Қысқа жауап
5 фразеологизм және 3 мақалмен құрастырылған сөйлемдер:
Фразеологизмдер:
- Көзі шалды (байқады): «Аулада ойнап жүрген балаларды терезеден көзім шалды.»
- Тілі байланды (сөйлей алмай қалды): «Сахнаға шыққанда қатты қобалжып, тілім байланып қалды.»
- Екі езуі екі құлағында (қатты қуанды): «Туған күніне сыйлық алған қарындасымның екі езуі екі құлағында еді.»
- Жүрегі тас төбесіне шықты (қатты қорықты): «Кенеттен естілген қатты шудан інімнің жүрегі тас төбесіне шықты.»
- Бас қатыру (қатты ойлану): «Осы есептің жауабын табу үшін түні бойы бас қатырдым.»
Мақалдар:
- «Жеті рет өлшеп, бір рет кес»: «Жаңа сөре жасамас бұрын әкем: „Жеті рет өлшеп, бір рет кес“, — деп, асықпауға кеңес берді.»
- «Оқу — инемен құдық қазғандай»: «„Оқу — инемен құдық қазғандай“ деп бекер айтпаған: шет тілін меңгеру үшін күн сайын еңбектену керек.»
- «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей»: «Атам: „Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей“, — деп, ерінбей жұмыс істеуге үйретеді.»
Принципі (ұқсас тапсырманы өзің қалай орындайсың)
Фразеологизм — тұрақты тіркес. Оның ішіндегі сөздерді ауыстыруға, қысқартуға немесе басқаша құруға болмайды: мағына тіркес тұтас күйінде ғана сақталады. Сөйлемде ол көбінесе бір сөздің (көбіне баяндауыштың) қызметін атқарады. Мысалы, «жүрегі тас төбесіне шықты» дегенді «жүрегі биікке шықты» деп өзгертуге болмайды.
Мақал — халық даналығы, аяқталған ой. Сөйлемге енгізудің үш жолы бар:
- тырнақшаға алып, «деп» сөзімен: «...», — дейді атам;
- тырнақшасыз, тәуелдік жалғауымен: «...» деген мақал бар;
- жеке сөйлем ретінде, одан кейін түсіндіру.
Тексеру: 8 сөйлем бар — 5-і фразеологизммен, 3-і мақалмен; әр фразеологизм өзгеріссіз, әр мақал тырнақшада және сөйлемнің мағынасына сай қолданылған. ✅
Қосымша қор: құлақ түру, көңілі қалу, аузы ашылу; мақалдардан — «Бірлік болмай, тірлік болмайды», «Еріншектің ертеңі бітпес».