Сверь числа и знаки с фото.
2.60. Тең қабырғалы үшбұрыштың қабырғасы а. Оған сырттай және іштей сызылған шеңберлердің радиустарын табыңдар. 2.61. Тіктөртбұрыштың диагоналы оның бір қабырғасынан екі есе ұзын. Диагональдарының арасындағы бұрышты табыңдар. 2.62. Ромб диагональдары \(a\) және \(a\sqrt3\)-ке тең. Ромбының бұрыштарын табыңдар. 2.63. Төмендегі мәліметтер бойынша \(\alpha\) және \(\beta\) бұрыштарын салыстырыңдар:
- \(\sin\alpha=\frac{1}{3}, \sin\beta=\frac{1}{4}\);
- \(\sin\alpha=\frac{2}{3}, \sin\beta=\frac{3}{4}\);
- \(\cos\alpha=\frac{3}{7}, \cos\beta=\frac{2}{5}\);
- \(\cos\alpha=0,75, \cos\beta=0,71\);
- \(\mathrm{tg}\,\alpha=2,1, \mathrm{tg}\,\beta=2,5\);
- \(\mathrm{tg}\,\alpha=\frac{8}{3}, \mathrm{tg}\,\beta=\frac{5}{2}\);
- \(\mathrm{ctg}\,\alpha=1,2, \mathrm{ctg}\,\beta=1,1\);
- \(\mathrm{ctg}\,\alpha=\frac{3}{2}, \mathrm{ctg}\,\beta=\frac{7}{3}\). 2.64. Төбесіндегі бұрышы 120° болатын тең бүйірлі үшбұрыштың табаны b-ға тең. Бүйір қабырғасын табыңдар. 2.65. Шеңбердің радиусы 5 м. Оның центрінен 13 м қашықтықтағы нүктеден шеңберге жанамалар жүргізілген. Жанамалардың ұзындықтарын және арасындағы бұрыштарды табыңдар (2.24-сурет). [2.24-сурет: центрі O нүктесіндегі шеңбер; оның сыртында A нүктесі; A нүктесінен шеңберге B және C нүктелерінде жанамалар жүргізілген; A мен O қосылған; A нүктесінде α бұрышы белгіленген.]
Суретте 2.60–2.65 тапсырмалары бар. Олардың барлығын шығардым. 2.63-те \(\alpha\) мен \(\beta\) сүйір бұрыштар деп алынды.
Қысқа жауаптар
- 2.60. \(R=\dfrac{a}{\sqrt3}=\dfrac{a\sqrt3}{3}\), \(r=\dfrac{a}{2\sqrt3}=\dfrac{a\sqrt3}{6}\).
- 2.61. Диагональдар арасындағы сүйір бұрыш \(60^\circ\) (екінші бұрыш \(120^\circ\)).
- 2.62. Бұрыштары \(60^\circ,\ 120^\circ,\ 60^\circ,\ 120^\circ\).
- 2.63. 1) \(\alpha>\beta\); 2) \(\alpha<\beta\); 3) \(\alpha<\beta\); 4) \(\alpha<\beta\); 5) \(\alpha<\beta\); 6) \(\alpha>\beta\); 7) \(\alpha<\beta\); 8) \(\alpha>\beta\).
- 2.64. Бүйір қабырғасы \(\dfrac{b}{\sqrt3}=\dfrac{b\sqrt3}{3}\).
- 2.65. Жанамалардың әрқайсысы \(12\) м. Жарты бұрыш \(\approx22{,}6^\circ\), екі жанама арасындағы бұрыш \(\approx45{,}2^\circ\) (екінші бұрыш \(\approx134{,}8^\circ\)).
Негізгі қадамдар
2.60. Тең қабырғалы үшбұрыштың биіктігі
\[
h=\frac{a\sqrt3}{2}.
\]
Центрлер беттесетіндіктен іштей сызылған шеңбер радиусы биіктіктің \(\frac13\)-іне, сырттай сызылған шеңбер радиусы \(\frac23\)-іне тең:
\[
r=\frac h3=\frac{a\sqrt3}{6},\qquad R=\frac{2h}{3}=\frac{a\sqrt3}{3}.
\]
Тексеру: \(R=2r\).
2.61. Диагональ \(2a\) болса, оның жартысы \(a\). Диагональдардың қиылысу нүктесі мен сол қабырғаның ұштары тең қабырғалы үшбұрыш құрайды, өйткені үш қабырғасы да \(a\)-ға тең. Сондықтан диагональдар арасындағы сүйір бұрыш \(60^\circ\).
2.62. Ромбтың диагональдары перпендикуляр және қақ бөлінеді. Жарты диагональдары \(\frac a2\) және \(\frac{a\sqrt3}{2}\). Ромбтың қабырғасы: \[ s=\sqrt{\left(\frac a2\right)^2+\left(\frac{a\sqrt3}{2}\right)^2}=a. \] Кіші диагональ қабырғаға тең болғандықтан, ромб екі тең қабырғалы үшбұрышқа бөлінеді. Олардың бұрыштары \(60^\circ\), ал ромбтың үлкен бұрыштары \(120^\circ\).
2.63. Сүйір бұрышта \(\sin\) және \(\mathrm{tg}\) өседі, ал \(\cos\) және \(\mathrm{ctg}\) кемиді. Осыған қарап салыстырамыз:
| № | Салыстыру | Негіздеме |
|---|---|---|
| 1 | \(\alpha>\beta\) | \(\frac13>\frac14\), \(\sin\) өседі |
| 2 | \(\alpha<\beta\) | \(\frac23<\frac34\) |
| 3 | \(\alpha<\beta\) | \(\frac37>\frac25\), \(\cos\) кемиді |
| 4 | \(\alpha<\beta\) | \(0{,}75>0{,}71\) |
| 5 | \(\alpha<\beta\) | \(2{,}1<2{,}5\), \(\mathrm{tg}\) өседі |
| 6 | \(\alpha>\beta\) | \(\frac83>\frac52\) |
| 7 | \(\alpha<\beta\) | \(1{,}2>1{,}1\), \(\mathrm{ctg}\) кемиді |
| 8 | \(\alpha>\beta\) | \(\frac32<\frac73\), \(\mathrm{ctg}\) кемиді |
2.64. Тең бүйірлі үшбұрыштың төбесіндегі бұрышы \(120^\circ\). Биіктік оны \(60^\circ\) және \(60^\circ\)-қа бөледі. Пайда болған тікбұрышты үшбұрышта гипотенуза — бүйір қабырға \(x\), ал \(60^\circ\)-қа қарсы катет — табанның жартысы \(\frac b2\): \[ \sin60^\circ=\frac{b/2}{x} \quad\Rightarrow\quad x=\frac{b}{2\sin60^\circ}=\frac b{\sqrt3}. \] Тексеру: \(2x\sin60^\circ=b\).
2.65. Жанама нүктесіне жүргізілген радиус жанамаға перпендикуляр. Сондықтан тікбұрышты үшбұрыштан жанаманың ұзындығы: \[ AB=AC=\sqrt{13^2-5^2}=\sqrt{144}=12\text{ м}. \] Центрге жүргізілген \(AO\) түзуі екі жанама арасындағы бұрышты қақ бөледі. Жарты бұрыш \(\alpha\) болса, \[ \sin\alpha=\frac5{13},\qquad \alpha\approx22{,}6^\circ. \] Ендеше екі жанама арасындағы бұрыш: \[ 2\alpha\approx45{,}2^\circ. \] Егер суретте \(\alpha\) толық бұрыш деп белгіленсе, онда \(\alpha\approx45{,}2^\circ\). Жанамалардың арасындағы екінші бұрыш \(\approx134{,}8^\circ\).