Кыскача жооп: Жусуп Баласагын — XI кылымдагы түрк ойчулу, акын жана мамлекеттик ишмер, «Куттуу билим» дастанынын автору. Ал болжол менен 1015–1016-жылдары Баласагунда — азыркы Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү Токмоктун жанындагы Баласагун урандысында төрөлүп, 1070-жылдары Кашкарда каза тапкан. Анын өзү жазган автобиография сакталган эмес; өмүр баяны негизинен эмгеги жана кийинки булактар аркылуу калыбына келтирилет.
Кененирээк текст:
Жусуп Баласагын Караханид мамлекетинин гүлдөгөн доорунда жашаган. Баласагун ошол кезде соода, илим жана маданияттын ири борбору болгон. Жусуптун эмгегинен анын философия, укук, адеп, мамлекеттик башкаруу жана тил жаатында терең билими бар экени көрүнөт. Ал араб жана фарсы тилдерин жакшы билген, Кашкарда жашап, Караханид сарайына жакын чөйрөдө кызмат өтөгөн деп эсептелет.
1069–1070-жылдары ал Кашкарда «Куттуу билим» поэмасын бүтүрүп, Караханид бийлөөчүсү Табгач Богра ханга тапшырган. Чыгарма жогорку баа алган соң, Жусупка «хас хажиб» наамы берилген. Бул наам сарайдагы жогорку кызматты жана хандын жакын кеңешчиси болгонун билдирет. Ошондуктан аны көбүнчө Жусуп Хас Хажиб деп да аташат.
«Куттуу билим» — түрк тилиндеги алгачкы ири адабий-философиялык эмгектердин бири жана Караханид доорунун эң баалуу эстеликтеринин бири. Чыгарма насааттык поэма түрүндө жазылып, анда адилеттүү мамлекет, акылдуу башкаруучу, коомдук тартип, билим, адеп жана бакыт тууралуу ойлор берилет. Төрт негизги каарман диалог аркылуу сүйлөшөт: Күнтугды — адилеттиктин, Айтолды — бакыттын, Өгдүлмиш — акыл-эстин, Одгурмуш — канааттануу менен сабырдын символу. Чыгарманын негизги идеясы: адилеттүү башкаруу жана акыл-насаат менен коом гүлдөп, адам чыныгы бакытка жетет.
Жусуптун өмүрүнүн акыркы жылдары тууралуу так маалымат жок. Каза тапкан жылы ар кайсы булактарда 1075 же 1077-жыл деп көрсөтүлөт; көбүнчө Кашкарда дүйнөдөн кайткан деп эсептелет. Анын мурасы түрк элдеринин маданиятында терең из калтырган. Бүгүн Кыргызстанда Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети иштейт, анын элесине арналган маданий иш-чаралар өткөрүлөт. Ал кыргыз жана түрк дүйнөсүндө орто кылымдын улуу ойчулу, акын жана мамлекеттик ишмер катары бааланат.