Сверь числа и знаки с фото.
БИОЛОГИЯ: ОКУУЧУНУН ИШ ДЕПТЕРИ 9-класс || II бөлүм. Тукум куучулук жана өзгөргүчтүк Окуучунун аты-жөнү _______ Класс: 9___ Күнү _______
§ 10. ТУКУМ КУУЧУЛУК ЖАНА ӨЗГӨРГҮЧТҮК
1-тапшырма. Түшүнүктөр менен иштөө (Терминдерге аныктама бергиле) Окуу китебинин тексттин пайдаланып, төмөнкү биологиялык терминдердин маанисин жазыңыз. • Тукум куучулук — ______ • Өзгөргүчтүк — ______ • Модификациялык өзгөргүчтүк — ______ • Реакциянын нормасы — ______ • Мутациялар — ______
2-тапшырма. Схеманы толтуруу: «Өзгөргүчтүктүн түрлөрү» (29-сүрөт боюнча) Бош кутучаларга өзгөргүчтүктүн тийиштүү түрлөрүн жазыңыз.
ӨЗГӨРГҮЧТҮКТҮН ТҮРЛӨРҮ | Тукум куубаган (фенотиптик) | Тукум куучу (генотиптик) | | 1. ______ | 2. ______ | 3. ______ |
3-тапшырма. Салыштырмалуу таблица: «Өзгөргүчтүктүн түрлөрү» Таблицаны окуп, бош калган уячаларды тийиштүү мүнөздөмөлөр жана мисалдар менен толуктаңыз.
| Өзгөргүчтүктүн түрлөрү | Пайда болуу себеби | Тукум куубу же куубайбы? | Жаратылыштагы мисалдар | | 1. Модификациялык өзгөргүчтүк | Чөйрөнүн шарттарынын (жарык, температура, тамак-аш) таасири | ______ | [неразборчиво] карагайдын токойдо жана ачык жерде өсүшү, тыйын чычкандын жүнүнүн түсү | | 2. Комбинативдик өзгөргүчтүк | ______ | Тукум кууйт (генотиптик) | ______ |
Краткий ответ (что вписать в бланк)
1-тапшырма — аныктамалар:
- Тукум куучулук — организмдин өз белгилерин, касиеттерин жана өнүгүү өзгөчөлүктөрүн кийинки муундарга берүү жөндөмдүүлүгү.
- Өзгөргүчтүк — организмдин жаңы белгилерди жана касиеттерди алуу жөндөмдүүлүгү; ата-энеден айырмаланган белгилердин пайда болушу.
- Модификациялык өзгөргүчтүк — чөйрөнүн шарттарынын таасиринен пайда болгон, генотипти өзгөртпөгөн, тукумга берилбеген өзгөргүчтүк.
- Реакциянын нормасы — белгинин генотип менен аныкталган, чөйрө шарттарына жараша өзгөрө алган чеги.
- Мутациялар — тукум куучу материалдын (ДНК, ген, хромосома) туруктуу өзгөрүүлөрү; адатта тукумга берилет.
2-тапшырма — схема:
- Тукум куубаган (фенотиптик): 1. Модификациялык өзгөргүчтүк
- Тукум куучу (генотиптик): 2. Мутациялык өзгөргүчтүк, 3. Комбинативдик өзгөргүчтүк (2 жана 3 орду менен болушу мүмкүн).
3-тапшырма — таблицадагы бош уячалар:
- 1-катар, «Тукум куубу же куубайбы?»: Тукум куубайт (фенотиптик)
- 2-катар, «Пайда болуу себеби»: Тукум куучу материалдын рекомбинациясы: мейоздогу кроссинговер, хромосомалардын эркин ажырашы жана уруктанууда гаметалардын кокустан айкалышуусу
- 2-катар, «Жаратылыштагы мисалдар»: Бир тууган балдардын бири-биринен жана ата-энесинен айырмаланышы, ар кандай кан топтору, популяциялардагы белгилердин ар түрдүүлүгү
Как это понять (принцип)
Вся тема держится на одном вопросе: изменился ли генотип?
- Генотип не изменился → изменчивость фенотипическая (модификационная). Причина — только среда (свет, температура, еда). Такие изменения не наследуются. Пример из таблицы: сосна в густом лесу вытянутая, на открытом месте — раскидистая, но семена у них одинаковые.
- Генотип изменился → изменчивость генотипическая, она наследуется. Делится на два вида:
- мутационная — сами гены или хромосомы повреждены/перестроены (скачкообразно, случайно);
- комбинативная — гены целы, но по-новому «пересобраны»: кроссинговер, независимое расхождение хромосом в мейозе, случайное сочетание гамет при оплодотворении.
Отсюда и схема задания 2: одна ветка — модификационная, вторая — мутационная + комбинативная.
Про норму реакции: даже модификационная изменчивость не безгранична — предел задаёт генотип. У одного сорта пшеницы урожай колеблется в каких-то рамках, выше генотип «не пустит».
Проверка
- В задании 2 у тебя три «ветки», и в задании 3 в таблице перечислены ровно те же два типа (модификационная и комбинативная) плюс третья — мутационная. Значит, схема и таблица согласованы: 1 → модификационная (не наследуется), 2 и 3 → наследуются.
- Проверь себя вопросом: «Если у сосны из леса взять семена и посеять на открытом месте — вырастет раскидистая или вытянутая?» Правильно: раскидистая, потому что изменился только фенотип. Это и есть критерий модификационной изменчивости.
- В первой строке последней колонки пример уже напечатан (начало слова на фото читается нечётко), переписывать его не нужно — ячейка не пустая.