Орындап шын жауабын жаз
Қысқаша жауаптар (1–10):
- A) 542 ж.
- B) VI ғ. 50–80-жж.
- D) бұдун
- B) 552 ж.
- D) Қытай, Иран, Византия
- A) Бұмынның жужандарды талқандағаннан кейін
- C) Бұмын
- A) Алтайда
- A) Маньчжуриядан Босфорға дейін
- A) 603 ж.
Түсіну үшін негізгі логика:
- 542 ж. — қытай жазбаларында түркілер туралы алғашқы мәліметтер пайда болады.
- 552 ж. — Бұмын жужандарды жеңіп, өзін қаған деп жариялайды. Түрік қағанатының негізі қаланады.
- VI ғасырдың 50–80 жылдары — қағанат іштей нығайып, көршілеріне қауіпті күшке айналады.
- VI ғасырдың 60–70 жылдары — Қытай, Иран және Византиямен ірі халықаралық байланыстар орнайды; аумағы Маньчжуриядан Босфорға дейін созылады.
- 603 ж. — біртұтас Түрік қағанаты Шығыс және Батыс қағанаттарға екіге бөлінеді.
Қарапайым халық бұдун деп аталған, ал қағанаттың Ұлы қаған ордасы Алтайда орналасқан.
Жалпы реттілік: 542 → 552 → VI ғ. 50–80 → 603. Осы тізбекті есте сақтасаң, осыған ұқсас тест сұрақтарын да оңай анықтай аласың.
11-сұрақтан бастап мәтін қиылып қалған; толық суретін жіберсең, оларды да шешіп беремін.
Обсуждение
52 сообщенияОрында
11–16 сұрақтардың жауаптары:
D) Мұқан қаған — қытай жылнамаларында Мұқан қаған тұсында түркілердің күшейгені және «Ұлы қорған сыртындағы барлық иеліктердің зәресін ұшырғаны» жазылған.
A) Маниах — 568 жылы Маниах бастаған түркі елшілігі Византияға барып, екі мемлекет арасында дипломатиялық байланыс орнатты. Земарх — керісінше, Византиядан түркілерге барған елші.
A) Эфталиттер мемлекеті — түркілер Парсы елімен одақтасып, Орталық Азия мен Оңтүстік Қазақстандағы эфталиттер мемлекетін талқандады.
B) Қара-Еске — Бұмын қаған қайтыс болған соң билікке оның ұлы Қара-Еске келді, бірақ ол ұзақ билік құрмады.
B) Тон қаған — Тон қаған тұсында (618–630 жж.) Батыс Түрік қағанаты әскери жағынан қуатты империяға айналды.
B) «Елтеберлер» — Түрік қағанатында билік тобын ақсүйектер: елтеберлер, тархандар, шадтар құрады. «Янычарлар» — Осман империясына тән, «жазғыштар» — хатшылар, сондықтан олар дұрыс емес.
Орында
17–27 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа дәлел |
|---|---|---|
| 17 | A | Түріктердің ерте тарихы туралы негізгі дерек — қытай жылнамалары |
| 18 | A | Мұқан қаған 553–572 жж. билік етті |
| 19 | A | Түрік қағандары шыққан ру — ашина |
| 20 | B | 568 ж. Византия елшісі Земарх түрік ордасында болды |
| 21 | A | Ұлы Жібек жолының едәуір бөлігін бақылауға алған соң зор кіріс түсті |
| 22 | D | Келісім парсыларға қарсы жасалды |
| 23 | D | Билік әкеден ұлына емес, әулеттің жасы үлкеніне көшті |
| 24 | D | Бұл да парсыларға қарсы әскери-сауда келісімі (22-сұрақпен мағынасы бірдей) |
| 25 | A | Ашина руы жужандарға темір салығын төлеп отырды |
| 26 | A | Қытай деректері бойынша түріктер Алтай етегінде, Қытай шекарасының батысында өмір сүрді |
| 27 | C | Түрік жерінен табылған VI ғ. византиялық теңгелері сауда-дипломатиялық байланысты дәлелдейді |
Назар аудар:
- 22 және 24-сұрақтар мазмұны жағынан қайталанады — екеуінде де дұрыс жауап D (парсыларға қарсы).
- 25-сұрақта шатаспау керек: жужандарға төленген салық — темір, өйткені түріктер (ашина) теміршілігімен белгілі болған.
- 23-сұрақтағы негізгі принцип: Түрік қағанатында тақ мұрагерлігі «әкеден балаға» емес, ағайындылар арасындағы үлкендік тәртібімен жүрді.
Егер 28-сұрақтан кейінгі бөлігі болса, жібер — жалғастырамын.
Орында
28–32 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсіндіру |
|---|---|---|
| 28 | A | Эфталиттер мұрасын бөліскеннен кейін парсылар түркілерге үлкен көлемде алым төлеуге міндеттелді. |
| 29 | D | Түрік қағанатының әлсіреуіне қарамағындағы тайпалардың бой көтеруі және тақ үшін күрес себеп болды. |
| 30 | D | «Ашина» сөзін бір зерттеушілер «текті қасқыр», енді біреулері «аспаннан жаратылған» деп түсіндіреді. |
| 31 | D | «Ер» — жауынгер атағы; оны соғыста ерлік көрсеткендер иеленді. |
| 32 | A | Қытай Түрік қағанатын әлсірету үшін дипломатиялық айла-тәсілдерді қолданды. |
Қорытынды:
28 — A, 29 — D, 30 — D, 31 — D, 32 — A.
Он бесте сұлу деген қапаған қосып орында
Міне, суреттегі 1–15 сұрақтардың жауаптары. 15-сұрақта «Сұлу қағ
Жауабын жазшы тез
1–15 жауаптары:
| № | Жауап | Түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | B | М. Қашқари оғыздар туралы дерек қалдырған |
| 2 | A | Орыс жылнамаларында оғыздарды торкі деп атаған |
| 3 | C | Жайық пен Еділ бойын меңгерді |
| 4 | A | Күн-еркіндер |
| 5 | A | XI ғ. ортасында қыпшақтар үстемдік құрды |
| 6 | A | 985 ж. Владимирмен одақтасып, Еділ Бұлғариясын жеңді |
| 7 | D | Ауыр салыққа қарсы көтерілістер әлсіретті |
| 8 | A | Оғыз даласы — Сырдариядан Кавказға дейінгі аумақ |
| 9 | A | Оғыз тайпалары алғаш Жетісуда қалыптасты |
| 10 | C | М. Қашқари бойынша — 24 тайпа |
| 11 | C | Оғыз мемлекеті |
| 12 | A | Боз оқ және үш оқ |
| 13 | A | Орталығы — Янгикент |
| 14 | B | Хазар қағанаты талқандалды |
| 15 | C | Сұлу (қаған) |
15-сұрақта дұрыс нұсқа — C) Сұлу. Қалғандары кестедегідей.
Орында
Орында
16–28 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсіндіру |
|---|---|---|
| 16 | C) Жабғу | Оғыз мемлекетінің жоғарғы билеушісі — жабғу |
| 17 | C) Оғыз | Оғыз тайпалық одағының құрамына үндіеуропалық және финн-угор текті тайпалар енген |
| 18 | B) Сюбашы | Оғыз мемлекетінде әскердің бас қолбасшысы — сюбашы |
| 19 | A) Печенегтермен ұзақ күресі | IX ғасырда Оғыз мемлекетінің құрылуына печенегтермен ұзақ күрес ықпал етті |
| 20 | A) «Оғызнама» | Оғыз тарихын баяндайтын эпикалық шығарма — «Оғызнама» |
| 21 | D) Қарлұқтармен күрес | VIII ғ. II жартысында оғыздар Жетісудан Сырдарияға қарлұқтармен күрес салдарынан қоныс аударды |
| 22 | C) Хазарлар | Оғыздар хазарлармен соғысты |
| 23 | D) Еуропаға баратын жол тармақтарын қарату | Хазарларға қарсы күрестің мақсаты — Еуропаға баратын сауда жолдарын бақылау |
| 24 | C) Оғыздар | Оғыздар ата-бабаларының көшпелі өмір туралы өсиетіне берік болды |
| 25 | A) Ескі Гузия | Оғыздардың Жетісудағы ордасы — Ескі Гузия |
| 26 | A) Орыс жылнамаларында | Орыс жылнамаларында оғыздар «торк» деп аталды |
| 27 | A) Қыпшақтар | Оғыз мемлекетін түпкілікті қыпшақтар құлатты |
| 28 | C) Билеуші әулеттің ең жасы үлкені тақты иеленді | Оғыздарда билік әкеден балаға емес, әулеттің ең үлкеніне берілді |
Есте сақтар негізгі логика:
- Оғыз мемлекеті — IX ғасырда Сырдария бойында құрылды, орталығы Янгикент, бұған дейінгі Жетісудағы ордасы — Ескі Гузия.
- Хазарлармен күрес — Еуропаға баратын сауда жолдарын бақылау үшін.
- Қыпшақтар — оғыз мемлекетін түпкілікті жойған тайпалар.
- Жабғу — жоғарғы билеуші, сюбашы — әскер басшысы.
Осылайша, 16–28 сұрақтардың дұрыс жауаптары: C, C, B, A, A, D, C, D, C, A, A, A, C.
16–28 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсініктеме |
|---|---|---|
| 16 | C) Жабғу | Оғыз мемлекетінің жоғарғы билеушісі — жабғу |
| 17 | A) Қимақ | Қимақ қағанатының құрамында финн-угор және үндіеуропалық тайпалар болған |
| 18 | B) Сюбашы | Оғыздарда әскербасы — сюбашы |
| 19 | A) Печенегтермен ұзақ күресі | Сыртқы қауіп оғыз тайпаларының бірігуіне ықпал етті |
| 20 | A) «Оғызнама» | Оғыздар туралы эпикалық шығарма |
| 21 | D) Қарлұқтармен күрес | Оғыздар Жетісудан Сырдария бойына қарлұқтармен күрес салдарынан қоныс аударды |
| 22 | C) Хазарлар | Оғыздар хазарлармен соғысты |
| 23 | D) Еуропаға баратын жол тармақтарын қарату | Негізгі мақсат — сауда жолдарын бақылау |
| 24 | C) Оғыздар | Бұл өсиет оғыздарға тән көшпелі өмір салтын білдіреді |
| 25 | A) Ескі Гузия | Оғыздардың Жетісудағы ордасы |
| 26 | A) Орыс жылнамаларында | Орыс жазбаларында оғыздар «торк» деп аталған |
| 27 | A) Қыпшақтар | Оғыз мемлекетін түпкілікті әлсіретіп, құлатқан қыпшақтар |
| 28 | C) Билеуші әулеттің ең жасы үлкені тақты иеленді | Түркі дәстүрі бойынша тақ үлкендік тәртібімен берілді |
Қысқаша: 16 — C, 17 — A, 18 — B, 19 — A, 20 — A, 21 — D, 22 — C, 23 — D, 24 — C, 25 — A, 26 — A, 27 — A, 28 — C.
Орында
15 соңында оғыз бар орында тезз
15 соңында оғыз бар орында тезз
Суреттегі 1–15 сұрақтарды оқыдым. Төмендегі жауаптарды тексеріп ал:
| № | Жауап |
|---|---|
| 1 | C) 704–756 жж. |
| 2 | D) 744–840 жж. |
| 3 | D) Түргеш |
| 4 | A) Қарлұқ |
| 5 | A) Түргеш қағанаты |
| 6 | B) 715–738 жж. |
| 7 | A) Ушлік |
| 8 | A) Сары түргештер |
| 9 | B) Түргеш қағанаты |
| 10 | A) Қарлұқ қағанаты |
| 11 | B) Тараз |
| 12 | A) Қара түргештер |
| 13 | A) Қарлұқ қағанаты |
| 14 | A) Суяб |
| 15 | A) Қарлұқ |
16–28 сұрақтардың мәтіні мен нұсқалары суретте бұлыңғыр, әріптерін ажырату қиын. Сол бөлікті жақыннан, түзу етіп қайта түсіріп жіберсең, қалғандарын да бірден шешіп беремін.
Тез арада 1–15 сұрақтардың жауаптарын ұсынып отырмын. 15-сұраққа келетін болсақ, дұрыс жауап — B) Қарлұқ.
Неге Оғыз емес?
756 жылы Түргеш қағандығын құлатып, билікті өз қолына алған тайпа — қарлұқтар. Оғыздар бұл тарихи оқиғада негізгі рөл атқармаған, сондықтан D) Оғыз нұсқасы қате.
1–15 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | A) 704 жыл | Түргеш қағанатының құрылған жылы |
| 2 | B) 20 | Суретте сұрақтың соңы толық көрінбейді, бірақ Сулу қағанның жасы туралы болса, ықтимал жауап — 20 |
| 3 | A) 704 жыл | Түргештердің Жетісуда үстемдік орнатуы |
| 4 | C) Үшлік | 706 жылы арабтарға қарсы соғдыларға көмектескен қаған |
| 5 | D) В.В. Бартольд | Соғыстардың саудаға байланысты екенін айтқан ғалым |
| 6 | D) 715–738 жылдар | Сұлық қағанның билік еткен жылдары |
| 7 | D) Үшлік | Түргеш мемлекетінің негізін қалаған қаған |
| 8 | B) Іле өзенінің бойы | Сары түргештердің қоныстанған жері |
| 9 | B) Түргеш қағанаты | Ерте орта ғасырларда Жетісуда орналасқан мемлекет |
| 10 | A) Арабтар | VII ғ. II жартысында Орталық Азияға басқыншылық жорықтарын бастаған халық |
| 11 | A) Іле | Күнгіт қаласы орналасқан өзен |
| 12 | A) Шу өзенінің бойы | Қара түргештердің қоныстанған жері |
| 13 | D) Батыс Түрік қағанаты | VI ғасырда түргештер осы мемлекеттің құрамында болды |
| 14 | C) Суяб | Сұлық қаған тұсындағы түргештердің ордасы |
| 15 | B) Қарлұқ | 756 жылы Түргеш қағандығын құлатқан тайпа |
Егер 2-сұрақтың толық мәтінін немесе қалған сұрақтарды жіберсең, оларды да шешіп беремін.
Міне, суреттегі 1–15 сұрақтардың жылдам жауаптары:
| № | Жауап | Түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | A | Түргеш қағанаты — 704–756 жж. |
| 2 | C | Қағанат 20 тайпадан құралды (берілген сандардың ішіндегі дұрысы) |
| 3 | A | 704 жылы Үшлік қаған Жетісуда билігін орнатты |
| 4 | C | 706 жылы арабтарға қарсы соғдыларға Үшлік қаған көмектесті |
| 5 | D | Бұл жайлы В.В. Бартольд айтқан |
| 6 | D | Сүлуқ қаған — 715–738 жж. билік құрды |
| 7 | D | Мемлекет негізін қалаған — Үшлік қаған |
| 8 | B | Сары түргештер Іле өзенінің бойын мекендеді |
| 9 | B | Жетісу жерінде орналасқан — Түргеш қағанаты |
| 10 | A | VII ғ. II жартысында Орталық Азияға арабтар шабуылдады |
| 11 | A | Күнігт қаласы Іле өзенінің бойында болды |
| 12 | A | Қара түргештер Шу өзенінің бойын мекендеді |
| 13 | D | VI ғасырда түргештер Батыс Түрік қағанатының құрамында болды |
| 14 | A | Сүлуқ қаған тұсындағы орда — Тараз қаласы |
| 15 | B | Қарлұқтар 756 жылы түргештерді құлатты |
15-сұраққа назар аудар: тізімнің соңында D) Оғыз тұрса да, дұрыс жауап — B) Қарлұқ. Өйткені 756 жылы Түргеш қағандығын құлатып, билікті өз қолына алған тайпа — қарлұқтар.
Орында тезз
Міне, суреттегі 16–27 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсініктеме |
|---|---|---|
| 16 | D) Тараз | 740 жылы қытай әскерлері Таразды басып алды |
| 17 | D) соғдылар | VII–VIII ғғ. Жетісуға соғдылар қоныс аударды |
| 18 | C) 5 | Атлах шайқасы 5 күнге созылды |
| 19 | C) түргеш, қарлұқ | Шайқасқа қатысқан түрік тайпалары |
| 20 | A) Махмұд Қашғари | Түркіше сөйлемейтіндер жоқ деп жазған |
| 21 | E) Үшлік, Сүлуқ | Түргеш қағанатының әйгілі билеушілері |
| 22 | A) Сүлуқ қағанға | Арабтар «Әбу Музахим» (Сүзеген) деп атады |
| 23 | A) түркілердің арабтармен күресі | Түргештер арабтарға қарсы күресте күшейді |
| 24 | D) Түркілер арасына ислам мәдениеті енді | Атлах шайқасының тарихи салдары |
| 25 | D) Тоқарстан маңында | 737 ж. түрік-соғды одағы арабтарды талқандады |
| 26 | D) Шығыс Түрік қағанатының қысым көрсетуі | Бұл құлау себебіне жатпайды |
| 27 | A) Алтай мен Тарбағатайдан | Қарлұқтар осы аймақтан Жетісуға көшті |
Қысқаша: 16 — D, 17 — D, 18 — C, 19 — C, 20 — A, 21 — E, 22 — A, 23 — A, 24 — D, 25 — D, 26 — D, 27 — A.
Екінші фото жалғасы орында теззз
Міне, екінші фотоны да ескеріп, суреттегі 1–12 сұрақтардың жылдам жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | A) Цитадель | Қаланың орталығында билеушінің қамалы — цитадель орналасқан |
| 2 | D) Суяб | Түргеш қағандарының теңгелері Суяб қаласында соғылған |
| 3 | D) Тараз | Деректерде Тараз «әйгілі түркі қаласы» деп аталған |
| 4 | A) VI–VIII ғғ. | Баба-Ата жұрты осы мерзімге жатады |
| 5 | B) үш | Қала цитадель, шахристан, рабад болып үш бөліктен тұрды |
| 6 | C) Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу | Қала мәдениеті осы аймақтарда дамыды |
| 7 | A) қаңлы | Оңтүстік Қазақстандағы қала мәдениетінің негізін қаңлылар қалады |
| 8 | D) Қала | Көне түркі жазбаларында «балық» сөзі «қала» мағынасын білдіреді |
| 9 | C) Шахристан | Шахристанда ақсүйектер мен бай саудагерлер қоныстанды |
| 10 | D) Тараз | Тараз «көпестер қаласы» ретінде белгілі болған |
| 11 | B) VI–IX ғғ. | Түркі-соғдылық мәдени кешен осы ғасырларда қалыптасты |
| 12 | B) «Хұдуд әл-алам» | Бұл деректе қарлұқ елінде 25 қала мен қоныс болғаны жазылған |
Есте сақтар: 1-сұрақта цитадель қаланың орталығы, ал 9-сұрақта шахристан ақсүйектер мекені екенін шатастырмау керек.
Орында теззззззззз
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 13–22 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсініктеме |
|---|---|---|
| 13 | A) Түркілер | VI–IX ғғ. қалалардың негізгі халқы — түркілер |
| 14 | D) Жамбыл | Ақыртас Жамбыл облысында, Тараз маңында орналасқан |
| 15 | D) Қоялық пен Алмалық | Бұлда храмдары осы қалалардың орындарынан табылған |
| 16 | C) Шу алқабы | Суяб Шу өзені бойында орналасқан |
| 17 | C) соғдылар | Соғдылар қала мәдениеті мен сауданы дамытуда үлкен рөл атқарды |
| 18 | D) Талас аңғарында | Баладж — Талас аңғарындағы ортағасырлық қала |
| 19 | C) Қарлұқ қағанатының кезінде | Ақыртас құрылысы VIII–IX ғғ. қарлұқ дәуіріне жатады |
| 20 | B) Рабад | Рабадта қолөнершілер, саудагерлер және қарапайым халық тұрды |
| 21 | D) Ұлы Жібек жолы өтіп, қарқынды сауданың болуы | Сауда жолы қалалардың өсуіне ықпал етті |
| 22 | B) халықаралық саудадан баж салығын алуға ұмтылды | Қағандар саудадан түсетін кірісті көздеді |
Қысқаша: 13 — A, 14 — D, 15 — D, 16 — C, 17 — C, 18 — D, 19 — C, 20 — B, 21 — D, 22 — B.
Міне, суреттегі 13–22 сұрақтардың жылдам жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 13 | A) Түркілер | VI–IX ғғ. Қазақстан қалаларының негізгі тұрғындары түркілер болды |
| 14 | D) Жамбыл | Ақыртас ғимараты Жамбыл облысында орналасқан |
| 15 | B) Суяб пен Науакент | Бұл қалалардан будда храмдарының орындары табылған |
| 16 | C) Шу алқабы | Суяб қаласы Шу өзенінің алқабында орналасқан |
| 17 | C) соғдылар | Оңтүстік Қазақстанда қала мәдениетін дамытуда соғдылардың рөлі зор |
| 18 | D) Талас алқабында | Баладж ортағасырлық қаласы Талас алқабында болған |
| 19 | C) Қарлұқ қағанатының кезінде | Ақыртас VIII–IX ғғ. қарлұқтар тұсында салына бастаған |
| 20 | B) Рабад | Қолөнершілер, саудагерлер мен қарапайым халық рабадта тұрды |
| 21 | D) Ұлы Жібек жолы өтіп, қарқынды сауданың болуы | Сауда жолы қалалардың пайда болуына түрткі болды |
| 22 | B) халықаралық саудадан баж салығын алуға ұмтылды | Қағандар қала салу арқылы саудадан табыс табуды көздеді |
Қысқаша: 13 — A, 14 — D, 15 — B, 16 — C, 17 — C, 18 — D, 19 — C, 20 — B, 21 — D, 22 — B.
Орында теззззззззз
Орында теззззззззз
Орында теззззззззз
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 25–44 сұрақтардың жылдам жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 25 | A) ұйғыр-қарлұқ | 744 ж. Шығыс Түрік қағанатын ұйғыр-қарлұқ одағы құлатты |
| 26 | D) Батыс Түрік қағанаты | «Он оқ» — Батыс Түрік қағанатының екінші атауы |
| 27 | A) Дүлу және нүшеби одағы арасындағы билік үшін күрес | Дағдарыстың негізгі себебі |
| 28 | A) Шығыс Түрік қағанаты құлауымен | 744 ж. Ашина әулетінің билігі тоқтады |
| 29 | A) Салық алумен шектелді | Жаулап алынған отырықшы жерлерде тек салық жиналды |
| 30 | B) Қытай императоры Түрік ордасына елші жіберді | Білге қағанмен бейбіт келісімге барды |
| 31 | D) Орхон өзені маңында | Күлтегін мен Білге қаған құлпытастары Орхонда |
| 32 | A) Қапаған қаған тұсында | 691–716 жж. Орталық Азия бағындырылды |
| 33 | D) Тон-ябғу билігі туралы | Қытай шежіресіндегі баға |
| 34 | D) Теңге қорытатын пештердің қалдықтары | Сауда-қолөнердің дәлелі |
| 35 | C) Тон-ябғу тұсында | Батыс Түрік қағанатының күшейген кезеңі |
| 36 | A) Хазар қағанаты | Төменгі Еділ мен Солтүстік Кавказда құрылды |
| 37 | A) Алтай тауынан Каспий теңізіне дейін | Батыс Түрік қағанатының аумағы |
| 38 | B) Солтүстік-шығыс және Орталық Қазақстан | Қимақ қағанатының қалыптасқан жері |
| 39 | B) Отырықшы бағындырған халықты | «Қат» — салық төлеуші бағындырылған халық |
| 40 | D) Шу өзені алқабы | Батыс Түрік ордасы — Суяб қаласы |
| 41 | D) Шығыс түркілер | 682 ж. Елтеріс қаған мемлекетті қайта құрды |
| 42 | D) Тардуш | Л.Н. Гумилевтің зерттеуі бойынша |
| 43 | A) Шығыс Түрік қағанаты | 28-сұрақпен мағынасы бірдей |
| 44 | A) Қапаған қаған тұсында | Мәтін қиылып қалған, 32-сұрақпен сәйкес келеді |
Қысқаша: 25 — A, 26 — D, 27 — A, 28 — A, 29 — A, 30 — B, 31 — D, 32 — A, 33 — D, 34 — D, 35 — C, 36 — A, 37 — A, 38 — B, 39 — B, 40 — D, 41 — D, 42 — D, 43 — A, 44 — A.
Міне, суреттегі 25–44 сұрақтардың жауаптары. Тез әрі нақты:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 25 | A) ұйғыр – қарлұқ | 744 жылы ұйғырлар мен қарлұқтар одағы Шығыс Түрік қағанатын талқандады |
| 26 | D) Батыс Түрік қағанаты | «Он оқ» — Батыс Түрік қағанатының халқы |
| 27 | A) Дулу және нушеби одағы арасындағы билік үшін күрес | Ішкі тайпалық күрес мемлекетті әлсіретті |
| 28 | B) Батыс Түрік қағанаты құлауымен | 704 жылы Батыс Түрік қағанаты құлаған соң Ашина әулетінің билігі тоқтады |
| 29 | A) Салық алумен шектелді | Түркі қағандары жаулап алған жерлерде негізінен алым-салықпен шектелді |
| 30 | D) Қытай императоры Түрік ордасына үлкен көлемде жібек жіберді | Білге қағанның жеңістерінен кейін Қытай салық төлеуге мәжбүр болды |
| 31 | D) Орхон өзені маңында | Білге қаған мен Күлтегіннің құлпытастары Орхон бойында |
| 32 | A) Қапаған қаған тұсында | Қапаған қаған Орталық Азияны өзіне бағындырды |
| 33 | B) Тардуш билігі туралы | Қытай шежіресі Тардуш қағанның қуатын ерекше атап өткен |
| 34 | D) Теңге қорытынды пештердің қалдықтары | Металл ақша құю пештері сауда мен қолөнердің дамығанын дәлелдейді |
| 35 | C) Тон-ябғу тұсында | Тон-ябғу Батыс Түрік қағанатының Орталық Азияға ықпалын күшейтті |
| 36 | A) Хазар қағанаты | Еділ бойы мен Солтүстік Кавказда құрылды |
| 37 | A) Алтай тауынан Каспий теңізіне дейін | Батыс Түрік қағанатының аумағы осындай кең болды |
| 38 | B) Солтүстік-шығыс және Орталық Қазақстан | Қимақ қағанаты осы аймақта қалыптасты |
| 39 | B) Отырықшы бағындырылған халықты | «Қат» деп салық төлеуші отырықшы халықты атаған |
| 40 | C) Іле өзені бойында | Батыс Түрік қағанатының басты ордасы Іле бойында болды |
| 41 | D) Шығыс түріктер | 682 жылы Құтлық (Елтеріс) Шығыс Түрік қағанатын қайта құрды |
| 42 | C) Бұмын | 552 жылы Бұмын қаған болып, Түрік қағанатының негізін қалады |
| 43 | B) Батыс Түрік қағанаты | Бұл сұрақ 28-сұрақпен бірдей, жауабы да сол |
| 44 | A) Қапаған қаған тұсында | Бұл 32-сұрақтың қайталануы, Шығыс Түрік қағанаты Орталық Азияны бағындырды |
Қысқаша жауап кілті:
25 – A, 26 – D, 27 – A, 28 – B, 29 – A, 30 – D, 31 – D, 32 – A, 33 – B, 34 – D, 35 – C, 36 – A, 37 – A, 38 – B, 39 – B, 40 – C, 41 – D, 42 – C, 43 – B, 44 – A.
Міне, суреттегі 26–37 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқа түсініктеме |
|---|---|---|
| 26 | D) Батыс Түрік қағанаты | «Он оқ тайпа одағы» — Батыс Түрік қағанатының негізі |
| 27 | A) Дүлу және нушеби одағы арасындағы билік үшін күрес | Қағанаттағы дағдарыстың басты себебі |
| 28 | B) Батыс Түрік қағанаты құлауымен | Ашина әулетінің билігі осы кезде тоқтады |
| 29 | A) Салық алумен шектелді | Жаулап алынған жерлерде негізінен салық жиналды |
| 30 | D) Қытай императоры Түрік ордасына үлкен көлемде сыйлықтар жіберді | Білге қағанның Қытаймен соғысының нәтижесі |
| 31 | D) Орхон өзені маңында | Білге мен Күлтегінге арналған құлпытастар осында |
| 32 | A) Қапаған қаған тұсында | Шығыс Түрік қағанаты Орталық Азияны бағындырды |
| 33 | C) Шегу билігі туралы | «Батыс варварлары ешқашан дәл осындай қуатты болған жоқ» деген сөз осыған қатысты |
| 34 | D) Теңге қорытынды піштердің қалдықтары | Сауда мен қолөнердің дамығанын дәлелдейді |
| 35 | C) Тон-ябғу тұсында | Батыс Түрік қағанатының қатаң бақылауы орнықты |
| 36 | A) Хазар қағанаты | Төменгі Еділ бойы мен Солтүстік Кавказда құрылды |
| 37 | A) Алтай тауынан Каспий теңізіне дейін | Батыс Түрік қағанатының аумағы |
25-сұрақ туралы: суретте оның басы кесіліп қалған, тек «...даған одақ:» деген соңы көрінеді. Сондықтан оны дәл анықтау қиын. Егер сұрақ «он оқ тайпа одағы құрылған аумақ» туралы болса, жауабы B) Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан болар еді. Бірақ 25-сұрақтың толық мәтінін жіберсең, оны да нақтылап беремін.
Қысқаша: 26 — D, 27 — A, 28 — B, 29 — A, 30 — D, 31 — D, 32 — A, 33 — C, 34 — D, 35 — C, 36 — A, 37 — A.
Міне, суреттегі 24–44 сұрақтардың жылдам жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 24 | A) үйғыр – қарлұқ | 744 ж. Шығыс Түрік қағанатын осы одақ талқандады |
| 25 | D) Батыс Түрік қағанаты | «Он оқ» — Батыс Түрік қағанатының тайпалық одағы |
| 26 | A) Дулу және нушеби одағы арасындағы билік үшін күрес | Ішкі дағдарыстың негізгі себебі |
| 27 | B) Батыс Түрік қағанаты құлауымен | 704 ж. Ашина әулетінің билігі тоқтады |
| 28 | A) Салық алумен шектелді | Жаулап алынған жерлерде тек салық жинады |
| 29 | D) Қытай императоры Түрік ордасына үлкен көлемде жібек жіберді | Білге қаған тұсындағы келісім нәтижесі |
| 30 | D) Орхон өзені маңында | Күлтегін мен Білге қаған құлпытастары Орхонда |
| 31 | A) Қапаған қаған тұсында | Орталық Азияны бағындырды |
| 32 | D) Тон-ябғу билігі туралы | Қытай шежіресіндегі баға |
| 33 | D) Теңге қорыту пештерінің қалдықтары | Сауда-қолөнер дамуын дәлелдейді |
| 34 | D) Шегу тұсында | Батыс Түрік қағанатының күшеюі |
| 35 | A) Хазар қағанаты | Еділ бойы мен Солтүстік Кавказда құрылды |
| 36 | A) Алтай тауынан Каспий теңізіне дейін | Батыс Түрік қағанатының аумағы |
| 38 | A) қаңлы, үйсін, жалайыр | Қағанат құрамындағы тайпалар |
| 39 | D) Шонжарларды | «Ата» — ру ақсақалдары, ақсүйектер |
| 40 | D) Шу өзені алқабы | Ордасы Суяб қаласында болды |
| 41 | D) Шығыс түріктер | 682 ж. Құтлық Елтеріс мемлекетті қайта құрды |
| 42 | C) Бұмын | Л.Н. Гумилев зерттеуінде Түрік қағанатын құрған |
| 43 | B) Батыс Түрік қағанаты | 27-сұрақтың қайталануы |
| 44 | A) Қапаған қаған тұсында | 31-сұрақтың қайталануы |
37-сұрақтың нұсқалары суретте мүлде көрінбейді — сол бөлікті жақындатып түсірсең, жауабын бірден айтамын.
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 38–44 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 38 | D) Сырдарияның орта ағысы, Арал бойы, Манғыстау | Оғыз қағанаты осы аймақта құрылды |
| 39 | B) Отырықшы бағындырылған халықты | «Қат» — салық төлеуші, бағындырылған отырықшы халық |
| 40 | A) Шу өзенінің бойында | Батыс Түрік қағанатының ордасы Суяб Шу бойында болды |
| 41 | D) Шығыс түріктер | 682 жылы Құтлық (Елтеріс) Шығыс Түрік қағанатын қайта құрды |
| 42 | C) Бұмын | Л.Н. Гумилев бойынша Түрік қағанатын Бұмын құрған |
| 43 | A) Шығыс Түрік қағанаты құлауымен | 744 ж. Шығыс Түрік қағанаты құлаған соң Ашина әулетінің билігі тоқтады |
| 44 | A) Қапаған қаған тұсында | Қапаған қаған (691–716) Орталық Азияны бағындырды |
Қысқаша кілт: 38 — D, 39 — B, 40 — A, 41 — D, 42 — C, 43 — A, 44 — A.
38-сұрақ туралы: суретте оның басы кесіліп қалған. Егер сұрақ Қимақ қағанаты туралы болса, онда жауап B) Солтүстік-шығыс және Орталық Қазақстан болар еді. Бірақ мәтінде «Арал бойы, Манғыстау» деп тұрғандықтан, мен D деп жауап бердім.
Орында теззззззззз
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 1–17 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | C) «сардоба» | Түркілер су жинау үшін сардоба құрылыстарын салған |
| 2 | C) соғдылар | Соғдылар Шу мен Талас алқабында егіншілік пен қала мәдениетін дамытты |
| 3 | B) көшпелі және жартылай көшпелі малшаруашылығы | Түркілердің негізгі кәсібі — мал өсіру |
| 4 | C) Араб саяхатшысы | Шу алқабы туралы араб деректері жазған |
| 5 | B) X–XI ғасырлар | Дешті Қыпшақ аумағында балбал тастар осы кезеңде орнатылған |
| 6 | D) ірі қара | Көшпелілерде ірі қара мал аз өсірілді |
| 7 | B) Земарх | Византия елшісі Земарх түрік қағанының киіз үйінде болған |
| 8 | C) әл-Идриси | Қарлұқтарды «көшпелі, бірақ жер өңдейді» деп әл-Идриси сипаттаған |
| 9 | C) Егіншілік | Малшаруашылығынан кейінгі маңызды сала — егіншілік |
| 10 | D) Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу | Бұл өңірде отырықшы-егіншілік мәдениеті ежелден дамыған |
| 11 | D) Ислам дінінің таралуы | Ислам қабылдаған соң адам бейнесін жасауға тыйым салынды |
| 12 | C) Алтайдан | Металл балқыту ісі Алтай өңірінде дамыған |
| 13 | B) Суармалы | Шу, Талас және Алатау аңғарында суармалы егіншілік болған |
| 14 | B) Металдан жасалған заттардың көлемі мен түрі жағынан бірнешелігі | Қолөнердің дамығанын металл бұйымдардың алуандығы дәлелдейді |
| 15 | C) Отбасылық | Түркілерде мал жеке отбасының меншігі саналды |
| 16 | E) жақсы қаруланған әскер құруға | Металл өндіру қару-жарақ жасауға мүмкіндік берді |
| 17 | B) Аңшылық | Аңшылық әскери дағдыларды жаттықтырған |
Қысқаша кілт: 1 — C, 2 — C, 3 — B, 4 — C, 5 — B, 6 — D, 7 — B, 8 — C, 9 — C, 10 — D, 11 — D, 12 — C, 13 — B, 14 — B, 15 — C, 16 — E, 17 — B.
Міне, суреттегі 1–17 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | C) «сардоба» | Жол бойындағы құдықтарға салынған күмбезді құрылыс |
| 2 | C) соғдылар | Соғдылар егіншілік пен сауданы дамытты |
| 3 | B) көшпелі және жартылай көшпелі малшаруашылығы | Түркілердің негізгі кәсібі |
| 4 | B) Қытай елшісі | Шу алқабындағы қалалар туралы жазған |
| 5 | C) VII–VIII ғасырлар | Балбалдар осы кезеңде кең таралды |
| 6 | D) ірі қара | Көшпелілерде ең аз өсірілген мал түлігі |
| 7 | B) Земарх | Византия императорының елшісі, қаған ордасында болған |
| 8 | B) әл-Мақдиси | Қарлұқтар туралы жазған араб дереккөзі |
| 9 | D) Аңшылық | Мал шаруашылығынан кейінгі маңызды шаруашылық |
| 10 | D) Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу | Ежелден отырықшы-егіншілік мәдениеті дамыған өңір |
| 11 | D) Ислам дінінің қалыптасуы | Адамды бейнелеуге тыйым салынды |
| 12 | A) Сырдарияның төменгі бойында | Металл балқыту іздері табылған аймақ |
| 13 | B) Суармалы | Шу, Талас алқаптарында суармалы егіншілік дамыды |
| 14 | C) Сауыт-саймандардың сан алуандығы | Қолөнердің жоғары дамығанын дәлелдейді |
| 15 | C) Отбасылық | Мал жеке отбасының меншігі болды |
| 16 | E) жеке қаруланған әскер құруға | Металл өндіру қару жасауға мүмкіндік берді |
| 17 | B) Аңшылық | Әскери жаттығу рөлін атқарған шаруашылық |
Қысқаша кілт:
1 — C, 2 — C, 3 — B, 4 — B, 5 — C, 6 — D, 7 — B, 8 — B, 9 — D, 10 — D, 11 — D, 12 — A, 13 — B, 14 — C, 15 — C, 16 — E, 17 — B.
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 1–24 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | № | Жауап |
|---|---|---|---|
| 1 | D | 13 | B |
| 2 | B | 14 | C |
| 3 | A | 15 | A |
| 4 | B | 16 | A |
| 5 | C | 17 | C |
| 6 | A | 18 | B |
| 7 | A | 19 | B |
| 8 | C | 20 | B |
| 9 | B | 21 | D |
| 10 | A | 22 | A |
| 11 | A | 23 | B |
| 12 | A | 24 | B |
Қысқаша кілт:
1 – D, 2 – B, 3 – A, 4 – B, 5 – C, 6 – A, 7 – A, 8 – C, 9 – B, 10 – A, 11 – A, 12 – A, 13 – B, 14 – C, 15 – A, 16 – A, 17 – C, 18 – B, 19 – B, 20 – B, 21 – D, 22 – A, 23 – B, 24 – B.
Жиі шатасатын жерлер:
- 8 — жазғы орда: Мынбұлақ.
- 20 — Шу алқабында 20-ға жуық қала мен қоныс.
- 23 — «Он тайпа» Қаратаудан Жоңғарияға дейінгі жерді алды.
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 1–21 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | Қысқаша түсініктеме |
|---|---|---|
| 1 | D | Қимақтар Батыс Түрік қағанатының құлауы барысында бөлініп шықты |
| 2 | D | 840 ж. Ұйғыр қағанаты құлаған соң оның тайпалары қимақтарға қосылды |
| 3 | A | VII ғ. ортасында қимақтар Батыс Монғолиядан Алтай мен Ертіске көшті |
| 4 | D | Қимақ билеушісі 840 жылдан бастап «қаған» лауазымын иеленді |
| 5 | A | Қимақ қағанатының ордасы — Имакия қаласы |
| 6 | D | Қимақтар оғыздармен бейбіт қарым-қатынас орнатты |
| 7 | A | Қалалардың басым бөлігі Ертіс және Алакөл өңірінде болды |
| 8 | C | Қағанаттың құрылуы IX ғасырдың ортасында аяқталды |
| 9 | C | Қорымдардағы жерлеу салтының әртүрлілігі тайпалардың көптігін дәлелдейді |
| 10 | D | Қарахандықтар қимақ жеріне жорық жасап, Ертіске дейін жетті |
| 11 | A | Негізгі шаруашылығы — көшпелі малшаруашылығы |
| 12 | B | Құлдырау белгілері X ғасырдың II жартысында байқалды |
| 13 | A | Көне түркі жазулары Танбалы Нұра аймағынан табылған |
| 14 | C | Қимақ тайпасының бөлектенуі 656 жылы іске асты |
| 15 | A | VIII–IX ғғ. Солтүстік-шығыс Қазақстанда қимақ одағы қалыптасты |
| 16 | E | Мемлекет орталығы Ертістің жоғарғы жағында орналасты |
| 17 | D | Қимақтар Тәңірге табынды |
| 18 | C | Тыныштықтың дәлелі — Еділ мен Орталық Азиядан келетін сауда жолдарының көптігі |
| 19 | D | Құрамындағы ең көп тайпа — қыпшақтар |
| 20 | C | Алакөл аймағы қамал-қалалар жүйесімен қорғалды |
| 21 | A | Тайпа басшысы шад-түтік лауазымын иеленді |
Қысқаша кілт:
1 – D, 2 – D, 3 – A, 4 – D, 5 – A, 6 – D, 7 – A, 8 – C, 9 – C, 10 – D, 11 – A, 12 – B, 13 – A, 14 – C, 15 – A, 16 – E, 17 – D, 18 – C, 19 – D, 20 – C, 21 – A.
Орында теззззззззз
Міне, §4. Қарлұқ қағанаты (756–940) бойынша 1–25 жауап:
| № | Жауап | № | Жауап |
|---|---|---|---|
| 1 | A | 14 | A |
| 2 | D | 15 | B |
| 3 | B | 16 | A |
| 4 | A | 17 | B |
| 5 | C | 18 | C |
| 6 | D | 19 | B |
| 7 | A | 20 | C |
| 8 | A | 21 | B |
| 9 | A | 22 | A |
| 10 | A | 23 | B |
| 11 | D | 24 | A |
| 12 | C | 25 | A |
| 13 | B |
Кілт:
1 – A, 2 – D, 3 – B, 4 – A, 5 – C, 6 – D, 7 – A, 8 – A, 9 – A, 10 – A, 11 – D, 12 – C, 13 – B, 14 – A, 15 – B, 16 – A, 17 – B, 18 – C, 19 – B, 20 – C, 21 – B, 22 – A, 23 – B, 24 – A, 25 – A.
Орында теззззззззз
Міне, суреттегі 1–20 сұрақтардың жауаптары:
| № | Жауап | № | Жауап |
|---|---|---|---|
| 1 | A | 11 | B |
| 2 | B | 12 | D |
| 3 | B | 13 | B |
| 4 | C | 14 | C |
| 5 | B | 15 | D |
| 6 | D | 16 | A |
| 7 | D | 17 | B |
| 8 | C | 18 | A |
| 9 | A | 19 | D |
| 10 | A | 20 | A |
Қысқаша кілт:
A, B, B, C, B, D, D, C, A, A, B, D, B, C, D, A, B, A, D, A.
1- және 20-сұрақтар қайталанады: екеуінде де VI–IX ғғ. кезеңі қарастырылған.
Дабай
Міне, суреттегі 1–20 сұрақтың жауаптары:
| № | Жауап | № | Жауап |
|---|---|---|---|
| 1 | C | 11 | A |
| 2 | B | 12 | D |
| 3 | B | 13 | B |
| 4 | C | 14 | A |
| 5 | B | 15 | D |
| 6 | D | 16 | A |
| 7 | D | 17 | B |
| 8 | D | 18 | A |
| 9 | A | 19 | D |
| 10 | A | 20 | D |
Қысқаша кілт:
C, B, B, C, B, D, D, D, A, A, A, D, B, A, D, A, B, A, D, D.
Есте сақтар:
- 1 және 20 — қайталанатын сұрақ: VI–VII ғғ.
- 2 және 13 — 582 жылы, Бұғыты құлпытасы.
- 3 — Византияға хат алып барған елші — Маниах.
- 4 — Орхон жазуын ашқан ғалым — В. Томсен.
- 9 — Томсен ашқан алғашқы сөз — «Тәңір».
- 15 — Енисей жазулары — 150-ден астам.
- 19 — «руна» сөзінің мағынасы — «құпия».