғана биік ғимарат емес. Ол халықтың бірлігін және ертеңгі күнге сенімін білдіреді.
Қысқа нұсқа (5–6 сөйлем керек болса):
Астанада «Бәйтерек» мұнарасы бар, ол қаланың басты белгісі саналады. Мұнара 1997 жылы салынған, биіктігі 97 метр. Бұл сандар Астананың жаңа астана болған жылын еске сақтау үшін таңдалған. Мұнараның пішіні Самұрық құс туралы аңызға ұқсайды, сондықтан ол өмір ағашы мен болашаққа деген үмітті білдіреді. Меніңше, Бәйтерек — халықтың бірлігінің белгісі.
Егер мұғалім нақты сөйлем санын айтса (мысалы, 10 сөйлем), жазып бер — сол көлемге дәл келтіремін.
«Бәйтерек» туралы мәтін (өз сөзіммен)
Астанада Есіл өзенінің жағасында «Бәйтерек» монументі орналасқан. Ол қаланың ең басты белгісі саналады, өйткені оны көрген адам Астананы бірден таниды. Мұнара 1997 жылы салынған, биіктігі 97 метрге жетеді. Бұл сандар тегін таңдалмаған: 1997 жылы Астана мемлекеттің жаңа астанасы болды. Сондықтан құрылысшылар осы жылды мәңгі есте қалдыруды ойластырған.
Монументтің пішіні қазақтың көне аңызын еске түсіреді. Аңызда киелі Самұрық құс ғасырлық теректің басына алтын жұмыртқа салады. Бәйтерек — сол өмір ағашы, ал алтын жұмыртқа — жарық болашақтың белгісі. Мұнараның ішінде үлкен шар бар, оның дәл ортасында алтын жұмыртқа тұрады. Жоғарғы бақылау алаңынан қаланың кең көрінісі ашылады. Кешкі уақытта шар әртүрлі түспен жарқырап, оның сұлулығын арттырады. Менің ойымша, Бәйтерек — халықтың бірлігін және ертеңгі күнге деген сенімін білдіретін нысан.
Егер мұғалім нақты сөйлем санын талап етсе, айт — сол көлемге сәйкестендіріп қайта жазамын.
