Сверь числа и знаки с фото.
Прачытайце. Знайдзіце сказы, у якіх назіраецца парушэнне сувязі выказніка з дзейнікам. Выправіце памылкі і запішыце сказы правільна. Растлумачце выбар патрэбнай граматычнай формы выказніка.
Прайшло яшчэ дзесяць хвілін, але аўтобуса не было. 2. Чацвёра вучняў з класа ўдзельнічалі ў алімпіядзе па беларускай мове і літаратуры. Два вучні сталі пераможцамі. 3. Большасць дэпутатаў прагаласавала за прыняцце закона аб зменах у правілах дарожнага руху. 4. Большасць студэнтаў паралельна вучацца і працуюць. 5. У Мінску жывуць больш за два мільёны жыхароў. 6. З боку дарогі раслі некалькі кучаравых маладых бярозак.
Кароткі адказ
Памылкі ёсць у сказах 4, 5, 6. Сказы 1, 2, 3 пабудаваны правільна.
Выпраўленыя сказы:
- Большасць студэнтаў паралельна вучыцца і працуе.
- У Мінску жыве больш за два мільёны жыхароў.
- З боку дарогі расло некалькі кучаравых маладых бярозак.
Прынцып
Выказнік узгадняецца з галоўным словам дзейніка, а не з усім спалучэннем цалкам. Калі ў дзейніку ёсць колькасць, спачатку вызнач, які назоўнік або лічэбнік там галоўны:
- два, тры, чатыры + родны склон → множны лік: «Два вучні сталі пераможцамі»;
- пяць і болей → адзіночны лік, ніякі род: «Прайшло дзесяць хвілін»;
- зборны лічэбнік (двое, трое, чацвёра) + назва асоб → множны лік: «Чацвёра вучняў удзельнічалі»;
- большасць, шэраг, безліч + родны склон → адзіночны лік, узгоднены з галоўным назоўнікам: «Большасць дэпутатаў прагаласавала»;
- некалькі, шмат, мала + родны склон → адзіночны лік, ніякі род: «Некалькі бярозак расло»;
- больш за / менш за / каля + колькасць → адзіночны лік: «Жыве больш за два мільёны жыхароў».
Разбор па сказах
- «Прайшло яшчэ дзесяць хвілін…» — «дзесяць» азначае колькасць ад пяці і болей, таму выказнік у ніякім родзе адзіночнага ліку. Правільна.
- «Чацвёра вучняў… удзельнічалі» — зборны лічэбнік пры назве асоб патрабуе множнага ліку; «Два вучні сталі пераможцамі» — лічэбнік «два» таксама патрабуе множнага ліку. Правільна.
- «Большасць дэпутатаў прагаласавала» — галоўнае слова «большасць» жаночага роду, таму выказнік у адзіночным ліку. Правільна.
- «Большасць студэнтаў… вучацца і працуюць» — памылка: галоўнае слова «большасць», значыць, патрэбен адзіночны лік — «вучыцца і працуе».
- «Жывуць больш за два мільёны» — памылка: «больш за» азначае прыблізную колькасць, таму патрэбен адзіночны лік — «жыве».
- «Раслі некалькі… бярозак» — памылка: «некалькі» патрабуе адзіночнага ліку ніякага роду — «расло».
Праверка
Падстаў галоўнае слова дзейніка:
- сказ 4: (што?) большасць — (што робіць?) вучыцца, працуе;
- сказ 5: (што?) больш за два мільёны жыхароў — (што робіцца?) жыве;
- сказ 6: (што?) некалькі бярозак — (што рабілася?) расло.
Сказы 1, 2 і 3 ужо адпавядаюць норме — іх перапісваць не трэба.