Сверь числа и знаки с фото.
- Складзіце і запішыце сказы са спалучэннямі слоў у ролі дзейніка. Падкрэсліце выказнікі, патумачце правільнасць іх сувязі з дзейнікам.
Некалькі вучняў, пятнаццаць чалавек, двое рабочых, безліч зорак, шэраг задач, нехта з аднакласнікаў, большасць саджанцаў.
133. Складзіце сказы са спалучэннямі слоў у ролі дзейніка (дзейнік падкрэсліваем адной рысай, выказнік — дзвюма; тут выказнікі выдзелены тлустым):
- Некалькі вучняў падрыхтавалі даклады да ўрока. — выказнік у множным ліку.
- Пятнаццаць чалавек сабраліся каля школы. — множны лік.
- Двое рабочых працавалі на будоўлі. — множны лік.
- Безліч зорак зіхацела на начным небе. — адзіночны лік, жаночы род.
- Шэраг задач застаўся нявырашаным. — адзіночны лік, мужчынскі род.
- Нехта з аднакласнікаў пазваніў мне ўвечары. — адзіночны лік, мужчынскі род.
- Большасць саджанцаў прыжылася ў маладым садзе. — адзіночны лік, жаночы род.
Чаму менавіта так
1. Колькасць + назоўнік (пункты 1–3). Калі дзейнік — спалучэнне колькасці (некалькі, пятнаццаць, двое) з назоўнікам, выказнік можа стаяць у двух формах:
- у множным ліку — калі падкрэсліваецца актыўнасць, самастойнасць кожнай асобы: некалькі вучняў падрыхтавалі, двое рабочых працавалі;
- у адзіночным ліку — калі асобы ўспрымаюцца як адно цэлае: некалькі вучняў падрыхтавала, двое рабочых працавала (форма ніякага роду).
2. Назоўнік са значэннем мноства (пункты 4, 5, 7). Словы большасць, шэраг, безліч + родны склон патрабуюць выказніка ў адзіночным ліку, а род выказніка ўзгадняецца з галоўным словам: большасць (ж. р.) — прыжылася, безліч (ж. р.) — зіхацела, шэраг (м. р.) — застаўся.
3. Займеннік + з + родны склон (пункт 6). Пры нехта (хтосьці) з аднакласнікаў выказнік стаіць у адзіночным ліку мужчынскага роду, бо само слова нехта — мужчынскага роду і абазначае аднаго чалавека.
Праверка
У кожным сказе выказнік стаіць у тым ліку і родзе, якія дапускае форма дзейніка: у 1–3 — варыянты множнага і адзіночнага ліку (у сказе абраны множны, бо гаворка пра актыўныя дзеянні людзей), у 4, 5, 7 — толькі адзіночны лік з родам галоўнага слова, у 6 — адзіночны мужчынскі род.