Сверь числа и знаки с фото.
ЖЕКЕ ЖҰМЫС «Анықтау» Кестені толтыр: Қарахан мемлекетінің құлау себептерін анықта
[Схема: ортасында сопақша ішінде «Қарахан мемлекетінің құлау себептері» деп жазылған; одан төмен қарай үш сызық таралып, үш бос тікбұрышты ұяшыққа қосылады — олардың іші бос]
Қысқа жауап — схеманы былай толтыр:
- Ішкі талас-тартыс — билік үшін әулет арасындағы соғыстар, мемлекеттің ұлыстарға бөлінуі.
- Қарақытайлардың басып кіруі (1141 ж.) — Катван шайқасынан кейін Қарахан мемлекеті қарақытайларға тәуелді болып, әлсіреді.
- Сыртқы жаулардың соққысы — 1212 ж. Хорезм шахы Мұхаммед Батыс Қарахан мемлекетін жойды, 1218 ж. моңғолдар Шығыс бөлігін басып алды.
Қалай ойлау керек (принцип):
Кез келген мемлекеттің құлау себептерін екі топқа бөліп қара:
- ішкі себептер — билік үшін күрес, орталық биліктің әлсіреуі, жердің бөлшектенуі, экономиканың тұралауы;
- сыртқы себептер — көрші мемлекеттердің шапқыншылығы, соғыстар, вассалдық тәуелділік.
Осылайша үш ұяшыққа бір ішкі және екі сыртқы себепті қоюға болады. Егер мұғалім үш себепті талап етсе, дәл осы реттілік (ішкі → қарақытай → Хорезм/моңғол) ең дәлелді болады.
Тексеру: Қарахан мемлекеті бірден құлаған жоқ — 1141 жылдан бастап әлсіреп, 1212–1218 жылдары толық жойылды. Сондықтан себептерді хронологиялық ретпен жазу дұрыс.