Сверь числа и знаки с фото.
План аналізу верша
- Аўтар і назва верша.
- Гісторыя стварэння верша (калі напісаны, з якой нагоды, каму прысвечаны). Месца дадзенага верша ў творчасці паэта або ў шэрагу вершаў на падобную тэму (з падобным матывам, сюжэтам, структурай і т.п.).
- Тэма (вядучая тэма, падтэмы), ідэя, асноўная думка (пра што верш). Прабелматыка вершаванага твора. (Якія праблемы ўзнімаюцца: часу, эпохі, жыцця чалавека, свае асабістыя?) Тэма верша: • Пейзаж; • Грамадска-палітычная; • Любоўная / інтымная; • Філасофская.
- Развіццё канфлікту, сюжэту ў вершы. Сюжэт: • Ёсць сюжэт: вобразы падзей (...якіх менавіта ...); • Без сюжэту: вобразы пачуццяў (...).
- Вобраз лірычнага героя, аўтарскае "Я". -Сам аўтар, -Аповед ад асобы персанажа,
- Аўтар адыгрывае некую ролю. • Якім паўстае перад намі лірычны герой/аўтар? (Сціплы, сарамлівы, даверлівы і эмацыянальны, няўрымслівы, цярплівы, стрыманы, пазбаўлены самалюбавання.)
- Кампзіцыя лірычнага твора. Неабходна: • Вызначыць вядучае перажыванне, пачуццё, настрой, якія адлюстраваны ў вершы, прасачыць, як мяняецца настрой твора; • Вызначыць манеру апавядання. (Аўтар перадаў захапленне, проста паведаміў, расказаў пра нейкую падзею, нешта абагуліў, зрабіў вывад, апісаў прыгажосць нечага, перадаў напружанасць дзеяння, падкрэсліў трагізм моманту, абурэнне, радасць, асалоду, трывогу, гнеў, горач, жудасць). • Вызначыць жыццёвую сітуацыю, якая, як мяркуецца, магла выклікаць гэтае перажыванне; • Вызначыць лірычную сітуацыю, прадстаўленую ў вершы (канфлікт героя з самім сабой; унутраная несвабода героя і г.д.) • Вылучыць асноўныя часткі паэтычнага твора: паказаць іх сувязь (вызначыць эмацыйны "малюнак").
- Мастацкія сродкі, з дапамогай якіх створаны гэтыя вобразы. Якую лексіку выкарыстоўвае аўтар? • Бытовую, паўсядзённую • Літаратурную, кніжную • Публіцыстычную • Архаізмы, устарэлыя словы, неалагізмы
- Напісаць пра свае асабістыя ўражанні ад прачытанага тэксту, выказаць уласнае чытацкае меркаванне. Расказаць, як твор паўплываў на ўнутраны свет чытача, пра што нагадаў.
Кароткі адказ: гэта філасофскі верш пра сэнс чалавечага жыцця. Галоўная думка: жыццё — не проста асабісты набытак, яго сэнс у тым, каб аддаваць сябе іншым, тварыць дабро і пакідаць добры след.
Вось разбор па пунктах плана.
Аўтар і назва. Анатоль Вярцінскі, «Жыццё даецца, каб жыццё дарыць».
Гісторыя стварэння. Гэта філасофская лірыка другой паловы XX ст. Дакладная дата ў падручніку звычайна не патрабуецца; важна паказаць месца верша ў творчасці паэта: ён стаіць у шэрагу твораў пра сэнс жыцця, чалавечую годнасць і адказнасць (побач з філасофскай паэзіяй Купалы і Багдановіча).
Тэма і ідэя. Тэма — філасофская: роздум пра прызначэнне чалавека. Ідэя: жыццё даецца не для таго, каб проста ісці па зямлі, а каб дарыць яго іншым — сваімі ўчынкамі, клопатам, любоўю. Прабелматыка: сэнс жыцця, дабро і зло, альтруізм і эгаізм.
Сюжэт. Сюжэт адсутнічае. Гэта не аповед пра падзеі, а вобразы пачуццяў і думак — лірычнае разважанне.
Вобраз лірычнага героя. Гэта сам аўтар, яго перакананні. Герой паўстае мудрым, спагадлівым, шчырым, эмацыянальным і цвёрдым у сваіх поглядах. Ён не самалюбівы, яго думкі накіраваны на іншых.
Кампазіцыя. Вядучае перажыванне — спакойнае, узнёслае разважанне і перакананасць. Манера апавядання — разважанне з абагульненнем і вывадам. Лірычная сітуацыя — унутраная згода героя з самім сабой, яго перакананасць у праўдзе. Часткі твора: сцвярджэнне думкі, яе развіццё і вывад.
Мастацкія сродкі. Антытэза (жыццё для сябе — жыццё для іншых), афарыстычнасць, паўторы, метафары («дарыць жыццё»), эпітэты. Лексіка пераважна кніжная, літаратурная, з публіцыстычнымі нотамі (зварот да чытача, абагульненне).
Асабістыя ўражанні. Верш прымушае задумацца пра свае ўчынкі і пра тое, што трэба спяшацца рабіць дабро. Ён нагадвае: жыццё кароткае, і важна паспець пакінуць пасля сябе цяпло.
Як рабіць падобны аналіз: спачатку вызнач тэму і ідэю, потым паглядзі, ці ёсць сюжэт (калі няма падзей — гэта лірычны роздум), апішы лірычнага героя, знайдзі кампазіцыйныя часткі і мастацкія сродкі, а ў канцы дай асабістую ацэнку. Праверка: калі галоўная думка выражана ў назве, яна часта з'яўляецца афарызмам.