Кароткі адказ: Зямля робіць поўны абарот вакол Сонца прыблізна за \(365\) сутак \(6\) гадзін. Зямная вось нахілена, таму сонечныя прамяні па-рознаму асвятляюць розныя шыроты. Адсюль — змена сезонаў і пяць паясоў асветленасці: адзін трапічны, два ўмераныя і два палярныя.
Як гэта адбываецца
Рух вакол Сонца. Зямля рухаецца па арбіце. Поўны абарот — гэта год. Адначасова Зямля верціцца вакол сваёй восі, таму адбываецца змена дня і ночы.
Нахіл зямной восі. Вось нахілена прыкладна на \(23{,}5^\circ\) да перпендыкуляра да плоскасці арбіты, або на \(66{,}5^\circ\) да самой плоскасці арбіты. Паколькі нахіл не змяняецца, на працягу года Сонца па-рознаму асвятляе Паўночнае і Паўднёвае паўшар'і. Таму ў нас ёсць лета і зіма.
Вышыня Сонца. Каля экватара прамяні падаюць амаль вертыкальна ўвесь год. Бліжэй да полюсаў яны падаюць больш нахільна, таму там халадней.
Паясы асветленасці
- Трапічны пояс — паміж Паўночным і Паўднёвым тропікамі, каля \(23{,}5^\circ\) пн. ш. і \(23{,}5^\circ\) пд. ш. Тут Сонца хоць раз у год бывае ў зеніце — проста над галавой.
- Умераныя паясы — ад тропікаў да палярных кругоў, прыкладна ад \(23{,}5^\circ\) да \(66{,}5^\circ\). Тут Сонца ніколі не бывае ў зеніце, але добра выяўленыя сезоны.
- Палярныя паясы — за палярнымі кругамі, ад \(66{,}5^\circ\) да полюсаў. Там бываюць палярны дзень і палярная ноч.
Праверка: Мінск знаходзіцца ва ўмераным поясе, таму ў ім не бывае палярнага дня або палярнай ночы. Але з-за нахілу восі летам дзень даўжэйшы, а ўзімку — карацейшы.