Сверь числа и знаки с фото.
РУС ТЕЛЕНДӘ БЕЛЕМ БИРҮ ОЕШМАЛАРЫНЫҢ ТАТАР ТӨРКЕМӘРЕНДӘ БЕЛЕМ АЛУЧЫ УКУЧЫЛАР ӨЧЕН ТАТАР ТЕЛЕННӘН ОЛИМПИАДА БИРЕМНӘРЕ (2022-2023 нче уку елы) 10 нчы сыйныф. Үткәру вакыты – 180 минут Максималь балл – 70
I. Тестлардан дөрес җавапны билгеләгез.
Ирен гармониясе чагылыш тапкан сүзне билгеләгез. (2 балл) а) кош ә) бозлавык б) шугалак в) соргылт
Фразеологик әйтелмәнең мәгънәсен билгеләгез. (2 балл) Теш кайрау а) ачулану ә) янау б) ярату в) мактау
Ясалма сүзне билгеләгез. (2 балл) а) балта ә) балчык б) баллы в) балкый
Микъдар санын билгеләгез. (2 балл) а) дүрт бөтен уннан бер ә) дүртәү б) дүртенче в) дүрт-биш
Көчәйтүне белдерә торган кисәкчәне билгеләгез. (2 балл) а) дәм ә) әллә б) бит в) түгел
Хәбәрлек сүзне билгеләгез. (2 балл) а) әмма ә) ой
б) саен в) юк
Калын хәрефләр белән бирелгән сүзнең нинди җөмлә кисәгенә икәнлеген дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Начарны күрмәгән – яхшының кадерен белмәс. (Мәкаль) а) хәбәр ә) ия б) аергыч в) тәмамлык
Җөмләнең төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Алтыда белгән ана телен алтмышта онтмас. (Мәкаль) а) инкяр, боеру җөмлә ә) раслау, хикәя җөмлә б) инкяр, хикәя җөмлә в) раслау, сорау җөмлә
Җөмләнең төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Бал тапкан телдән агу да тамар. (Мәкаль) а) гади җөмлә ә) теркәгечле тезмә кушма җөмлә б) теркәгечсез тезмә кушма җөмлә в) иярченле кушма җөмлә
Җөмләдәге иярчен компонентның төзелеше һәм мәгънә ягыннан төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Үзең алтын булмасаң да, сүзең алтын булсын. (Мәкаль) а) синтетик кире шарт җөмлә ә) синтетик шарт җөмлә б) аналитик шарт җөмлә в) синтетик рәвеш җөмлә
II. Башыгызны эшләтегез: Сүзләрне дөрес итеп урнаштырып, ике мәкаль языгыз. (4 балл) мең, кенә, дан, егетнең, йөрәк, калыр, бер, телән, китерә, кыюлыгы, кыюсыз, тәләген, егеткә
III. Теоретик бирем. Нокталар урынына тиешле сүзләрне өстәп языгыз. (10 балл) Мөгаллим сүзендә өч сузык аваз, ___ тартык аваз бар. Сузык авазлары: [ө], [...], [и]. Ул сингармонизм законының рәт гармониясенә ___ ___ иҗектән тора. Аңа ___ кушымча ялгана. Ул – ___ алынмасы. Синонимы – ___ . Мөгаллим – ___ сүз
Кратко
I. Тестлар
- в) соргылт
- ә) янау
- б) баллы
- а) дүрт бөтен уннан бер
- б) бит
- в) юк
- ә) ия
- б) инкяр, хикәя җөмлә
- а) гади җөмлә
- а) синтетик кире шарт җөмлә
II. Мәкальләр
- Егетнең кыюлыгы дан китерә.
- Кыюсыз егеткә бер генә йөрәк калыр, тәләге мең.
III. Теоретик бирем
- биш тартык аваз
- сузык аваз: [а]
- рәт гармониясенә буйсынмый
- өч иҗектән тора
- нечкә кушымча (мәсәлән, \(-нәр\))
- гарәп алынмасы
- синонимы — укытучы
- искергән сүз
Ничек эшлибез
- «Ирен гармониясе» — иренләшкән сузыктан соң тар сузык килү. «Соргылт»: [о] — [ы], шуңа күрә в.
- «Теш кайрау» сүзтезмәсе «янау» мәгънәсендә.
- «баллы» = бал + -лы, ясалма сүз.
- Катнаш вакланма сан микъдар мәгънәсен белдерә; калганнары — җыю, тәртип, чама саннары.
- «бит» — көчәйтү кисәкчәсе.
- «юк» — хәбәрлек сүз.
- «Начарны күрмәгән» — җөмләнең иясе.
- «онтмас» — инкяр форма; җөмлә хикәя.
- Бер грамматик нигез: «агу тамар»; җөмлә гади.
- «-саң да» кушымчасы ярдәмендә ясалган кире шарт (уступительный) иярчен өлеш — синтетик.
III өлешне тикшерү:
«Мөгаллим»: мө-гал-лим — 3 иҗек, 3 сузык ([ө], [а], [и]), 5 тартык. Рәт гармониясенә буйсынмый, чөнки алгы һәм арткы сузыклар бергә килгән. Соңгы иҗек нечкә булганга, нечкә кушымча ялгана: мөгаллимнәр. Сүз гарәп теленнән алынган, әдәби синонимы — укытучы, искергән сүз.