Сверь числа и знаки с фото.
Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін
Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін, Жоқ-барды, ертегіні термек үшін. Көкірегі сезімді, тілі орамды, Жаздым үлгі жастарға бермек үшін. Бұл сөзді тасыр ұқпас, талапты ұғар, Көңілінің көзі ашық, сергек үшін.
Түзу кел, қисық-қыңыр, қырын келмей, Сыртын танып іс бітпес, сырын көрмей. Шу дегенде құлағың тосаңсиды, Өскен соң мұндай сөзді бұрын көрмей. Таң қаламын алдыңғы айтқанды ұқпай, Және айта бер дейді жұрт тыным бермей.
Сөз айттым «Әзірет Әлі», «айдаһарсыз», Мұнда жоқ «алтын иек, сары ала қыз». Кәрілікті жамандап, өлім тілеп, Болсын деген жерім жоқ жігіт арсыз. Әсіре қызыл емес деп жиренбеңіз, Түбі терең сөз артық, бір байқарсыз.
Батырдан барымташы туар даңғой, Қызшыл да, қызықшыл да әуре жан ғой. Арсыз, малсыз, ақылсыз, шаруасыз, Елірмелі масқұнем байқалған ғой. Бес-алты мисыз бәңгі күлсе мәз боп, Кинамай қызыл тілді кел, тілді ал, қой!
Өлеңі бар өнерлі інім, сізге Жалынамын, мұндай сөз айтпа бізге. Өзге түгіл өзіңе пайдасы жоқ, Есіл өнер қор болып кетер түзге.
Қысқаша жауап
Эпитеттер (бейнелі анықтауыштар):
- «қызыл тіл» — «Кинамай қызыл тілді кел, тілді ал, қой!» — шешен, ұтқыр сөз;
- «орамды тіл» — «Көкірегі сезімді, тілі орамды» — шебер, көркем тіл;
- «терең сөз» — «Түбі терең сөз артық, бір байқарсыз» — мазмұны бай сөз;
- «сергек көңіл», «ашық көз» — «Көңілінің көзі ашық, сергек үшін»;
- «мисыз бәңгі» — «Бес-алты мисыз бәңгі күлсе мәз боп...» — миы жоқ, есі ауысқан адамдарды бейнелейді.
Метафоралар (ауыспалы мағына):
- «Көңілінің көзі ашық» — көңілдің көзі болмайды, бұл ақыл-ойы ашық дегенді білдіреді;
- «тілі орамды» — тіл — орамы бар зат емес, сөз шеберлігі айтылып тұр;
- «Түбі терең сөз» — сөз су сияқты тереңдікке теңеледі;
- «құлағың тосаңсиды» — шу шыққанда естімей, түсінбей қалу;
- «бәңгі күлсе мәз боп» — адамдар бәңгі ішкендей мас болып күледі.
Теңеу: ашық теңеу (-дай/-дей, сияқты, тәрізді, секілді, іспетті) бұл өлеңде кездеспейді. Ең жақыны — «Бес-алты мисыз бәңгі күлсе мәз боп»: адамдар бәңгі ішкендерге ұқсатылады, бірақ салыстыру белгісі айтылмаған, сондықтан ол жасырын теңеу не метафора ретінде қаралады.
Қалай ажырату керек
- Эпитет — «қандай?» сұрағына жауап беретін бейнелі анықтауыш: қызыл тіл, терең сөз.
- Теңеу — екі нәрсені салыстыру; белгісі: -дай/-дей, сияқты, тәрізді, секілді. Егер осы сөзді қосып айтуға келсе — теңеу.
- Метафора — салыстыру белгісі жоқ, бір заттың аты екіншісіне ауысады: көңілдің көзі, тілдің орамы.
Тексеру: «Көңілінің көзі ашық» дегенді «көңілі ашық сияқты» деп айта алмаймыз — салыстыру белгісі жоқ, сөз ауыспалы мағынада тұр, демек бұл метафора. Ал «қызыл тіл» — тілдің түсі емес, шешен сөз; «қызыл» сөзі бейнелі анықтауыш қызметінде — эпитет.
Ескерту: «алтын иек, сары ала қыз» деген тіркестер өлеңде бар, бірақ олар Абайдың өз бейнелері емес: ақын өзге ақындардың қалыптасқан эпитеттерін келтіріп, «Мұнда жоқ» деп теріске шығарады. Сондықтан оларды осы өлеңнің эпитеті деп жазбаған дұрыс.