Сверь числа и знаки с фото.
РУС ТЕЛЕНДӘ БЕЛЕМ БИРҮ ОЕШМАЛАРЫНЫҢ ТАТАР ТӨРКЕМНӘРЕНДӘ БЕЛЕМ АЛУЧЫ УКУЧЫЛАР ӨЧЕН ТАТАР ТЕЛЕННӘН ОЛИМПИАДА БИРЕМНӘРЕ (2022-2023 нче уку елы) 10 нчы сыйныф. Үткәрү вакыты – 180 минут Максималь балл – 70
I. Тестлардан дөрес җавапны билгеләгез.
Ирен гармониясе чагылыш тапкан сүзне билгеләгез. (2 балл) а) кош ә) бозлавык б) шугалак в) соргылт
Фразеологик әйтелмәнең мәгънәсен билгеләгез. (2 балл) Теш кайрау а) ачулану ә) янау б) ярату в) мактау
Ясалма сүзне билгеләгез. (2 балл) а) балта ә) балчык б) баллы в) балкый
Микъдар санын билгеләгез. (2 балл) а) дүрт бөтен уннан бер ә) дүртәү б) дүртенче в) дүрт-биш
Көчәйтүне белдерә торган кисәкчәне билгеләгез. (2 балл) а) дәм ә) әллә б) бит в) түгел
Хәбәрлек сүзне билгеләгез. (2 балл) а) әмма ә) ой
б) саен в) юк
Калын хәрефләр белән бирелгән сүзнең нинди җөмлә кисәгенә икәнлеген дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Начарны күрмәгән – яхшының кадерен белмәс. (Мәкаль) а) хәбәр ә) ия б) аергыч в) тәмамлык
Җөмләнең төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Алтыда белгән ана телен алтмышта онтытмас. (Мәкаль) а) инкяр, боеру җөмлә ә) раслау, хикәя җөмлә б) инкяр, хикәя җөмлә в) раслау, сорау җөмлә
Җөмләнең төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Бал татлы, ялкауга эш татлы. (Мәкаль) а) гади җөмлә ә) теркәгечле тезмә кушма җөмлә б) теркәгечсез тезмә кушма җөмлә в) иярченле кушма җөмлә
Җөмләдәге иярчен компонентның төзелеше һәм мәгънә ягыннан төре дөрес күрсәтелгән рәтне билгеләгез. (2 балл) Үзең алтын булмасаң да, сүзең алтын булсын. (Мәкаль) а) синтетик кире шарт җөмлә ә) синтетик шарт җөмлә б) аналитик шарт җөмлә в) синтетик рәвеш җөмлә
II. Башыгызны эшләтегез: Сүзләрне дөрес итеп урнаштырып, ике мәкаль языгыз. (4 балл) мең, генә, дан, егетнең, йөрәк, калыр, бер, теләк, китерә, кыюлыгы, кыюсыз, теләген, егеткә
III. Теоретик бирем. Нокталар урынына тиешле сүзләрне өстәп языгыз. (10 балл) Мөгаллим сүзендә өч сузык аваз, .................. тартык аваз бар. Сузык авазлары: [ө], [...], [и]. Ул сингармонизм законының рәт гармониясенә .................. .................... иҗектән тора. Аңа .................. кушымча ялгана. Ул – .................. алынмасы. Синонимы – .................. . Мөгаллим – .................. сүз
Краткие ответы
I. Тестлар
- а) кош
- а) ачулану
- б) баллы
- в) дүрт-биш
- б) бит
- в) юк
- ә) ия
- б) инкяр, хикәя җөмлә
- б) теркәгечсез тезмә кушма җөмлә
- а) синтетик кире шарт җөмлә
II. Мәкальләр
- Йөрәк теләген китерә.
- Егетнең кыюлыгы — мең генә дан, кыюсыз егеткә бер теләк калыр.
III. Теоретик бирем
- биш
- [а]
- буйсынмый
- өч
- нәр (-нәр)
- гарәп
- укытучы (остаз)
- искергән
Как рассуждать
- №1. В слове «кош» единственный гласный — губной [о], нарушения губной гармонии нет. В остальных вариантах после о/у стоят негубные а/ы.
- №2. «Теш кайрау» — не буквально «точить зубы», а «злиться, затаить злобу», поэтому ачулану.
- №3. «Баллы» образовано от «бал» с помощью аффикса -лы.
- №4. «Дүрт-биш» передаёт приблизительное количество; это количественное числительное. Остальные варианты — собирательное, порядковое и дробное.
- №5. Частица бит усиливает мысль: «ведь, же».
- №6. Юк — предикативное слово.
- №7. «Начарны күрмәгән» выступает подлежащим; «күрмәгән» — его стержневое слово.
- №8. «Онтытмас» — отрицательная форма, предложение повествовательное.
- №9. Две части соединены запятой без союза — это бессоюзное сложносочинённое предложение.
- №10. «Булмасаң да» — синтетическая форма с отрицательным условным значением.
В III у слова «мөгаллим» 8 букв: 3 гласных [ө], [а], [и] и 5 согласных; слоги: мө-гал-лим. По написанию слово не подчиняется ряду гласных, но аффикс берётся по последнему слогу: мөгаллимнәр.