Кыскача жооп: Сырдык сөздөр — сезимди (кубаныч, коркунуч, өкүнүү, таң калуу) же буйрук-чакырууну, этикетти билдирүүчү, бирок атын атабаган өзүнчө сөз түркүмү. Маанисине карата алар эмоционалдык, императивдик (буйрук-чакыруу) жана этикеттик болуп бөлүнөт.
125-көнүгүү
Бул — чыгармачылык көнүгүү, так бир гана жооп жок: сүйлөмдүн маанисине (сезимине) дал келген сырдык сөздү коюу керек. Бир вариант:
- «Оо, сөз эмес бекен!» — оо — эмоционалдык (таң калуу, суктануу).
- «А, эп келе түштү.» — а — эмоционалдык (эсине түшүү, жеңилдөө).
- «Ай, азаматсыңар, ай, силерге!» — ай — эмоционалдык (мактоо, кубаныч).
- «Ушундай да дал тиет экен, өш!» — өш — эмоционалдык (жийиркенүү, нааразылык).
- «Келбей калганын карачы, кап!» — кап — эмоционалдык (өкүнүү).
- «Оо, тосуп алганына, рахмат дешти.» — оо (эмоционалдык), рахмат (этикеттик).
- «Атаа, эмне деген керемет!» — атаа — эмоционалдык (таң калуу).
- «Эй, жардам бергиле, жардам бергиле!» — эй — императивдик (чакыруу).
- «Ай, эркечим, ай, баштагын!» — ай — эмоционалдык (эркелетүү, жакшы көрүү).
3) Сырдык сөздөр кайсы сөз түркүмүнө кирет? Өзүнчө сөз түркүмүнө. Алар заттын, белгинин, аракеттин атын атабайт, өзгөрбөйт (жакталбайт, иштешпейт) жана көбүнчө сүйлөм мүчөсү болушпайт.
126-көнүгүү
1) Тексттен сырдык сөздөр: оой, оо, кокуй, алда, кап, барекеклде, чишш, өш, атаа, кош (кош текстте бир нече жолу кайталанат, бир жолу жазылат).
2) Маанисине карата бөлүнүшү:
- Эмоционалдык: оой, оо, кокуй, алда, кап, барекеклде, өш, атаа — сезимди билдирет (коркунуч, таң калуу, өкүнүү, жийиркенүү, суктануу).
- Императивдик (буйрук): чишш — тынч болууну талап кылат.
- Этикеттик: кош — коштошуу.
Эмне үчүн маанисине карата бөлүнөт? Анткени ар бир сырдык сөз ар кандай маанини билдирет: кээси сезимди, кээси буйрукту, кээси этикетти. Маанилери ар башка болгондуктан, алар топторго ажыратылат.
Текшерүү: сырдык сөздү сүйлөмдөн алып салганда, сүйлөмдүн грамматикалык түзүлүшү бузулбайт, бирок сезимдик боёгу жоголот. Бул алардын өзүнчө сөз түркүмү экенин көрсөтөт.
124-көнүгүү
Анын тапшырмасы сүрөттө көрүнбөйт — мурунку баракта калган. Ошол баракты сүрөткө тартып жиберсең, аны да чечип берем.