Сверь числа и знаки с фото.
2.16. Проценттерге күрделі есептер (қосымша оқу үшін) А 536. Көлік тұрақтағы жеңіл мәшинелер жүк мәшинелерінен: 1,15 есе; 1,2 есе; 1,34 есе артық. Көлік тұрақтағы жеңіл мәшинелер жүк мәшинелерінен неше процент артық? 537. \(m\) саны \(n\) санынан: 30%-ке; 45%-ке; 50%-ке артық. \(m\) саны \(n\) санынан неше есе артық? 538. 1) Тік төртбұрыштың ұзындығын 10%-ке, енін 20%-ке ұзартқанда, оның ауданы неше процентке өседі? А. 40%-ке; В. 32%-ке; С. 25%-ке; D. 30%-ке. 2) Тік төртбұрыштың ұзындығын 50%-ке ұзартып, енін 50%-ке кеміткенде, оның ауданы қалай өзгереді? Неше процентке өзгереді? 539. Заттың бағасы бірінші ретте 10%-ке қымбаттап, екінші ретте соңғы бағасы 20%-ке арзандап, 660 тг болды. Заттың алғашқы бағасы неше теңге болған? 540. Алғашқыда екі дүкендегі велосипедтің бағасы бірдей болды. Бірінші дүкендегі велосипедтің бағасы 10%-ке арзандады, содан соң соңғы [обрезано]
Суретте 536–539 есептері толық көрінеді, ал 540-тың шарты кесілген. Толық есептерді мектептегіше шығарамын.
536
Жауабы: \(15\%\)-ке; \(20\%\)-ке; \(34\%\)-ке артық.
Шешуі: Жүк мәшинелерінің саны \(x\), жеңіл мәшинелердің саны \(kx\) болсын. Сонда артық процент:
\[ \frac{kx-x}{x}\cdot 100\%=(k-1)\cdot100\% \]
- \(1{,}15\) есе артық: \((1{,}15-1)\cdot100\%=15\%\)
- \(1{,}2\) есе артық: \(20\%\)
- \(1{,}34\) есе артық: \(34\%\)
537
Жауабы: \(1{,}3\) есе; \(1{,}45\) есе; \(1{,}5\) есе артық.
Шешуі: \(m\) саны \(n\) санынан \(p\%\)-ке артық болса:
\[ m=n\left(1+\frac{p}{100}\right) \]
Сондықтан:
\[ \frac{m}{n}=1+\frac{p}{100} \]
- \(30\%\): \(\frac{m}{n}=1{,}3\)
- \(45\%\): \(\frac{m}{n}=1{,}45\)
- \(50\%\): \(\frac{m}{n}=1{,}5\)
538
1) Жауабы: B. \(32\%\)-ке
Ұзындығы \(a\), ені \(b\) болсын. Ұзындығын \(10\%\)-ке ұзартса — \(1{,}1a\), енін \(20\%\)-ке ұзартса — \(1{,}2b\).
\[ S_1=1{,}1a\cdot1{,}2b=1{,}32ab=1{,}32S \]
Аудан \(32\%\)-ке өседі.
2) Жауабы: ауданы \(25\%\)-ке кемиді.
\[ S_1=1{,}5a\cdot0{,}5b=0{,}75ab \]
Бұл бастапқы ауданның \(75\%\)-і. Демек аудан \(100\%-75\%=25\%\)-ке кемиді.
539
Жауабы: \(750\) теңге.
Шешуі: Бастапқы баға \(x\) болсын. Бірінші рет \(10\%\)-ке қымбаттағанда:
\[ 1{,}1x \]
Екінші рет соңғы бағасы \(20\%\)-ке арзандағанда:
\[ 1{,}1x\cdot0{,}8=0{,}88x \]
Ол \(660\) теңгеге тең:
\[ 0{,}88x=660 \]
\[ x=660:0{,}88=750 \]
Тексеру: \(750\cdot1{,}1=825\), \(825\cdot0{,}8=660\). Дұрыс.
540-ты шығару үшін оның кесілген жалғасы керек: бірінші дүкендегі баға \(10\%\)-ке арзандағаннан кейін тағы не істелгені көрінбейді.