Сверь числа и знаки с фото.
3-тапсырма. Венн диаграммасы арқылы «Жеті жарғы» мен Қазақстан Республикасының Ата заңын салыстырыңдар. Айырмашылығы мен ұқсастығын көрсетіңдер.
[Сурет: Венн диаграммасы — қиылысатын екі сопақша. Сол жағында «Жеті жарғы», оң жағында Қазақстан Республикасының Ата заңы деп жазылған; ортасы, яғни қиылысу бөлігі, жасыл түспен боялған.]
Қысқа жауап
Екі құжатты салыстырғанда Венн диаграммасы былай толады:
| Тек «Жеті жарғы» | Ортақ белгілер | Тек Ата заң |
|---|---|---|
| Тауке хан тұсында (17 ғ. соңы) қабылданған, 7 бөлімнен тұрады | Мемлекеттегі басты, жоғары заң | 1995 жылы 30 тамызда референдум арқылы қабыФотодағы 3-тапсырманы нақтылап алдым. Кестенің басталған жерінен жалғастырамын. |
Соңғы ұяшықты толықтырсақ: Ата заң 1995 жылы 30 тамызда референдум арқылы қабылданған, 9 бөлім мен 98 баптан тұрады.
Тек «Жеті жарғыға» тән:
- ауызша тараған, жазылмаған әдет-ғұрып заңы; негізі — әдет-ғұрып пен шариғат нормалары;
- хандық дәуірдегі қазақ қоғамын реттеген, шешімді билер мен хан шығарған;
- көбіне қылмыс, жер дауы, отбасы, мал және айып (құн) мәселелерін қамтыған;
- рулық-қауымдық жауапкершілік, ұжымдық мүдде басым.
Екеуіне ортақ:
- мемлекеттің ең жоғары, басты заңы; басқа заңдар соған сүйенеді;
- қоғамдық тәртіпті сақтап, әділдікті орнықтыруға бағытталған;
- жер, отбасы, мүлік және қылмыс сияқты маңызды қатынастарды реттейді;
- адамның өмірін, ар-намысын, мүлкін қорғайды;
- азаматтардың құқықтары мен міндеттерін белгілеп, ел бірлігін нығайтады.
Тек Қазақстан Республикасының Ата заңына тән:
- жазбаша қабылданған ресми құжат;
- демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет қағидаттары;
- адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары — ең қымбат құндылық;
- биліктің бөлінуі, президенттік республика, Конституциялық кеңес;
- барлық азаматқа тең қолданылады және тікелей әсер етеді.
Принципі: Венн диаграммасында әр құжаттың тек өзіне тән белгісі шеткі бөлікке, ал екеуіне де тән белгі ортадағы қиылысуға жазылады. Салыстырғанда мына үш сұраққа жауап бер:
- Құжат қашан және қалай қабылданды?
- Ол нені реттейді?
- Қандай құндылықтарға сүйенеді?
Ортақ жауаптар — қиылысуға, өзгеше жауаптар — шеткі шеңберлерге түседі.
Тексеру: «7 бөлім» тек «Жеті жарғыда», «98 бап» тек Ата заңда, ал «мемлекеттің басты заңы» екеуінде де болуы керек. Әр белгі бір ғана орында тұрса, диаграмма дұрыс толтырылған.