Сверь числа и знаки с фото.
- 13.8-суреттегі \(ABC\) үшбұрышын \(A_1B_1C_1\) үшбұрышына көшіретін ұқсастық түрлендіруді көрсетіңдер. Олардың \(S\) және \(S_1\) аудандарын салыстырыңдар.
[Рисунок: шаршы торда екі үшбұрыш көрсетілген; сол жақтағы кіші үшбұрыштың төбелері \(A\), \(B\), \(C\), оң жақтағы үлкен үшбұрыштың төбелері \(A_1\), \(B_1\), \(C_1\) деп белгіленген. \(A\) сол жақта, \(C\) жоғарыда, \(B\) төменгі жақта орналасқан; \(C_1\) жоғарғы сол жақта, \(B_1\) жоғарғы оң жақта, \(A_1\) төменде орналасқан. Тордың астында «13.8-сурет» деп жазылған.]
- Кез келген екі шеңбер ұқсас екенін және ұқсастық коэффициенті олардың радиустарының қатынасына тең болатынын дәлелдеңдер.
Қысқаша жауап
10. \(ABC\)-ны \(A_1B_1C_1\)-ге көшіретін ұқсастық түрлендіру — \(AB\) бағытын \(A_1B_1\) бағытына келтіретін \(60^\circ\)-қа бұру және \(k=\frac32\) коэффициентті гомотетия. Аудандар:
\[
S_1=\frac94S,\qquad S_1:S=9:4.
\]
12. Кез келген екі шеңбер ұқсас; біріншісінен екіншісіне көшіргенде ұқсастық коэффициенті радиустардың қатынасына тең: \(k=\frac{r_2}{r_1}\).
10-тапсырманы түсіну
- Ұқсастық түрлендіру фигураның пішінін сақтайды, ал барлық өлшемдерді бірдей \(k\) есе өзгертеді.
- Суреттегі сәйкес төбелер: \(A\to A_1,\ B\to B_1,\ C\to C_1\). Тордан сәйкес қабырғалардың қатынасын аламыз: \[ \frac{A_1B_1}{AB}=\frac{B_1C_1}{BC}=\frac{C_1A_1}{CA}=\frac32. \]
- Түрлендіруді кезеңмен көрсетуге болады: алдымен \(ABC\)-ны \(A\) нүктесі \(A_1\)-ге түсетіндей параллель көшіреміз, содан кейін \(A_1\) маңында \(60^\circ\) бұрамыз, соңында \(A_1\) центрінен \(k=\frac32\) гомотетия жасаймыз. Сонда \(B\to B_1,\ C\to C_1\).
- Ұқсас фигуралардың аудандарының қатынасы ұқсастық коэффициентінің квадратына тең: \[ \frac{S_1}{S}=k^2=\left(\frac32\right)^2=\frac94. \] Сондықтан \(S_1\) ауданы \(S\)-тен \(2,25\) есе үлкен.
12-тапсырманы дәлелдеу
Центрлері \(O_1,O_2\), радиустары \(r_1,r_2\) болатын екі шеңберді қарастырайық.
- Бірінші шеңберді \(O_1\) центрінен \(k=\frac{r_2}{r_1}\) коэффициентпен гомотетиялайық. Оның радиусы \(r_1\)-ден \(r_2\)-ге айналады, центрі \(O_1\) болып қалады.
- Одан кейін центрді \(O_1\)-ден \(O_2\)-ге көшіретін параллель көшіру жасайық. Радиус өзгермейді, сондықтан дәл екінші шеңбер шығады.
- Бұл екі түрлендірудің композициясы — ұқсастық түрлендіру. Кез келген нүктенің центрден қашықтығы \(k\) есе өзгеретіндіктен, бірінші шеңбердің барлық нүктелері екінші шеңберге түседі.
Демек кез келген екі шеңбер ұқсас, ал ұқсастық коэффициенті \(k=\frac{r_2}{r_1}\) — радиустардың қатынасы. Кері бағытта коэффициент \(\frac{r_1}{r_2}\) болады.