Аралас сан бөлшек сан анықтама, 542 есеп жазу матем
Реши задание на изображении
Сверь числа и знаки с фото.
Акнұр Аралас сан бөлшек сан анықтама, 542 есеп жазу матем 12:20
Қысқа жауап: бөлшек сан — бүтіннің бөлігін білдіретін және \(\frac{a}{b}\) түрінде жазылатын сан (бөлімі нөлге тең емес); аралас сан — бүтін бөлігі мен дұрыс бөлшектен тұратын сан, мысалы \(2\frac{3}{5}\). Ал суретте 542-есептің өзі жоқ — онда тек чаттағы хабарлама көрініп тұр.
Негізгі түсініктер
Бөлшек сан. \(\frac{3}{4}\) жазуында 4 (бөлім) — бүтін неше тең бөлікке бөлінгенін, 3 (алым) — сол бөліктердің нешеуі алынғанын көрсетеді.
- дұрыс бөлшек: алымы бөлімінен кіші, сондықтан ол 1-ден кіші: \(\frac{3}{4} < 1\);
- бұрыс бөлшек: алымы бөліміне тең немесе одан үлкен: \(\frac{7}{4}\), \(\frac{5}{5}\).
Аралас сан. Мысалы, \(2\frac{3}{5}\) дегеніміз 2 бүтін және \(\frac{3}{5}\) бөлшек. Мұндай жазу әрқашан бұрыс бөлшектен шығады.
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру
Алымын бөліміне қалдықпен бөлеміз: \[ \frac{17}{5}: \quad 17 : 5 = 3 \ (\text{қалдық } 2) \;\Rightarrow\; \frac{17}{5}=3\frac{2}{5}. \] Мұнда 3 — бүтін бөлік, 2 — жаңа алым, ал бөлім (5) өзгермейді.
Кері айналдыру (аралас санды бұрыс бөлшекке) \[ 3\frac{2}{5}=\frac{3\cdot 5+2}{5}=\frac{17}{5}. \]
Тексеру: \(3\frac{2}{5}=3+0{,}4=3{,}4\) және \(\frac{17}{5}=17:5=3{,}4\) — нәтижелер бірдей, сондықтан айналдыру дұрыс.
542-есепті шешу үшін оның шартын көру керек: суретте тек «Аралас сан бөлшек сан анықтама, 542 есеп жазу матем» деген хабарлама бар. 542-есептің өзін нақтырақ суретке түсіріп жіберсең, шартын талдап, қадамдап шығарып беремін.
Обсуждение
21 сообщениеЖоқ сол заттардың ережесін жаз деген сөз ғой
Түсіндім — 542-есептің өзі емес, «аралас сан» мен «бөлшек сан» тақырыптарының ережелері керек екен. Міне, дәптерге жазуға болатын негізгі ережелер.
1. Бөлшек сан (жай бөлшек) — анықтама
Бүтіннің бір немесе бірнеше тең бөлігін білдіретін санды бөлшек сан деп атайды, ол \(\frac{a}{b}\) түрінде жазылады, мұнда \(b \neq 0\).
- \(a\) — алым (неше бөлік алынғаны);
- \(b\) — бөлім (бүтін неше тең бөлікке бөлінгені).
Мысалы, \(\frac{3}{4}\) — бүтін 4 тең бөлікке бөлініп, оның 3 бөлігі алынған.
2. Дұрыс және бұрыс бөлшек
- Дұрыс бөлшек — алымы бөлімінен кіші: \(\frac{a}{b}\), мұнда \(a < b\). Ол әрқашан 1-ден кіші: \(\frac{3}{4} < 1\).
- Бұрыс бөлшек — алымы бөліміне тең немесе одан үлкен: \(a \ge b\). Мысалы: \(\frac{5}{5}, \frac{7}{4}, \frac{9}{2}\). Ол 1-ге тең немесе 1-ден үлкен.
3. Аралас сан — анықтама
Бүтін сан мен дұрыс бөлшектен тұратын санды аралас сан деп атайды:
\[ 2\frac{3}{5} \]
Мұнда \(2\) — бүтін бөлігі, \(\frac{3}{5}\) — бөлшек бөлігі. Аралас санның бөлшек бөлігі әрқашан дұрыс бөлшек болуы керек.
4. Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру ережесі
Алымын бөліміне қалдықпен бөлу керек:
\[ \frac{17}{5} : \; 17 : 5 = 3 \ (\text{қалдық } 2) \;\Rightarrow\; \frac{17}{5} = 3\frac{2}{5} \]
- бөліндінің бүтін бөлігі — аралас санның бүтін бөлігі (3);
- қалдық — жаңа алым (2);
- бөлім өзгермейді (5).
5. Аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру ережесі
\[ 3\frac{2}{5} = \frac{3 \cdot 5 + 2}{5} = \frac{17}{5} \]
Бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, алымын қосамыз; бөлім сол күйінде қалады.
6. Аралас сандарды қосу және азайту ережесі
Бүтін бөліктерді бүтін бөліктерге, бөлшек бөліктерді бөлшек бөліктерге қосамыз (азайтамыз):
\[ 2\frac{1}{4} + 1\frac{3}{4} = (2+1) + \left(\frac{1}{4}+\frac{3}{4}\right) = 3 + 1 = 4 \]
Егер бөлшек бөліктерінің бөлімдері әртүрлі болса, алдымен ортақ бөлімге келтіреміз.
7. Бөлшектің негізгі қасиеті
Алым мен бөлімді бірдей санға көбейтсек немесе бөлсек, бөлшектің мәні өзгермейді:
\[ \frac{2}{3} = \frac{2 \cdot 4}{3 \cdot 4} = \frac{8}{12} \]
8. Бөлшектерді салыстыру
Бөлімдері бірдей болса, алымы үлкені үлкен: \(\frac{5}{7} > \frac{3}{7}\). Бөлімдері әртүрлі болса, ортақ бөлімге келтіреміз: \(\frac{2}{3}\) мен \(\frac{3}{5}\) → \(\frac{10}{15}\) мен \(\frac{9}{15}\), яғни \(\frac{2}{3} > \frac{3}{5}\).
Тексеру: \(3\frac{2}{5} = 3{,}4\) және \(\frac{17}{5} = 3{,}4\) — айналдыру дұрыс.
Егер мұғалім нақты бір ережені (мысалы, тек аралас санды қосу немесе азайтуды) толық жазуды талап етсе, қайсысын кеңірек ашайын десең — айт.
Қысқа и анық түсіндір
Бөлшек сан — бүтіннің бір не бірнеше тең бөлігін білдіретін сан: \(\frac{a}{b}\), мұнда \(b \neq 0\).
- \(a\) — алым, \(b\) — бөлім.
- Дұрыс бөлшек: \(a < b\), мысалы \(\frac{3}{4}\) (1-ден кіші).
- Бұрыс бөлшек: \(a \ge b\), мысалы \(\frac{7}{4}\) (1-ден үлкен немесе оған тең).
Аралас сан — бүтін бөлік пен дұрыс бөлшектен тұратын сан: \(2\frac{3}{5}\) (2 — бүтін бөлігі, \(\frac{3}{5}\) — бөлшек бөлігі).
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру: алымын бөліміне қалдықпен бөл: \[ \frac{17}{5}: \quad 17 : 5 = 3 \ (\text{қалдық } 2) \;\Rightarrow\; \frac{17}{5} = 3\frac{2}{5}. \] Бүтін бөлігі — 3, қалдық — жаңа алым (2), бөлім өзгермейді (5).
Керісінше: \(3\frac{2}{5} = \frac{3 \cdot 5 + 2}{5} = \frac{17}{5}\).
Тексеру: \(3\frac{2}{5} = 3{,}4\) және \(\frac{17}{5} = 3{,}4\) — дұрыс.
Толка жазу сан керек емес мен просто жазып жатап алу керек а мен сандарды жатаилмаймын
Түсіндім: тек ережелердің өзін сөзбен берем, санды мысалдарсыз — дәптерге тікелей көшіруге болады.
Бөлшек сан — бүтіннің бір не бірнеше тең бөлігін білдіретін сан. Ол алым мен бөлім арқылы жазылады: алым — алынған тең бөліктердің саны, бөлім — бүтін неше тең бөлікке бөлінгенін көрсетеді. Бөлім нөлге тең болмайды.
Дұрыс бөлшек — алымы бөлімінен кіші бөлшек; ол әрқашан бірден кіші.
Бұрыс бөлшек — алымы бөліміне тең немесе одан үлкен бөлшек; ол бірге тең немесе бірден үлкен.
Аралас сан — бүтін сан мен дұрыс бөлшектен тұратын сан. Бүтін бөлігі толық бүтіндердің санын, бөлшек бөлігі қалған бөлікті білдіреді. Аралас санның бөлшек бөлігі әрқашан дұрыс бөлшек болуы керек.
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру ережесі: алымын бөліміне қалдықпен бөлу керек. Бөліндінің бүтін бөлігі аралас санның бүтін бөлігі болады, қалдық жаңа алым болады, ал бөлім өзгермейді.
Аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру ережесі: бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, оған алымды қосу керек; шыққан сан алым болады, бөлім өзгермейді.
Осылай көшірсең жетеді. Егер мұғалім «әр ережеге бір мысал керек» десе, айт — сандарды өзім қосып берем.
Қысқа
Бөлшек сан — бүтіннің бір не бірнеше тең бөлігін білдіретін сан; алым мен бөлімнен тұрады, бөлімі нөлге тең емес.
Дұрыс бөлшек — алымы бөлімінен кіші.
Бұрыс бөлшек — алымы бөліміне тең немесе одан үлкен.
Аралас сан — бүтін сан мен дұрыс бөлшектен тұратын сан; бөлшек бөлігі дұрыс бөлшек болуы керек.
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру: алымын бөліміне қалдықпен бөл; бүтін бөлігі — бүтін бөлік, қалдығы — алым, бөлім өзгермейді.
Аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру: бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, алымды қос; шыққан сан — алым, бөлім өзгермейді.
Тағыда просто түсіндіру азғантай. И болды и точно болсын что бы с первого раза погнали
Дәптерге көшіретін нұсқа — сансыз, тек ереже:
Бөлшек сан — бүтіннің бір не бірнеше тең бөлігін білдіретін сан. Ол алым және бөлім арқылы жазылады. Бөлім нөлге тең болмайды.
Дұрыс бөлшек — алымы бөлімінен кіші бөлшек; ол әрқашан бірден кіші.
Бұрыс бөлшек — алымы бөліміне тең немесе одан үлкен бөлшек; ол бірге тең не бірден үлкен.
Аралас сан — бүтін сан мен дұрыс бөлшектен тұратын сан. Бүтін бөлігі толық бүтіндердің санын, бөлшек бөлігі қалған бөлігін көрсетеді. Оның бөлшек бөлігі әрқашан дұрыс бөлшек болуы керек.
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру: алымын бөліміне қалдықпен бөл. Бөліндінің бүтін бөлігі — аралас санның бүтін бөлігі, қалдығы — алым, бөлім өзгермейді.
Аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру: бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, алымын қос. Шыққан сан — алым, бөлім өзгермейді.
Түсіну үшін ғана (көшіруге міндетті емес): \(\frac{17}{5}\) — бұрыс бөлшек; \(5\)-ке бөлгенде \(3\) бүтін және \(2\) қалдық шығады, сондықтан ол \(3\frac{2}{5}\) болады. Керісінше: \(3\frac{2}{5}=\frac{3\cdot 5+2}{5}=\frac{17}{5}\).
Қысқа. Оте
Бөлшек сан — бүтіннің тең бөлігін білдіретін сан; алымы мен бөлімі бар, бөлімі нөл емес.
Дұрыс бөлшек — алымы бөлімінен кіші.
Бұрыс бөлшек — алымы бөліміне тең немесе үлкен.
Аралас сан — бүтін бөлік пен дұрыс бөлшектен тұратын сан.
Бұрыс → аралас: алымын бөліміне қалдықпен бөл; бүтін бөлігі — бүтін, қалдығы — алым, бөлім өзгермейді.
Аралас → бұрыс: бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, алымды қос; бөлім өзгермейді.
Қазір тапсырма жіберем 5 сыныпқа түсіндіргендей түсіндір
Суретте тапсырманың өзі көрінбейді — онда тек чаттағы «Аралас сан бөлшек сан анықтама, 542 есеп жазу матем» деген хабарлама бар. 542-есептің шартын жеке суретке түсіріп жібер, сонда шығарып берем. Ал қазір анықтамаларды 5-сыныпқа түсіндіргендей айтайын.
Бөлшек сан деген не? Бір затты тең бөліктерге бөлдік делік — тортты 4 тең бөлікке бөлдің. Бір бөлігін алсаң, ол \(\frac{1}{4}\) болады. Міне, осындай бүтіннің бір бөлігін көрсететін сан — бөлшек сан. Жоғарыдағы сан — алым (неше бөлік алдың), төмендегі сан — бөлім (неше бөлікке бөлдің). Бөлім нөл болмайды, өйткені нөлге бөлуге болмайды.
Дұрыс және бұрыс бөлшек.
- Алымы бөлімінен кіші болса — дұрыс бөлшек: \(\frac{3}{4}\). Бұл әрқашан 1-ден кіші, яғни торттың толық емес бөлігі.
- Алымы бөліміне тең немесе одан үлкен болса — бұрыс бөлшек: \(\frac{5}{5}\), \(\frac{7}{4}\). Бұл 1-ге тең немесе 1-ден үлкен, яғни бір бүтін торттан да көп болуы мүмкін.
Аралас сан деген не? Бүтін сан мен дұрыс бөлшектен тұратын сан: \(2\frac{3}{5}\). Оқылуы — «екі бүтін бестен үш». Яғни 2 толық торт және тағы бір торттың \(\frac{3}{5}\) бөлігі. Мұнда 2 — бүтін бөлігі, \(\frac{3}{5}\) — бөлшек бөлігі. Аралас санның бөлшек бөлігі дұрыс бөлшек болуы керек — \(\frac{7}{5}\) деп жазбаймыз.
Бұрыс бөлшекті аралас санға айналдыру. Алымын бөліміне қалдықпен бөлеміз: \[ \frac{17}{5}: \quad 17 : 5 = 3 \ (\text{қалдық } 2) \;\Rightarrow\; \frac{17}{5} = 3\frac{2}{5}. \] Бүтін бөлігі — 3, қалдық — жаңа алым (2), бөлім өзгермейді (5).
Аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру. Бүтін бөлігін бөлімге көбейтіп, алымды қосамыз: \[ 3\frac{2}{5} = \frac{3 \cdot 5 + 2}{5} = \frac{17}{5}. \]
Тексеру: \(3\frac{2}{5}=3{,}4\) және \(\frac{17}{5}=3{,}4\) — дұрыс.
542-есептің суретін жіберсең, оны осы ережелермен қадамдап шығарып берем.
Суреттегі 542–545 тапсырмаларын шығардым. Алдымен қысқа ереже, содан кейін әр есептің толық жазбасы.
Ереже (5-сыныпқа)
- Аралас сандарды қосқанда бүтін бөліктерді бүтінге, бөлшек бөліктерді бөлшекке қосамыз.
- Бөлімдері әртүрлі болса, ең кіші ортақ еселікке (ЕКОЕ) келтіреміз.
- Бөлшектердің қосындысы бұрыс бөлшек болса, одан бүтінді бөліп аламыз.
- Азайтқанда бөлшек жетпесе, бүтіннен 1-ді қарызға аламыз: \(1=\frac{b}{b}\).
542. Қосуды орындаңдар
1-мысалды толық түсіндірейін: \[ 3\frac{1}{15}+2\frac{7}{25} =(3+2)+\left(\frac{1}{15}+\frac{7}{25}\right) =5+\left(\frac{5}{75}+\frac{21}{75}\right) =5\frac{26}{75}. \] Мұнда \(15\) пен \(25\)-тің ЕКОЕ-сі \(75\).
Қалғаны:
\(2\frac{7}{10}+9\frac{2}{15}=11+\frac{21+4}{30}=11\frac{25}{30}=11\frac{5}{6}\).
\(9\frac{5}{18}+6\frac{1}{12}=15+\frac{10+3}{36}=15\frac{13}{36}\).
\(1\frac{7}{12}+3\frac{5}{9}=4+\frac{21+20}{36}=4+\frac{41}{36}=5\frac{5}{36}\).
\(5\frac{5}{24}+2\frac{1}{6}=7+\frac{5+4}{24}=7\frac{9}{24}=7\frac{3}{8}\).
\(3\frac{1}{12}+4\frac{2}{15}=7+\frac{5+8}{60}=7\frac{13}{60}\).
543. Аралас сандарды азайтыңдар
Қарыз алуды 2-мысалмен түсіндірейін: \[ 7\frac14-3\frac{7}{15}=4+\left(\frac{15}{60}-\frac{28}{60}\right) =4-\frac{13}{60}=3\frac{47}{60}. \] Себебі \(\frac{15}{60}<\frac{28}{60}\), сондықтан \(4=3+\frac{60}{60}\) деп аламыз.
\(12\frac{5}{9}-7\frac{1}{6}=5+\frac{10-3}{18}=5\frac{7}{18}\).
\(9\frac{5}{12}-6\frac{2}{7}=3+\frac{35-24}{84}=3\frac{11}{84}\).
\(4\frac{1}{6}-2\frac{4}{21}=2+\frac{7-8}{42}=2-\frac{1}{42}=1\frac{41}{42}\).
\(5\frac{9}{25}-3\frac{8}{15}=2+\frac{27-40}{75}=2-\frac{13}{75}=1\frac{62}{75}\).
\(4\frac{3}{35}-2\frac{5}{14}=2+\frac{6-25}{70}=2-\frac{19}{70}=1\frac{51}{70}\).
\(10\frac{3}{8}-4\frac{2}{3}=6+\frac{9-16}{24}=6-\frac{7}{24}=5\frac{17}{24}\).
\(7\frac{1}{16}-3\frac{5}{24}=4+\frac{3-10}{48}=4-\frac{7}{48}=3\frac{41}{48}\).
544. Қосудың қасиеттерін пайдалану
Қасиеттер: \(a+b=b+a\) және \((a+b)+c=a+(b+c)\). Сондықтан бөлімдері бірдей қосылғыштарды топтаймыз.
\(\left(3\frac{1}{8}+5\frac{3}{8}\right)+\left(7\frac{5}{12}+\frac{1}{12}\right)=8\frac{4}{8}+7\frac{6}{12}=8\frac{1}{2}+7\frac{1}{2}=16\).
\(\left(10\frac{2}{5}+3\frac{3}{5}\right)+\left(15\frac{5}{6}+4\frac{1}{6}\right)=14+20=34\).
\(\left(9\frac{7}{8}+1\frac{1}{8}\right)+\left(5\frac{2}{7}+4\frac{5}{7}\right)=11+10=21\).
\(\left(15\frac{7}{18}+5\frac{1}{18}\right)+\left(11\frac{8}{9}+4\frac{4}{9}\right)=20\frac{4}{9}+16\frac{1}{3}=36\frac{7}{9}\).
545. Өрнектің мәнін табыңдар
Алдымен жақша ішін есептейміз, содан кейін азайтамыз.
\(a=6\frac{1}{2}\): \[ 7\frac45-6\frac12=1\frac{3}{10},\quad 8\frac{7}{10}-1\frac{3}{10}=7\frac{4}{10}=7\frac{2}{5}. \]
\(b=5\frac{2}{3}\): \[ 8\frac{9}{10}-5\frac{2}{3}=3\frac{7}{30},\quad 14\frac16-3\frac{7}{30}=10\frac{14}{15}. \]
\(a=7\frac{1}{2}\): \[ 9\frac{3}{50}-5\frac{7}{25}=3\frac{39}{50},\quad 7\frac12-3\frac{39}{50}=3\frac{18}{25}. \]
\(b=11\frac{2}{15}\): \[ 20\frac15-11\frac{2}{15}=9\frac{1}{15},\quad 9\frac{1}{15}-6\frac13=2\frac{11}{15}. \]
Жауаптар қысқаша: 542: \(5\frac{26}{75}\), \(11\frac56\), \(15\frac{13}{36}\), \(5\frac{5}{36}\), \(7\frac38\), \(7\frac{13}{60}\). 543: \(5\frac{7}{18}\), \(3\frac{47}{60}\), \(3\frac{11}{84}\), \(1\frac{41}{42}\), \(1\frac{62}{75}\), \(1\frac{51}{70}\), \(5\frac{17}{24}\), \(3\frac{41}{48}\). 544: \(16\), \(34\), \(21\), \(36\frac79\). 545: \(7\frac25\), \(10\frac{14}{15}\), \(3\frac{18}{25}\), \(2\frac{11}{15}\).
Пж только. 542 жазып берші
542. Қосуды орындаңдар
Бүтін бөліктерді бүтінге, бөлшектерді бөлшекке қосамыз; бөлімдері әртүрлі болса, ортақ бөлімге келтіреміз.
\(3\frac{1}{15}+2\frac{7}{25}=(3+2)+\left(\frac{1}{15}+\frac{7}{25}\right)=5+\left(\frac{5}{75}+\frac{21}{75}\right)=5\frac{26}{75}\).
\(2\frac{7}{10}+9\frac{2}{15}=11+\left(\frac{21}{30}+\frac{4}{30}\right)=11\frac{25}{30}=11\frac{5}{6}\).
\(9\frac{5}{18}+6\frac{1}{12}=15+\left(\frac{10}{36}+\frac{3}{36}\right)=15\frac{13}{36}\).
\(1\frac{7}{12}+3\frac{5}{9}=4+\left(\frac{21}{36}+\frac{20}{36}\right)=4+\frac{41}{36}=5\frac{5}{36}\).
\(5\frac{5}{24}+2\frac{1}{6}=7+\left(\frac{5}{24}+\frac{4}{24}\right)=7\frac{9}{24}=7\frac{3}{8}\).
\(3\frac{1}{12}+4\frac{2}{15}=7+\left(\frac{5}{60}+\frac{8}{60}\right)=7\frac{13}{60}\).
Жауаптары:
- \(5\frac{26}{75}\); 2) \(11\frac{5}{6}\); 3) \(15\frac{13}{36}\); 4) \(5\frac{5}{36}\); 5) \(7\frac{3}{8}\); 6) \(7\frac{13}{60}\).
Рахмет улкен
Оқасы жоқ! Суреттегі 542. Қосуды орындаңдар есебінің толық шешімі:
\(3\frac{1}{15}+2\frac{7}{25}=(3+2)+\left(\frac{5}{75}+\frac{21}{75}\right)=5\frac{26}{75}\)
\(2\frac{7}{10}+9\frac{2}{15}=11+\left(\frac{21}{30}+\frac{4}{30}\right)=11\frac{25}{30}=11\frac{5}{6}\)
\(9\frac{5}{18}+6\frac{1}{12}=15+\left(\frac{10}{36}+\frac{3}{36}\right)=15\frac{13}{36}\)
\(1\frac{7}{12}+3\frac{5}{9}=4+\left(\frac{21}{36}+\frac{20}{36}\right)=4\frac{41}{36}=5\frac{5}{36}\)
\(5\frac{5}{24}+2\frac{1}{6}=7+\left(\frac{5}{24}+\frac{4}{24}\right)=7\frac{9}{24}=7\frac{3}{8}\)
\(3\frac{1}{12}+4\frac{2}{15}=7+\left(\frac{5}{60}+\frac{8}{60}\right)=7\frac{13}{60}\)
Жауаптары: \(5\frac{26}{75}\); \(11\frac{5}{6}\); \(15\frac{13}{36}\); \(5\frac{5}{36}\); \(7\frac{3}{8}\); \(7\frac{13}{60}\).