Жауабы
Сверь числа и знаки с фото.
БЖБ 2-тоқсан 8-сынып №1
- Ағзаның ішкі сұйық ортасы: A) қан, лимфа, лимфа түйіндері B) қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы C) қан, лимфа, ұлпа D) қан, жасуша, ұлпа сұйықтығы
(i). Бос орынды толтырыңыз. [Кесте, бағандары: «Қан жасушалары», «Мөлшері 1 мм³», «Түзілетін орны», «Қызметтері». «Эритроциттер» жолының қалған ұяшықтары бос. «Лейкоциттер» жолы: мөлшері — бос, түзілетін орны — «Жілік кемігінде, лимфа түйінінде, айырша безде, көкбауырда», қызметтері — бос. «Тромбоциттер» жолы: мөлшері — «180-400 мың», түзілетін орны — бос, қызметтері — «Қанның ұюына қатысады».]
(ii) Сызбаға назар аударыңыз. [Сызба: жоғарыда «Лейкоциттер» деген тіктөртбұрыш; одан солға қарай «түйіршікті» деген тіктөртбұрыш, оның астында тік бағанмен «базофилдер», «эозинофилдер», «нейтрофилдер»; оңға қарай «түйіршіксіз» деген тіктөртбұрыш, оның астында «лимфоциттер», «моноциттер». Сол бағанның астында «А», оң бағанның астында «В» әрпі жазылған.]
Әріптер А және В әріптері мен белгіленген типтердің қызметін жазыңыз.
(iii) Сәйкестігін табыңыз Әр түрлі паразиттер | сәйкестендір | Жұқпалы аурудың түрі 1 Қарапайымдар 2 Саңырауқұлақтар 3 Бактериялар 4 Вирустар a. күл (дифтерия) b. лейшманиоз c. герпес d. фитофтороз e. тырысқақ (холера) f. амеба дизентериясы
- Қан тамырлардың түрлерін анықтап, құрылысын жазыңыз. (a) (i) қан тамырлардың түрлерін жазыңыз [Үстінде «Қан тамырлары» деген жазуы бар тіктөртбұрыш, астында үш бос тіктөртбұрыш; ортаңғысында «Вена» деп басылған.] (a) (ii) қан тамырлары қабырғаларының құрылысын атаңыз A. сыртқы қабаты дәнекер ұлпа B. сыртқы қабаты эпителий ұлпа C. ортаңғы қабаты бірнеше салалы бұлшық ет D. ортаңғы қабаты коллаген және эластин бұлшық ет E. ішкі қабаты эпителий ұлпа F. ішкі қабаты дәнекер ұлпа
(в) Түрлі жануарлардың қан айналымы және жүрек құрылысын сәйкестендіріңіз. [Кесте, бағандары: «Жануарлар класы», «Қан айналу түрі», «Жүрек құрылысы». «Қосжақтаулы ұлулар» жолына қарсы оң жақта «2 жүрекше, 1 қарынша» деп жазылған, қан айналу түрі — бос. «Бунақденелілер» жолы: «ашық», жүрек құрылысы — бос. «Сүтқоректілер» жолына қарсы «2 жүрекше, 2 қарынша» деп жазылған, қан айналу түрі — бос.] 17
(iii) Сәйкестігін табыңыз Әр түрлі паразиттер | сәйкестендір | Жұқпалы аурудың түрі 1 Қарапайымдар a. күл (дифтерия) 2 Саңырауқұлақтар b. лейшманиоз 3 Бактериялар c. герпес 4 Вирустар d. фитофтороз e. тырысқақ (холера) f. амеба дизентериясы
- Қан тамырлардың түрлерін анықтап, құрылысын жазыңыз. (a) (i) қан тамырлардың түрлерін жазыңыз [Үстінде «Қан тамырлары» деген тіктөртбұрыш; астында үш тіктөртбұрыш: сол жақтағысына қолмен көк сиямен «Артерия» деп жазылған, ортасында басылған «Вена», оң жақтағысына қолмен «Капилляр» деп жазылған.] (a) (ii) қан тамырлары қабырғаларының құрылысын атаңыз [мәтіннің соңы кадрға толық кірмеген]
Қысқа жауап
1-сурет (1-тапсырма, БЖБ №1)
1. Дұрыс жауап: B — қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы.
(i) Кестені толтыру:
| Қан жасушалары | Мөлшері 1 мм³ | Түзілетін орны | Қызметтері |
|---|---|---|---|
| Эритроциттер | 4,5–5 млн | қызыл жілік кемігі | оттегін тасымалдайды (гемоглобин арқылы) |
| Лейкоциттер | 4–9 мың (кейбір оқулықта 6–8 мың) | жілік кемігі, лимфа түйіндері, айырша без, көкбауыр (берілген) | қорғаныш: фагоцитоз, антидене түзу |
| Тромбоциттер | 180–400 мың (берілген) | қызыл жілік кемігі (мегакариоциттер) | қанның ұюы (берілген) |
(ii) Сызба бойынша:
- А — түйіршікті лейкоциттер: нейтрофилдер — фагоцитозбен микробтарды жояды; эозинофилдер — паразиттерге қарсы, аллергиялық реакцияларға қатысады; базофилдер — гистамин шығарып, қабынуға қатысады.
- В — түйіршіксіз лейкоциттер: лимфоциттер — антидене түзіп, иммунитетті қамтамасыз етеді; моноциттер — фагоцитоз жасап, макрофагқа айналады.
2–3-сурет (17-бет)
(iii) Сәйкестендіру: 1 — b, f; 2 — d; 3 — a, e; 4 — c.
1. (a)(i) Артерия, вена, капилляр. (a)(ii) A, C, E. (в)
| Жануарлар класы | Қан айналу түрі | Жүрек құрылысы |
|---|---|---|
| Қосжақтаулы ұлулар | ашық | 2 жүрекше, 1 қарынша |
| Бунақденелілер | ашық | түтікше тәрізді жүрек (арқа тамыры) |
| Сүтқоректілер | тұйық | 2 жүрекше, 2 қарынша |
Неге бұлай — принцип
- Ішкі сұйық орта — бұл қан, лимфа және ұлпа сұйықтығы. Лимфа түйіндері — мүше, жасуша — құрылым бірлігі, сондықтан A, C, D нұсқалары жарамайды.
- Кесте логикасы: әр жасушаға үш факт — мөлшері, түзілу орны, қызметі. «Бір жасуша — бір негізгі қызмет» тізбегін есте сақта: эритроцит → оттегі, лейкоцит → қорғаныс, тромбоцит → ұю.
- Лейкоциттер екі топқа бөлінеді цитоплазмасында түйіршіктердің болуына қарай: түйіршікті (нейтрофил, эозинофил, базофил) және түйіршіксіз (лимфоцит, моноцит).
- Сәйкестендіруде қоздырғыштың топ мүшесіне қарай ойлан: қарапайымдар → лейшманиоз, амеба дизентериясы; саңырауқұлақтар → фитофтороз; бактериялар → дифтерия, холера; вирустар → герпес.
- Тамыр қабырғасы үш қабаттан тұрады: сыртқы — дәнекер ұлпа, ортаңғы — тегіс бұлшық ет, ішкі — эпителий. Коллаген мен эластин талшықтары дәнекер ұлпада, сондықтан D қате.
- Қан айналымы: омыртқасыздарда (ұлулар, бунақденелілер) ашық және жүрек камераларының саны әртүрлі, ал сүтқоректілерде тұйық әрі 4 камералы жүрек.
Тексеру: мөлшерлер бір-бірімен сай келеді — эритроцит ең көп (миллиондар), лейкоцит мыңдар, тромбоцит 180–400 мың; тромбоциттің «ұюға қатысуы» кестеде берілгенімен дәл сәйкеседі.
