Сверь числа и знаки с фото.
- Утварыце ад прыметнікаў усе магчымыя формы вышэйшай і найвышэйшай ступеняў параўнання.
Шчаслівы, цвёрды, прыгожы, малы, вясёлы, вялікі, буры, блакітна-сіні, ласкава-прыветны, бадзёры, урачысты, кепскі.
- Якія формы вышэйшай і найвышэйшай ступеняў параўнання ўтвараюць наступныя прыметнікі ці не ўтвараюць гэтых формаў увогуле.
Лясісты, гарысты (мясцовасць); васільковы, бэзавы (колер); пшанічны, аржаны (хлеб); гняды, вараны (конь); ліпкі, клейкі (ліст); босы, нямы, духоўны (чалавек); вусаты, барадаты (мужчына); сакаўны (яблык); светлакосая, чарнабровая (дзяўчына).
- Утварыце ад назоўнікаў прыналежныя прыметнікі пры дапамозе адпаведных суфіксаў (-оў, -ёў, -аў, -еў; -ін, -ын).
Рыбак, бусел, сястра, бацька, Кастусь, Броўка, хлопчык, ляснік, цесць, вучань, жонка, муж, прадзед, герой, птушка, ластаўка, Саша, цётка, варона, камар, бабуля, Тамаш, Антось, Алена, Валодзя.
- Ад назоўнікаў з дапамогай суфіксаў утварыце прыметнікі, падабраўшы да кожнага назоўнік.
Музыка, тэмбр, песеннасць, сімфонія, [закрэслена], басетля, жанр, фальклор, гітарыст, віртуоз; фарфор, фаянс, мазаіка, рэльеф, каларыт, пастэль, акварэль; даследчык, снежань, асветнік, Карэлічы, Брэст, Асіповічы, Кембрыдж, швед, Ірландыя, Рыга, Варонеж, Белград, Канада.
- Ад прапанаваных назоўнікаў пры дапамозе суфікса -ск- (-к-) утварыце і запішыце прыметнікі.
- Маларыта, восень, жнівень, Палессе, Любань, Мазыр, дэпутат, латыш, француз, Асіповічы, сусед, Свіслач, турыст, юнак, настаўнік, Івацэвічы, абхаз, інстытут, Хатынь, Закаўказзе, Гарадок, Рэчыца, Добруш;
- Брэст, чэрвень, Гродна, Глыбокае, салдат, кіргіз, брат, Слаўгарад, Ушачы, сакавік, Ліда, Беласток, Цюрых, Нясвіж, рыбак, студзень, Чыкага, Віцебск, Ірак, Хойнікі, Галандыя, Кембрыдж;
- мастак, рэжысёр, агент, акцёр, менеджар, дыстрыб'ютар, сцэнарыст, скрыпач, дырыжор, спявак, гітарыст, танцор, балетмайстар, студэнт, загадчык, дырэктар, тэнар.
- Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову: книга интереснее телеэкранизации, крыжовник крупнее красной смородины, Западная Двина шире и длиннее Припяти, в незнакомом тексте, музыкальная грамота, музыкальный слух, музыкальный театр, сестра старше брата на пять лет, благородный поступок, июльские ночи теплее сентябрьских, мои наилучшие пожелания.
- Знайдзіце словазлучэнні з памылкамі.
Бабуліны яблыкі саладзейшыя за нашы; самы вяселейшы з іх – стараста; няма больш разумнейшага за яго; Васіль старэйшы за мяне; спадніца сінейшая за рамянчык; нашы тэнісісты мацнейшыя ў свеце; жалеза цяжэй вады; ручнік больш вузкі; журавіны самыя кіслейшыя за ўсе ягады; кніга цікавейшая, чым фільм; сястра маладзей брата; больш карацейшая дарога; самая найпрыгажэйшая краіна.
На фото несколько упражнений; ниже — решения по всем читаемым номерам. Повторяющийся № 6 различаю по фото.
1. Ступені параўнання
У таблицы — простыя формы мужчынскага роду і асноўныя складаныя. Замена «самы» на «найбольш» дае яшчэ адзін літаратурны варыянт.
| Прыметнік | Вышэйшая: простая | Вышэйшая: складаная | Найвышэйшая: простая | Найвышэйшая: складаная |
|---|---|---|---|---|
| шчаслівы | шчаслівейшы | больш шчаслівы | найшчаслівейшы | самы (найбольш) шчаслівы |
| цвёрды | цвярдзейшы | больш цвёрды | найцвярдзейшы | самы (найбольш) цвёрды |
| прыгожы | прыгажэйшы | больш прыгожы | найпрыгажэйшы | самы (найбольш) прыгожы |
| малы | меншы | — | найменшы | самы малы |
| вясёлы | вясёлейшы | больш вясёлы | найвясёлейшы | самы (найбольш) вясёлы |
| вялікі | большы | — | найбольшы | самы вялікі |
| буры | бурэйшы | больш буры | найбурэйшы | самы (найбольш) буры |
| блакітна-сіні | — | больш блакітна-сіні | — | самы (найбольш) блакітна-сіні |
| ласкава-прыветны | — | больш ласкава-прыветны | — | самы (найбольш) ласкава-прыветны |
| бадзёры | бадзёрэйшы | больш бадзёры | найбадзёрэйшы | самы (найбольш) бадзёры |
| урачысты | урачысцейшы | больш урачысты | найурачысцейшы | самы (найбольш) урачысты |
| кепскі | горшы | — | найгоршы | самы кепскі |
У «малы», «вялікі», «кепскі» пераважаюць суплетыўныя простыя формы; спалучэнні тыпу «больш малы», «больш вялікі» стылістычна не рэкамендуюцца.
2. Якія прыметнікі ўтвараюць ступені
Ступені ўтвараюць толькі якасныя:
- ліпкі — ліпчэйшы, найліпчэйшы; больш ліпкі, самы ліпкі;
- клейкі — клейчэйшы, найклейчэйшы; больш клейкі, самы клейкі;
- сакаўны — сакаўнейшы, найсакаўнейшы; больш сакаўны, самы сакаўны.
Астатнія — лясісты, гарысты, васільковы, бэзавы, пшанічны, аржаны, гняды, вараны, босы, нямы, духоўны, вусаты, барадаты, светлакосая, чарнабровая — у школьнай норме ступеняў параўнання не ўтвараюць.
3. Прыналежныя прыметнікі
Парадак адпавядае спісу:
рыбакоў, буслаў, сястрын, бацькаў, Кастусёў, Броўкаў, хлопчыкаў, ляснікоў, цесцеў, вучнеў, жончын, мужаў, прадзедаў, героеў, птушчын, ластаўчын, Сашын, цётчын, варонін, камароў, бабулін, Тамашоў, Антосеў, Аленін, Валодзін.
5. Прыметнікі з суфіксам -ск- (-к-)
маларыцкі, восеньскі, жнівеньскі, палескі, лю́банскі, мазырскі, дэпутацкі, латышскі, французскі, асіповіцкі, суседскі, свіслацкі, турысцкі, юнацкі, настаўніцкі, івацэвіцкі, абхазскі, інстытуцкі, хатынскі, закаўказскі, гарадоцкі, рэчыцкі, добрушскі;
брэсцкі, чэрвеньскі, гродзенскі, глыбоцкі, салдацкі, кіргізскі, брацкі, слаўгарадскі, ушацкі, сакавіцкі, лідскі, беластоцкі, цюрыхскі, нясвіжскі, рыбацкі, студзеньскі, чыкагскі, віцебскі, ірацкі, хойніцкі, галандскі, кембрыджскі;
мастацкі, рэжысёрскі, агенцкі, акцёрскі, менеджарскі, дыстрыб'ютарскі, сцэнарысцкі, скрыпацкі, дырыжорскі, спявацкі, гітарысцкі, танцорскі, балетмайстарскі, студэнцкі, загадчыцкі, дырэктарскі, тэнарскі.
6 (фото 2). Прыметнікі ад назоўнікаў
Адно слова паміж «сімфонія» і «басетля» закрэслена і не чытаецца.
- музыка — музычны; тэмбр — тэмбравы; песеннасць — песенны; сімфонія — сімфанічны; басетля — басетлевы; жанр — жанравы; фальклор — фальклорны; гітарыст — гітарысцкі; віртуоз — віртуозны;
- фарфор — фарфоравы; фаянс — фаянсавы; мазаіка — мазаічны; рэльеф — рэльефны; каларыт — каларытны; пастэль — пастэльны; акварэль — акварэльны;
- даследчык — даследчыцкі; снежань — снежаньскі; асветнік — асветніцкі; Карэлічы — карэліцкі; Брэст — брэсцкі; Асіповічы — асіповіцкі; Кембрыдж — кембрыджскі; швед — шведскі; Ірландыя — ірландскі; Рыга — рыжскі; Варонеж — варонежскі; Белград — белградскі; Канада — канадскі.
6 (фото 4). Пераклад на беларускую мову
- Кніга цікавейшая за тэлеэкранізацыю.
- Агрэст буйнейшы за чырвоную парэчку.
- Заходняя Дзвіна шырэйшая і даўжэйшая за Прыпяць.
- У незнаёмым тэксце.
- Музычная грамата.
- Музычны слых.
- Музычны тэатр.
- Сястра на пяць гадоў старэйшая за брата.
- Высакародны ўчынак.
- Ліпеньскія ночы цяплейшыя за вераснёвыя.
- Мае найлепшыя пажаданні.
8. Словазлучэнні з памылкамі
Памылкі ў пунктах 2, 3, 6, 7, 9, 11, 12, 13:
- «самы вяселейшы» → самы вясёлы (або найвяселейшы);
- «больш разумнейшага» → разумнейшага (або больш разумнага);
- «мацнейшыя ў свеце» → наймацнейшыя ў свеце (або мацнейшыя за ўсіх у свеце);
- «цяжэй вады» → цяжэйшае за ваду;
- «самыя кіслейшыя за ўсе ягады» → самыя кіслыя з усіх ягад (або кіслейшыя за ўсе ягады);
- «маладзей брата» → маладзейшая за брата;
- «больш карацейшая» → больш кароткая (або карацейшая);
- «самая найпрыгажэйшая» → самая прыгожая (або найпрыгажэйшая).
Без памылак: 1, 4, 5, 8, 10. У прыватнасці, «больш вузкі» і «цікавейшая, чым фільм» — нарматыўныя канструкцыі.
Што тут важна зразумець
- Нельга адначасова ўжываць дзве паказчыкі ступені: «больш + вышэйшая ступень» або «самы + найвышэйшая ступень» — памылка.
- Пры параўнанні з «за» патрэбны вінавальны склон: цяжэйшае за ваду, маладзейшая за брата. Канструкцыя з «чым» таксама магчымая: цікавейшая, чым фільм.
- Прыналежныя прыметнікі ўтвараюцца ад асновы назоўніка: для мужчынскіх — -аў/-оў/-еў/-ёў, для жаночых і імён на -а/-я — -ін/-ын.
- У суфіксе -ск- адбываюцца звычайныя чаргаванні: т/к/ч + ск → цк; канцавы -ск не падвойваецца: Віцебск → віцебскі.