Қысқаша жауап: Бактериялар — ядросы жоқ, бір клеткадан тұратын микроскопиялық тірі организмдер (прокариоттар). Олар табиғатта өте кең таралған: топырақта, суда, ауада, тіпті адамның ішегінде де кездеседі.
Төменде рефератқа дайын қысқа мәтін — оқып шығып, өз сөзіңмен жеткізсең болады.
Бактериялар
Кіріспе. Бактериялар — Жер бетіндегі ең ежелгі және ең көп тараған тірі организмдер. Оларды алғаш микроскоппен XVII ғасырда Антони ван Левенгук көрген.
1. Негізгі белгілері. Бактерия — прокариот: оның пішінделген ядросы болмайды, тұқымқуалаушылық материалы (ДНҚ) цитоплазмада нуклеоид түрінде орналасады. Мөлшері шамамен 0,5–5 мкм.
2. Құрылысы. Жасуша мембранасы, оның сыртында пептидогликаннан тұратын клетка қабықшасы, кейде қорғаныш қапшық (капсула). Ішінде цитоплазма, рибосомалар, қосымша сақиналы ДНҚ — плазмидтер. Кейбіреуінде қозғалуға арналған талшықтар болады.
3. Пішіні бойынша топтары:
- коккалар — шар тәрізді;
- бациллалар — таяқша тәрізді;
- спириллалар — шиыршық тәрізді;
- вибриондар — үтір тәрізді.
4. Қоректенуі мен тыныс алуы. Автотроф бактериялар органикалық затты өзі түзеді (фотосинтез немесе хемосинтез), гетеротрофтар дайын органикалық затпен қоректенеді (сапротрофтар — шіріген қалдықтармен, паразиттер — тірі организм есебінен). Аэробтар оттегімен, анаэробтар оттегісіз тіршілік етеді.
5. Көбеюі. Негізінен екіге бөліну арқылы көбейеді. Қолайлы жағдайда әр 20–30 минут сайын бөлініп, саны тез артады. Қолайсыз жағдайда (ыстық, қуаңшылық) спора түзіп, ұзақ сақталады.
6. Табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы:
- топырақ түзушілер және өлі қалдықтарды ыдыратушылар;
- ауадағы азотты байланыстыратын азотфиксаторлар (бұршақ тұқымдастардың түйнектерінде);
- ашытуда қолданылады: айран, қымыз, ірімшік, қышқыл қырыққабат;
- биотехнологияда дәрі (антибиотик, инсулин) алу үшін;
- ауру қоздырғыштары: туберкулез, оба, іш сүзегі, холера.
Қорытынды. Бактериялар — қарапайым құрылысты болса да, тіршілік үшін өте маңызды организмдер: олар зат айналымын қамтамасыз етеді, тағам өндірісінде пайда әкеледі, бірақ кейбіреуі адамға қауіпті.
Есте сақтайтын басты принцип: бактерияны басқа жасушалардан ажырататын үш белгі — ядросыздық (прокариот), бір клеткалық және өз бетінше бөліну арқылы көбею. Осы үшеуін білсең, кез келген ұқсас сұраққа жауап бере аласың (мысалы, бактерия мен саңырауқұлақты салыстыру).