Мына тапсырма гография сабағынан
Сверь числа и знаки с фото.
Жұмыс дәптері Тақырыбы: Ауа температурасы, атмосфералық қысым және жел
1 Терминдерді сәйкестендіріңіз. Белгілі ұғымдарды өз қасиеттерімен сәйкестендіріңіз.
- Ауа райы
- Атмосфералық қысым
- Жел
- Метеорологиялық элемент А) Атмосфераның жер бетіне түсіретін салмағы. Ә) Белгілі бір жер мен уақытта атмосфераның күйі. Б) Ауа температурасы, қысым, жел, ылғалдылық секілді құбылыстар. В) Ауаның жер бетінде қалыптасқан қозғалысы.
2 Метеорологиялық құралдарды атаңыз және ол неден өлшейтінін жазыңыз. [Кесте: Құрал | Атауы | Не өлшейді? — үш бос жол; бірінші бағанда үш аспаптың суреті: термометр, дөңгелек шкалалы аспап, жебелі аспап]
3 Кестені толтырыңыз. Ауа температурасы тәулік ішіндегі орташа температураны және амплитуданы анықтаңыз. [Кесте: Уақыт | 7:00 | 13:00 | 19:00 | 1:00; Температура, °C | +10 | +22 | +16 | +8] Тәуліктік орташа температура: ___ Тәуліктік амплитуда: ___
4 Атмосфералық қысымды есепте. Төмен атмосфералық қысым 750 мм сын. бағ., таулардың биіктігі 1500 м болса, шыңындағы қысымды анықтаңыз (әр 10 м биіктікте қысым 1 мм сын. бағ-на төмендейді). Шыңы: ___ Жауабы: ___ [Рисунок: тау; биіктігі 1500 м]
5 Жел бағытын анықтаңыз. Суреттегі изобарларға қарап, желдің бағытын көрсетіңіз және қысым айырмасын анықтаңыз. [Рисунок: қисық сызықтар — изобарлар; сол жақта А, 770 мм; оң жақта В, 745 мм] Қысым айырмасы: ___ Жел бағыты: ___
6 Картамен жұмыс. Картадағы [неразборчиво] анықтай отырып, жел түрлерін жазыңыз. [Рисунок: әлем картасы; 1), 2), 3) нөмірленген бағыттар] 1 – ___ 2 – ___ 3 – ___
7 Қорытынды тапсырма. Өз өміріңізде қолдана алатын ауа райы болжамының (температура, қысым, жел, бұлттылық) қандай пайдасы бар? [Рисунок: табиғат көрінісі, метеостанция аспаптары]
Қысқаша жауап
- 1 – Ә, 2 – А, 3 – В, 4 – Б
- Термометр — ауа температурасын; барометр — атмосфералық қысымды; флюгер — желдің бағытын өлшейді.
- Тәуліктік орташа температура: +14 °C; тәуліктік амплитуда: 14 °C.
- Шыңдағы қысым: 600 мм сын. бағ.
- Қысым айырмасы: 25 мм сын. бағ.; жел А-дан В-ға қарай соғады.
- 1 – пассат, 2 – батыс жел, 3 – муссон (картадағы нөмірлердің орнымен салыстырып қой).
- Ауа райы болжамы киім таңдауға, жолға шығуға, егін шаруашылығына, көлік қатынасына көмектеседі.
Қалай шықты және принципі
1-тапсырма. Мұнда ұғым мен оның анықтамасын сәйкестендіреміз:
- Ауа райы — белгілі бір жер мен уақыттағы атмосфераның күйі (Ә).
- Атмосфералық қысым — ауаның жер бетіне түсіретін салмағы (А).
- Жел — ауаның жер бетіндегі қозғалысы (В).
- Метеорологиялық элемент — температура, қысым, жел, ылғалдылық сияқты көрсеткіштер (Б).
3-тапсырма. Орташа температура — барлық өлшемді қосып, өлшем санына бөлеміз:
\[ t_{\text{орт}}=\frac{10+22+16+8}{4}=\frac{56}{4}=14\ ^\circ\text{C} \]
Амплитуда — ең жоғары мен ең төмен температураның айырмасы:
\[ A=t_{\max}-t_{\min}=22-8=14\ ^\circ\text{C} \]
4-тапсырма. Әр 10 м сайын қысым 1 мм-ге кемиді. 1500 м-де неше рет кемиді:
\[ 1500:10=150 \]
Сонда шыңда:
\[ 750-150=600\ \text{мм сын. бағ.} \]
5-тапсырма. Жел әрқашан жоғары қысымнан төмен қысымға қарай соғады. Айырма:
\[ 770-745=25\ \text{мм сын. бағ.} \]
А (770 мм) жоғары, В (745 мм) төмен болғандықтан, жел А-дан В-ға қарай бағытталады.
6-тапсырма. Картадағы нөмірлер тым ұсақ, сондықтан дәл сәйкестігін үлкенірек суреттен тексеру керек. Ереже мынадай: экватор мен 30° аралығында — пассат, 40–60° аралығында — батыс желдер, мұхит жағалауындағы маусымдық бағыт — муссон.
Тексеру: орташа мән ең суық (+8) мен ең жылы (+22) температураның арасында жатыр — 14 °C дұрыс. 600 мм — 750-ден 150-ге кем, бұл 1500 м биіктікке сәйкес.
