Кароткі адказ — гатовы конспект па тэме «Літаратура і мастацтва ў першай палове XIX ст.»
Агульная сітуацыя. Беларусь у складзе Расійскай імперыі. Афіцыйнымі былі руская і польская мовы; беларуская заставалася мовай вёскі і фальклору, у друкаванай літаратуры амаль не ўжывалася.
Літаратура
- Спачатку пануе класіцызм — польскамоўная паэзія двара (оды, панегірыкі).
- З 1820-х пачынаецца рамантызм: цікавасць да народнай песні, звычаяў, мінулага.
- Адам Міцкевіч (1798—1855, нарадзіўся ў Завоссі пад Наваграднам) — «Свіцязянка», «Дзяды», «Пан Тадэвуш»: прырода, побыт, паданні Беларусі. Пісаў па-польску.
- Ян Чачот (1796—1847) — збіраў і выдаваў беларускія народныя песні.
- Ян Баршчэўскі (1794—1851) — «Шляхціц Завальня»: народныя казкі і паданні ў кніжнай форме (па-польску).
- Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч (1808—1884) — заснавальнік новай беларускай літаратуры, пісаў па-беларуску: «Селянка» («Ідылія»), «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Пінская шляхта».
Мастацтва
- Архітэктура — класіцызм: палацава-сядзібныя ансамблі з паркамі (палац Румянцавых—Паскевічаў у Гомелі, палацы ў Жылічах і Шчорсах), адміністрацыйныя будынкі і гасціныя двары ў гарадах.
- Жывапіс: партрэт і нацюрморт. Іван Хруцкі (1810—1885) — нацюрморты і партрэты; Валенты Ваньковіч (1800—1842) — партрэты; Юзаф Аляшкевіч — партрэты і шляхецкі побыт.
- Музыка: Міхал Клеафас Агінскі — паланезы, «Развітанне з Радзімай»; капэлы пры палацах.
- Тэатр: прыгонныя тэатры і аркестры ў маёнтках (Нясвіж, Слонім, Шклоў, Гарадок).
Беларусазнаўства: збіранне фальклору і старажытнасцей — Канстанцін і Яўстафій Тышкевічы, Адам Кіркор, Аляксандр Рыпінскі (кніга «Беларусь», Парыж, 1840).
Галоўная думка: ад класіцызму да рамантызму, ад дваранскай да народнай культуры — так паступова нараджаецца нацыянальная літаратура і мастацтва Беларусі.
Як прытрымлівацца такой логікі (каб зрабіць конспект самому)
- Спачатку вызнач фон: у якім дзяржаўным і моўным становішчы знаходзілася Беларусь.
- Літаратуру разбі на тры «слаі»: стыль (класіцызм → рамантызм) → мовы (польская → беларуская) → асобы і творы.
- Мастацтва разбі па відах: архітэктура, жывапіс, музыка, тэатр — па адным прыкладзе на кожны.
- У канцы сфармулюй зрух (ад дваранскай да народнай культуры) — гэта і ёсць галоўны вывад параграфа.
Правер сябе. Назаві: 1) хто першым пачаў пісаць па-беларуску; 2) два творы Міцкевіча з беларускімі матывамі; 3) два палацы ў стылі класіцызму.
Дробная папраўка: па-беларуску пішам «гісторыя».