Сверь числа и знаки с фото.
- Ба сарчумлаҳои зерин ҷумлаҳои пайрави мувофиқ ёбед:
- Ба пурсишҳои муаллим хуб ҷавоб додам, ...
- Ин ҳамон китобе аст, ...
- Ба ӯ гуфтанд, ки [неразборчиво] ба мактаб ҳозир шавад
- Ман барои он омадам, ...
- Вай ба мо тарзе нигоҳ кард, ...
- Хуршед шеърро чунон қироат мекард, ки ҳама бо шавқ гӯш мекарданд
Ҷавоби кӯтоҳ
- Ба пурсишҳои муаллим хуб ҷавоб додам, ки мавзӯъро пурра фаҳмида будам.
- Ин ҳамон китобе аст, ки мо дирӯз дар китобхона меҷустем.
- Ба ӯ гуфтанд, ки фардо ба мактаб ҳозир шавад.
- Ман барои он омадам, ки ба шумо дар кор кӯмак кунам.
- Вай ба мо тарзе нигоҳ кард, ки ҳама хомӯш шуданд.
- Хуршед шеърро чунон қироат мекард, ки ҳама бо шавқ гӯш мекарданд.
Чӣ тавр ин кор мекунад
«Ки» — пайвандаки тобеъ: он ҷумлаи пайравро ба ҷумлаи асосӣ мепайвандад. Худи «ки» одатан узви ҷумла нест, танҳо робита месозад (дар ҷумлаи 2 он ҷонишини нисбӣ аст ва ба «китоб» ишора мекунад).
Навъи ҷумлаи пайравро аз калимаи ишоратӣ ё феъли ҷумлаи асосӣ мефаҳмем:
- ҳамон / он + исм → ҷумлаи пайрави муайянкунанда (2);
- феъли гӯиш ё фикр: гуфтанд, пурсиданд, фикр карданд → ҷумлаи пайрави пуркунанда (3);
- барои он → ҷумлаи пайрави мақсад (4);
- чунон, тарзе → ҷумлаи пайрави тарзи амал ва дараҷа (5, 6);
- маънои сабаб: хушҳолам, ки..., ҳайронам, ки... → ҷумлаи пайрави сабаб (1). Дар ин ҷо ба ҷои «ки» метавон «зеро ки» ё «чунки»-ро ҳам гузошт — маъно ҳамон сабабиро мерасонад.
Тартиби иҷро
- Ҷумлаи асосиро хон: оё он худаш пурра аст? (Ба пурсишҳои муаллим хуб ҷавоб додам — ҳа.)
- Калимаи ишоратӣ ё феълро ёб — он навъи ҷумлаи пайравро нишон медиҳад.
- Ҷумлаи пайравро нависед, ки феъл (хабар) дошта бошад ва маънои асосиро пурра кунад.
- Пеш аз «ки» вергул гузор.
Санҷиш
Ба ҳар ҷумла савол медиҳем ва ҷавобро мебинем: «Ин ҳамон китобе аст — кадом китоб?» → «ки мо дирӯз меҷустем». Ҷавоб мувофиқ аст, пас ҷумла дуруст сохта шудааст. Ҳамин тавр ҷумлаҳои 4 («барои чӣ омадӣ?»), 5 ва 6 («чӣ тавр нигоҳ кард / қироат мекард?») низ тафтиш мешаванд.