Новая Школа - онлайн-школа подготовки к ЕГЭ
Задача Задача №3829473
А
Аноним
8 часов назад · публичный вопрос
А
Аноним

конспект жазып бер

Ответ нейросети
8 часов назад

§18. «Карта жөнінде түсінік» бойынша қысқаша конспект

1. Карта дегеніміз не?

  • Карта — Жер бетінің кішірейтілген, қағазға (жазықтыққа) түсірілген бейнесі.
  • Географиялық карта — математикалық заңдылықтарға негізделген, Жер бетін проекциялау арқылы жасалған және белгілі бір аумақтың жер бедерін, шаруашылығын, табиғи-экономикалық құбылыстарын нақты бейнелейтін карта.

2. Картаның негізгі элементтері

  • Масштаб — аумақтың қаншалықты кішірейтілгенін көрсетеді.
  • Шартты белгілер — тау, өзен, қала, шекара сияқты нысандардың белгілері.
  • Картографиялық проекция — Жердің дөңгелек бетін жазықтыққа түсіру тәсілі.
  • Координаталық тор — нысанның географиялық орнын анықтауға көмектеседі.

3. Картаның түрлері

  • жалпы географиялық карталар;
  • тақырыптық карталар (физикалық, саяси, экономикалық);
  • контурлық карталар;
  • тарихи карталар.

4. Физикалық және саяси карта

  • Физикалық картада жер бедері, сулар, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, пайдалы қазбалар көрсетіледі.
  • Саяси картада мемлекеттер, олардың шекаралары мен астаналары көрсетіледі.

5. Тарихи карталар

  • Ұлы Жібек жолы картасы — Қытайдан Орта Азия, Қазақстан, Шығыс Еуропа және Таяу Шығыс арқылы Жерорта теңізіне дейінгі сауда жолдарын көрсетеді.
  • Жол бойында Отырар, Тараз, Түркістан, Сауран, Сығанақ, Жент, Янгикент сияқты қалалар орналасқан.
  • Махмұд Қашқаридің картасы — «Диуани луғат-ит-түрк» еңбегіндегі дүниежүзі картасы (XI ғ.). Онда түркі тайпаларының орналасуы, қалалар, таулар мен өзендер бейнеленген.

Қорытынды: Карта — географиялық ақпаратты жинақы әрі көрнекі түрде беретін құрал. Карта арқылы үлкен аумақты бір парақтан көруге, нысандарды салыстыруға және маршрут құруға болады.

Картаны оқу алгоритмі:

  1. Картаның атауын оқу.
  2. Легендамен танысу.
  3. Масштабты анықтау.
  4. Солтүстік бағытын белгілеу.
  5. Қажетті нысанды шартты белгілер арқылы табу.
  6. Нысандарды салыстырып, қорытынды жасау.

Өзіңді тексер:

  • Карта мен географиялық картаның айырмасы қандай?
  • Масштаб нені көрсетеді?
  • Физикалық және саяси картада қандай нысандар бейнеленеді?
  • Махмұд Қашқари картасының ерекшелігі неде?