Сверь числа и знаки с фото.
В бөлімі 11. \(\{a_n\}\) арифметикалық прогрессияның екі мүшесі белгілі: \(a_5=-150;\quad a_6=-147\) а) бірінші мүшесі мен айырымын табыңыз; [2] ә) арифметикалық прогрессияның теріс таңбалы мүшелерінің санын табыңыз; [3] 12. Өрнекті ықшамдаңыз: \(\dfrac{(b^5)^3\,(b^7)^7}{b^{19}\,b^{38}}\) [3] 13. Теңдеудің түбірлерінің қосындысын табыңыз: \((x-5)^2=3x^2-x+14\) [4] 14. \(\begin{cases}x+y=1\\ x^2+y^2=5\end{cases}\) теңдеулер жүйесін шешіңіз [4] 15. \(\begin{cases}x^2+y^2\le 36\\ y\ge 3\end{cases}\) теңсіздіктер жүйесінің шешімін кескіндеп көрсетіңіз. [4]
Қысқаша жауап
| № | Жауап |
|---|---|
| 11 | \(d=3\), \(a_1=-162\); теріс таңбалы мүшелер саны — 54 |
| 12 | \(b^{7}\) |
| 13 | \(-4{,}5\) |
| 14 | \((2;-1)\) және \((-1;2)\) |
| 15 | Шешім — центрі \((0;0)\), радиусы 6 шеңбердің іші мен \(y=3\) түзуінің үстіндегі ортақ бөлігі |
11. Арифметикалық прогрессия
Негізгі принцип: көршілес екі мүшенің айырымы тұрақты: \[ a_{n+1}-a_n=d,\qquad a_n=a_1+(n-1)d. \]
а) \[ d=a_6-a_5=-147-(-150)=3. \] \[ a_1=a_5-4d=-150-4\cdot 3=-162. \]
ә) Жалпы мүше: \[ a_n=-162+3(n-1)=3n-165. \] Теріс болуы үшін: \[ 3n-165<0 \;\Rightarrow\; n<55. \] Демек \(n=1,2,\dots,54\) — 54 мүше теріс.
Тексеру: \(a_{54}=-162+3\cdot 53=-3<0\), ал \(a_{55}=0\) — теріс емес. ✔
12. Өрнекті ықшамдау
\[ \frac{(b^{5})^{3}\cdot(b^{7})^{7}}{b^{19}\cdot b^{38}} \]
Ережелер: \((b^m)^n=b^{mn}\), \(b^m\cdot b^n=b^{m+n}\), \(\frac{b^m}{b^n}=b^{m-n}\).
Алым: \(b^{15}\cdot b^{49}=b^{64}\). Бөлім: \(b^{19+38}=b^{57}\). \[ \frac{b^{64}}{b^{57}}=b^{64-57}=b^{7}. \]
13. Түбірлердің қосындысы
\[ (x-5)^2=3x^2-x+14 \] \[ x^2-10x+25=3x^2-x+14 \] \[ 2x^2+9x-11=0 \]
Виет теоремасы бойынша түбірлер қосындысы: \[ x_1+x_2=-\frac{b}{a}=-\frac{9}{2}=-4{,}5. \]
Тексеру: \(D=81+4\cdot 2\cdot 11=169\), \(x=\frac{-9\pm 13}{4}\), яғни \(x_1=1\), \(x_2=-5{,}5\); қосындысы \(1-5{,}5=-4{,}5\). ✔
14. Теңдеулер жүйесі
\[ \begin{cases} x+y=1\\ x^2+y^2=5 \end{cases} \]
Бірінші теңдеуді квадраттаймыз: \[ (x+y)^2=x^2+2xy+y^2=1 \;\Rightarrow\; 5+2xy=1 \;\Rightarrow\; xy=-2. \]
Сонда \(x\) мен \(y\) — \(t^2-t-2=0\) теңдеуінің түбірлері: \(t_1=2\), \(t_2=-1\). \[ (x;y)=(2;-1)\quad\text{және}\quad(-1;2). \]
Тексеру: \(2+(-1)=1\), \(4+1=5\). ✔
15. Теңсіздіктер жүйесінің графигі
\[ \begin{cases} x^2+y^2\le 36\\ y\ge 3 \end{cases} \]
Қалай салу керек:
- Центрі \(O(0;0)\), радиусы \(R=6\) шеңбер сал; іші қоса алынады (шеңбер сызығы тұтас).
- \(y=3\) горизонталь түзуін жүргіз; оның үстіңгі жарты жазықтығы алынады.
- Екі облыстың қиылысуын бояу.
Нәтиже — шеңбердің \(y=3\) түзуінен жоғары жатқан дөңгелек сегменті: \(Oy\) осіне симметриялы, хордасы \((\pm 3\sqrt{3};\,3)\) нүктелері арқылы өтеді (\(3\sqrt3\approx 5{,}2\)), үстіңгі жағы — шеңбер доғасы.
Жалпы қағида: мұндай есептерде әрқашан «формула → қарапайым теңдеу → тексеру» ретімен жүру тиімді; 12-де дәреже қасиеттері, 13-те Виет теоремасы, 14-те симметриялық түрлендіру уақытты үнемдейді.