Сверь числа и знаки с фото.
§ 11. ТҰҚЫМ ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ЖӨНІНДЕ МАҒЛҰМАТ ЖӘНЕ ГЕНЕТИКАЛЫҚ КОД
1-тапсырма. Біліміңді тексеріңіз (Қысқа жауап)
- Генетикалық код дегеніміз не?
- Триплет (кодон) дегеніміз не?
- ДНҚ мен РНҚның құрылысындағы айырмашылықтар қандай?
- Генетикалық кодтың негізгі 4 қасиетін жазыңыз:
2-тапсырма. Практикалық жаттығу: «Генетикалық кодтың таблицасын қолдану» (4-таблица) Төмендегі генетикалық кодтың таблицасын (мРНҚ) пайдаланып, берілген тапсырмаларды орындаңыз.
[Кесте: 1-нуклеотид; У (2-ші); Ц (2-ші); А (2-ші); Г (2-ші); 3-нуклеотид] У | Фен | Сер | Тир | Цис | У У | Фен | Сер | Тир | Цис | Ц У | Лей | Сер | —(стоп) | —(стоп) | А У | Лей | Сер | —(стоп) | Три | Г Ц | Лей | Про | Гис | Арг | У Ц | Лей | Про | Гис | Арг | Ц Ц | Лей | Про | Глн | Арг | А Ц | Лей | Про | Глн | Арг | Г А | Иле | Тре | Асн | Сер | У А | Иле | Тре | Асн | Сер | Ц А | Иле | Тре | Лиз | Арг | А А | Мет | Тре | Лиз | Арг | Г Г | Вал | Ала | Асп | Гли | У Г | Вал | Ала | Асп | Гли | Ц Г | Вал | Ала | Глу | Гли | А Г | Вал | Ала | Глу | Гли | Г
- АУГ триплети қайсы аминқышқылын кодтайды және қандай сигнал береді?
- УУУ триплети — ________________ | ГЦУ триплети — ________________
- УАА, УАГ, УГА триплеттері қандай қызмет атқарады?
- Берілген мРНҚ шынжыры бойынша аминқышқылдардың ырааттылығын анықтаңыз: АУГ - ГГЦ - УАЦ - ЦАУ - УГА:
Қысқа жауап
1-тапсырма
- Генетикалық код — тұқым қуалау ақпаратының нуклеотидтер тізбегінде үштіктер арқылы жазылу жүйесі. Әр үштік бір аминқышқылын немесе бастау/тоқтау сигналын білдіреді.
- Триплет (кодон) — қатар тұрған үш нуклеотид; ол бір аминқышқылы туралы ақпаратты кодтайды немесе синтезді тоқтатады.
- ДНҚ мен РНҚ айырмашылығы: ДНҚ қос тізбекті, қанты — дезоксирибоза, құрамында тимин (Т) бар; РНҚ бір тізбекті, қанты — рибоза, тиминнің орнына урацил (У) болады. Түзілуі бойынша ДНҚ репликация жолымен, РНҚ транскрипция жолымен түзіледі.
- Генетикалық кодтың негізгі қасиеттері: триплеттік, бірмәнділік, артықтық (бір аминқышқылын бірнеше кодон кодтай алады), әмбебаптық.
2-тапсырма
- АУГ триплеті метионинді кодтайды және бастау (старт) сигналын береді.
- УУУ — фенилаланин (Фен); ГЦУ — аланин (Ала).
- УАА, УАГ, УГА — стоп-кодондар. Олар аминқышқылын кодтамайды, полипептид синтезін тоқтатады.
- Берілген тізбек бойынша: АУГ–ГГЦ–УАЦ–ЦАУ–УГА → Мет–Гли–Тир–Гис–стоп. Яғни аминқышқылдар реті: метионин — глицин — тирозин — гистидин, соңында тоқтау сигналы. Соңғы УГА аминқышқылын кодтамайды.
Қалай шығады
- Кестені пайдаланғанда кодонды үш нуклеотидке бөлеміз: бірінші нуклеотид — кестенің сол жағынан, екіншісі — жоғарғы бағаннан, үшіншісі — оң жақтағы бағаннан табылады.
- Мысалы, ЦАУ: бірінші Ц, екінші А, үшінші У → кестеде Гис.
- АУГ — ерекше кодон: ол метионинді кодтайды және трансляцияны бастайды.
- Тексеру: ГГЦ → Гли, УАЦ → Тир, ЦАУ → Гис, УГА → стоп. Тізбек дұрыс 3-3 нуклеотидтен бөлінген, сондықтан аудару дұрыс.