Баарлашу деген эмне ?
Кыскача жооп: Баарлашуу — бул адамдардын бири-бири менен маалымат, ой жана сезим алмашуусу. Сүйлөшүү, кат жазуу, жаңсоо менен түшүндүрүү — баары баарлашуу.
Негизги бөлүктөрү (ким, эмне, кандай):
- Ким айтат — сүйлөөчү (маалыматты берет).
- Эмнени айтат — ой, суроо, жаңылык.
- Кандай жеткирет — сөз, жазуу, сүрөт, жаңсоо, жүз караш.
- Ким угат — угуучу, ал түшүнүп, жооп кайтарат. Бул кайтарым байланыш деп аталат.
Түрлөрү:
- Оозеки — сүйлөшүү, телефон аркылуу сүйлөшүү;
- Жазуу түрүндө — кат, билдирүү, SMS;
- Сөзсүз (жаңсоо менен) — баш ийкеө, кол булгоо, жылмаюу.
Мисал: Сабакта мугалим суроо берет (маалымат), сен жооп бересиң (кайтарым байланыш). Досуңа «жардам берчи» деп кайрылсаң — бул да баарлашуу, анткени сен өтүнүчүңдү жеткирип, ал сени түшүнөт.
Эсте тутуу: жакшы баарлашуу үчүн сүйлөө гана эмес, угуу да керек: кезек менен сүйлөө, көзүнө карап угуу, сылык сөздөрдү колдонуу.
Текшерүү: Эми ойлон — досуңа бир нерсени жаңсоо менен түшүндүрсөң, бул баарлашуубу? Ооба, анткени ой жеткирилип, ал түшүндү.
Обсуждение
10 сообщенийМаданияты,түрлөрү,каражаттары кыска коспектиле!
Баарлашуу: кыска конспект
1. Баарлашуу маданияты
- Сылыктык — саламдашуу, «рахмат», «кечириңиз» деген сөздөрдү колдонуу.
- Угуу — сүйлөп жаткан адамды бөлбөй, көзүнө карап угуу.
- Кезек — бир убакта сүйлөбөй, кезек менен ой бөлүшүү.
- Сыйлоо — башканын пикирин кемсинтпей, сынды сылык айтуу.
- Тың тынчтык — унчукпай угуу, ачууланбай жооп берүү.
- Тил тазалыгы — орой сөздөрдөн, керексиз кыйкыруудан оолак болуу.
2. Түрлөрү
| Белгиси боюнча | Түрлөрү |
|---|---|
| Кантип жеткирилет | Оозеки, жазуу, сөзсүз (жаңсоо, жүз караш) |
| Ким менен | Жеке (эки адам), топтук (класс, үй-бүлө), массалык (ТВ, интернет) |
| Максаты | Расмий (сабак, жыйын), бейрасмий (дос, үй-бүлө) |
3. Каражаттары
- Сөз — негизги каражат: сүйлөө жана жазуу.
- Үн — добуштун бийиктиги, ылдамдыгы, тыным (пауза).
- Жаңсоо жана жүз караш — баш ийкеө, кол булгоо, жылмаюу.
- Техникалык каражаттар — телефон, интернет, билдирүү, видео байланыш.
- Белгилер — сүрөт, схема, белги, эмодзи.
Жыйынтык: Маданияттуу баарлашуу — сылык сүйлөө + жакшы угуу. Каражаттар ойду жеткирүүгө жардам берет, ал эми түрлөрү адамдардын ортосундагы байланыштын формасын көрсөтөт.
Эгер мугалим белгилүү бир форматта (мисалы, таблица же 5–6 сап) талап кылса, айтсаң — ошого ылайыктап кыскартам.
Кыска
Баарлашуу — кыскача
Маданияты: сылыктык, угуу, кезек менен сүйлөө, башканы сыйлоо, тил тазалыгы.
Түрлөрү:
- оозеки, жазуу, жаңсоо менен;
- жеке, топтук, массалык;
- расмий жана бейрасмий.
Каражаттары: сөз, үн, жаңсоо жана жүз караш, техникалык каражаттар (телефон, интернет), белгилер (сүрөт, схема, эмодзи).
Жыйынтык: сылык сүйлөө + жакшы угуу — маданияттуу баарлашуунун негизи.
1,2
Кыскача жооп: Таблица «Топонимика» деп аталат, анткени топонимика — жер-суу аталыштарын (топонимдерди) үйрөнүүчү илим. Таблицада сен жашаган жердин ар кандай деңгээлдеги аттары көрсөтүлгөн: облус, район, айыл/шаар, дарыя/көл, тоо, көчө, мектеп. Муну өз аймагыңа ылайык толтур.
1-тапшырма. Таблицаны толтургула
Төмөнкү үлгү — Бишкек шаары боюнча. Өзүң жашаган жерге карата оң жактагы тилкелерди алмаштыр.
| Суроо | Жооп (Бишкек үлгүсүндө) |
|---|---|
| Жашаган облусуң | Чүй облусу |
| Жашаган районуң | Ысык-Ата району (же шаар ичиндеги район) |
| Жашаган айылың же шаарың | Бишкек шаары |
| Сен жашаган аймактагы дарыя же көл, булак | Аламүдүн дарыясы, Чоң-Арык булагы |
| Сен жашаган аймактагы тоонун аты | Кыргыз Ала-Тоо кыркасы |
| Сен жашаган аймактагы көчөнүн аты | Чүй проспектиси |
| Сен жашаган аймактагы мектептин аты | (өз мектебиңдин атын жаз) |
Эмне үчүн «Топонимика» деп аталган? Анткени бул схемада адам жашаган жердин ар кандай географиялык аттары — облус, район, шаар, дарыя, тоо, көчө, мектеп — бирдиктүү илимдин предмети катары көрсөтүлгөн. Грек тилинде topos — «жер», onoma — «ат» дегенди билдирет.
2-тапшырма. Аталыштардын тарыхы жана мааниси
Бишкек аталышы боюнча элдик уламыш: бул жерде кымыз ачытуучу (бышкек) аспап болгон, ошондон улам шаардын аты келип чыккан дешет. Илимий версияларда да бул сөз кымыз ачытуучу идишке байланышат.
Кыргыз Ала-Тоо — «ала» (ар түрдүү түстөгү) жана «тоо» деген сөздөрдөн; кар, таш, шалбаа түстөрү аралаш көрүнгөндүктөн ушундай аталган.
Чүй — дарыянын аты; байыркы түрк тилиндеги «чөй» (суу, дарыя) сөзү менен байланыштырылат.
Сенин аймагың үчүн: өз айылыңдын, көчөңдүн же мектебиңдин атын тандап, анын маанисин эки-үч сүйлөм менен түшүндүр. Мисалы: «Мектебимдин аты белгилүү агартуучунун ысымына коюлган, ал окуучуларга билим берүүгө чоң салым кошкон».
Эгер айылыңдын же көчөңдүн атын жазсаң, ошонун тарыхын тактап, конспектиңди ошого ылайыктап берем.
Кыска
Кыскача:
Таблица «Топонимика» (7 тилке):
| Колонка | Мисал (Бишкек) |
|---|---|
| Облус | Чүй |
| Район | Ысык-Ата |
| Айыл/шаар | Бишкек |
| Дарыя/көл/булак | Аламүдүн |
| Тоо | Кыргыз Ала-Тоо |
| Көчө | Чүй проспектиси |
| Мектеп | өз мектебиң |
1. Эмне үчүн «Топонимика» деп аталган? Анткени таблицадагы бардык аттар — жер-суу аталыштары (топонимдер), ал эми аларды үйрөнүүчү илим топонимика деп аталат.
2. Аталыштын тарыхы (мисалы, Бишкек): шаардын аты кымыз ачытуучу «бышкек» идишине байланыштуу деген элдик уламыш бар.
3. Тарыхты жер-суу аталыштарынан кантип үйрөнөбүз? Байыркы жазуулар, карталар, археологиялык табылгалар жана элдик уламыштар аркылуу.
4. Бишкек качан шаар статусун алган? 1878-жылы (Пишпек деген ат менен).
Кыска
Кыскача жооптор:
3. Тарыхты жер-суу аттарынан байыркы жазуулар, карталар, археологиялык казуулар жана элдик уламыштар аркылуу үйрөнөбүз.
4. Бишкек 1878-жылы шаар статусун алган (ал кезде Пишпек деп аталган).
Ойлонууга жана талкуулоого:
1. Таблица «Топонимика» деп аталат, анткени андагы бардык аттар — жер-суу аттары (топонимдер), ал эми аларды үйрөнүүчү илим топонимика деп аталат.
2. Мисал: Бишкек — кымыз ачытуучу «бышкек» идишине байланыштуу деген уламыш бар. Ош — «ош» деген сөздөн: уламышта Сулайман пайгамбар «ош» деп айтканда тоо токтогон. Алтын-Бешик — Уламыш боюнча алтын бешикке байланыштуу аталган.
