Сверь числа и знаки с фото.
§ 18. Қазақ халқының ұлттық киімдері
Бұл сабақта: • қазақтың ұлттық киімдерінің ерекшелігімен; • маусымдық киім түрлерімен; • баскиімдердің түрлерімен, ерекшеліктерімен танысамыз.
Тірек сөздер • шекпен • қамзол • сәукеле • орамал • кимешек
Қазақ тігіншілерінің қолынан шыққан ұлттық киім үлгілері жүріп-тұруға ыңғайлылығымен, маусымдық үйлесімділігімен ерекшеленеді. Маусымдық киімдер тігуге малдың иірілген жүні, өңделген терілері мен маталар пайдаланылды. Киім тігуді кәсіп ететін қолөнер иелерін ісмер немесе тігінші деп атайды. Ісмерлер, тігіншілер қызды немесе келіннің қасына ертіп жүріп, кәсібін жалғастыруға тәрбиелеген.
Киім белгілі дәрежеде адамдардың жас айырмашылығын, әлеуметтік ерекшеліктері мен этникалық ортасын, ұлттық ерекшелігін танытады.
Жас ерекшелігіне қарай бала, бозбала, бойжеткен, қалыңдық, жігіт, келіншек, жігіт ағасы, ақсақал киімдерінің үлгілері болған. Олардың әшекейі, тігілуі, сырылуы, кестеленуі де әрқалай болып келді. Жасы ұлғайған адамның киімі денеге қонымды, кең-мол пішілді. Күйеу жігіт пен қалыңдық, сал-серілер киімі барынша сәнді болған. Сонымен бірге бақсылар киімдерінің өзіндік ерекшелігі болады.
Сырт киімдердің ең қымбаты – аң терісінен тігілген ішіктер. Аң терісінің атына сәйкес: бұлғын ішік, жанат ішік, қасқыр ішік, күзен ішік, түлкі ішік болып бөлінеді. Ішіктердің сыртын бағалы маталармен тыстаған. Иленген әрі боялған теріден тігілген қыстық киім тон деп аталған.
Ерлердің түйе жүнінен иірілген жіптен тоқылған жұмсақ сырттық киімі – шекпен. Шекпен жанбырда суды, жазда ыстықты, қыста суықты жібермейді. Шекпенді тығыз, су өтпейтіндей етіп өрмекте тоқыған. Күпі – матадан астарына шыт, ішіне мақта салып сырып тіккен, көктем мен күзде киетін ерлердің маусымдық сырт киімі.
Қысқаша жауап: §18 бойынша қазақтың ұлттық киімі жүріп-тұруға ыңғайлы және маусымға сай болған. Оны тігуге малдың иірілген жүні, өңделген терісі және мата қолданылған. Киім адамның жасын, әлеуметтік ерекшелігін, этникалық ортасын және ұлттық ерекшелігін танытқан.
Негізгі мәліметтер:
Кәсіп. Киім тігетін қолөнер иелерін ісмер немесе тігінші деп атаған. Олар қызды немесе келінді қасына ертіп жүріп, кәсібін жалғастыруға тәрбиелеген.
Жас ерекшелігі. Бала, бозбала, бойжеткен, қалыңдық, жігіт, келіншек, жігіт ағасы, ақсақал киімдерінің үлгілері болған. Әшекейі, тігілуі, сырылуы, кестеленуі әрқалай болған. Жасы ұлғайған адамның киімі кең-мол пішілген; күйеу жігіт, қалыңдық және сал-серілер киімі сәнді болған; бақсылар киімінің де өзіндік ерекшелігі болған.
Сырт киімдер:
- Ішік – аң терісінен тігілген ең қымбат киім. Бұлғын, жанат, қасқыр, күзен, түлкі ішіктері болады; сырты бағалы матамен тысталған.
- Тон – иленген әрі боялған теріден тігілген қыстық киім.
- Шекпен – ерлердің түйе жүнінен иірілген жіптен тоқылған жұмсақ сырттық киімі. Ол жаңбырда суды, жазда ыстықты, қыста суықты жібермейді; тығыз, су өтпейтіндей етіп тоқылған.
- Күпі – матадан тігілген, астары шыт, ішіне мақта салынған, көктем мен күзде киетін ерлердің маусымдық сырт киімі.
Қалай түсінуге болады: мәтіндегі киімдерді үш белгі бойынша топтауға болады: маусым, кім киеді және материал. Мысалы, ішік пен тон — қысқа, күпі — көктем мен күзге арналған; шекпен — ерлердің жүннен тоқылған киімі. Осылай салыстырсаң, параграфтың негізгі ойы оңай қалады әрі өзіңді тексере аласың.
Ескерту: «Тірек сөздерде» шекпен, қамзол, сәукеле, орамал, кимешек берілген, бірақ бұл кадрда олардың тек шекпеніне толық сипаттама бар. Оң жақ бағандағы жалғасы кесілген; қалғандары туралы мәлімет керек болса, толық фото қажет.