Кыскача жооп
Муун — бул эки же андан көп сөөктүн кыймылдай тургандай туташкан жери. Муундун формасы анын кандай кыймыл жасай аларын аныктайт: шар сымал муун ар тарапка айланат, блок сымал муун болсо негизинен бүгүлүп-жазылат. Тизе мууну — денедеги эң чоң жана эң татаал муун, ал блок-айланма типте иштейт.
(Сүрөттү мен кошо албайм, бирок конспектиге тартуу үчүн керектүү белгилерди төмөндө бердим.)
1. Муундун түзүлүшү — сүрөткө жазыла турган белгилер
| Бөлүгү | Милдети |
|---|---|
| Муун башы жана муун чуңкуру | сөөктөрдүн туташуу жери, бири-бирине кирип турат |
| Гиалин кемирчеги | сүрүлүүнү жана соккуну азайтат, «жумшак жаздык» |
| Муун капсуласы | муунду сырттан курчап, бекем кармайт |
| Муун көңдөйү | ичинде суюктук бар жабык боштук |
| Синновиалдык суюктук | майлоочу — сөөктөр бири-бирине сүрүлбөйт |
| Байламталар | муунду бекемдейт, ашыкча кыймылга жол бербейт |
| Булчуңдар жана тарамыштар | муунду кыймылга келтирет |
2. Кыймылдуулугу боюнча үч түрү
- Кыймылсыз — баш сөөктүн тигиштери (мээни коргойт).
- Жарым кыймылдуу — омурткалар, кабыргалар (аз гана ийилет).
- Кыймылдуу — чене, чыканак, тизе, жамбаш.
3. Кыймылдуу муундардын формасы (негизги принцип)
Сөөк башынын формасы = кыймылдын түрү:
- шар сымал — чене, жамбаш: бардык тарапка айлануу;
- блок сымал — чыканак, манжалар: бүгүлүү-жазылуу;
- цилиндр сымал — моюн омурткалары: өз огунда айлануу;
- эллипс сымал — билек: эки багытта кыймыл;
- тегиз — билек-буттун майда сөөктөрү: жылмышуу.
4. Тизе мууну — конспекттин негизги бөлүгү
- Үч сөөк катышат: бедро сөөгү (шыйбык), балтырдын чоң сөөгү жана тизе капкагы (надколенник).
- Тиби: блок-айланма (бүгүлөт-жазылат, бүгүлгөн абалда аз гана бурулат).
- Менисктер — кемирчектен жасалган эки жарым ай сымал «жаздык»: соккуну жумшартат, муунду туруктуу кылат.
- Байламталар: кайчылаш (крест) байламталар муунду алдыга-артка жылдырбайт, каптал байламталар капталга кыйшайтпайт.
- Кыймылы: бүгүлүү ~130–150°, жазылуу 0°, бүгүлгөндө аз бурулуу.
- Эмне үчүн мындай түзүлүш: бут бүт дененин оордугун көтөрөт, ошондуктан бул жерде бекем байламталар + жумшак менисктер + калың кемирчек керек.
5. Өзүңдү текшер
- Эмне үчүн муунда кемирчек жана суюктук бар? (жооп: сүрүлүүнү азайтуу)
- Чене мууну менен чыканак муунунун айырмасы эмнеде? (формасы → кыймыл көлөмү)
- Тизе муунунда байламталардын милдети кандай?
Ушундай тапшырмада: сөөктү ата → формасын аныкта → кыймыл түрүн жаз → милдетин түшүндүр деген тартипте жүрсөң, конспект даана чыгат.