Сверь числа и знаки с фото.
Прачытай сказы з аднароднымі членамі і дапоўні іх злучнікамі а, але, і. Пастаў знакі прыпынку. Падкрэслі аднародныя члены сказа.
Ціха ___ павольна наступала летняя ноч. Лёд на рацэ патрэскаваў ___ яшчэ трымаў малую дзяўчынку. Не гнявіце ___ любіце ўсё жывое на зямлі. Прыйшла восень ___ завалодала садамі, палеткамі ___ лясамі. Спачатку турысты ехалі на аўтобусе ___ потым пераселі на паром. Вада ў рацэ была цёплая ___ вельмі мутная. Вавёрка зрывала арэшкі ___ не звяртала на нас увагі.
Готовые предложения (вставленные союзы и запятые выделены жирным):
- Ціха і павольна наступала летняя ноч.
- Подчеркнуть: ціха, павольна.
- Лёд на рацэ патрэскаваў**, але** яшчэ трымаў малую дзяўчынку.
- Подчеркнуть: патрэскаваў, трымаў.
- Не гнявіце**, а** любіце ўсё жывое на зямлі.
- Подчеркнуть: не гнявіце, любіце.
- Прыйшла восень і завалодала садамі, палеткамі і лясамі.
- Подчеркнуть: прыйшла, завалодала; садамі, палеткамі, лясамі.
- Спачатку турысты ехалі на аўтобусе**, а** потым пераселі на паром.
- Подчеркнуть: ехалі, пераселі.
- Вада ў рацэ была цёплая**, але** вельмі мутная.
- Подчеркнуть: цёплая, мутная (общая связка «была»).
- Вавёрка зрывала арэшкі і не звяртала на нас увагі.
- Подчеркнуть: зрывала, не звяртала.
Как выбрать союз
- і — равноправное соединение, перечисление: «ціха і павольна», «прыйшла і завалодала», «зрывала і не звяртала».
- а — сопоставление или противопоставление: «не гнявіце, а любіце»; «спачатку..., а потым...».
- але — второе ограничивает или противоречит первому: «патрэскаваў, але трымаў»; «цёплая, але мутная».
Знаки препинания
- Перед а и але между однородными членами ставится запятая.
- Перед одиночным і запятая не ставится.
- В 4-м предложении между «садамі» и «палеткамі» запятая нужна, потому что это перечень без союза. Перед обоими «і» запятых нет.
Проверка
- Однородные члены отвечают на один вопрос и относятся к одному слову.
- В 4-м предложении первый союз именно і: осень пришла и завладела — это последовательность, а не противопоставление.
- В 6-м предложении «была» относится к обеим частям: была цёплая и (была) мутная.