Новая Школа - онлайн-школа подготовки к ЕГЭ
Биология · 9 класс Задача №3832321
А
Аноним
13 часов назад · публичный вопрос
А
Аноним

Бөліп шығару жүйесі

Ответ нейросети
13 часов назад

Қысқаша жауап

Бөліп шығару жүйесі — организмде зат алмасу кезінде пайда болған зиянды қалдықтарды, артық су мен тұздарды сыртқа шығаратын мүшелер жүйесі. Адамда оның негізгі мүшесі — бүйрек, ал қалғандары (несепағар, қуық, несеп шығару өзегі) несепті жинап, сыртқа шығарады.

Негізгі мүшелері:

Мүше Қызметі
Бүйрек (2) қанды сүзіп, несеп түзеді
Несепағар (2) несепті бүйректен қуыққа жеткізеді
Қуық несепті жинайды
Несеп шығару өзегі несепті сыртқа шығарады

Қосымша бөліп шығаруға тері (термен су, тұз), өкпе (көмірқышқыл газы, су буы), ішек (ас қорыту қалдықтары) қатысады.

Негізгі қадамдар: бүйрек қалай жұмыс істейді

1. Бүйректің құрылысы. Бүйректе қыртысты (сыртқы) және милық (ішкі) қабат, сондай-ақ бүйрек қақпағы (лоханка) болады. Бүйректің құрылымдық-қызметтік бірлігі — нефрон (әр бүйректе шамамен 1 млн). Нефрон құрамы: бүйрек денешігі (капсула + қан шумағы), ирек өзекше, Генле ілмегі, жинағыш өзекше.

2. Несеп түзілуінің үш кезеңі:

  • Сүзілу (фильтрация). Шумақтағы қан қысымының әсерінен су, глюкоза, тұздар, мочевина капсула қуысына өтеді — бастапқы несеп пайда болады. Тәулігіне шамамен \(150\text{–}180\) л. Ақуыз бен қан жасушалары ірі болғандықтан сүзілмейді — дені сау адамның несебінде олар болмайды.
  • Кері сіңіру (реабсорбция). Өзекшелерде су, глюкоза, аминқышқылдары, тұздар қайтадан қанға өтеді. Сондықтан қайталама несеп небәрі \(1{,}5\text{–}2\) л болады.
  • Секреция. Өзекше жасушалары қаннан кейбір заттарды (сутегі иондары, дәрі қалдықтары) несепке қосымша шығарады.

3. Реттелуі. Мидың гипоталамусы вазопрессин гормонын бөледі: ол судың кері сіңуін күшейтеді, сондықтан несеп азаяды әрі қоюланады. Альдостерон натрийдің кері сіңуін реттейді.

Өзіңді тексер

  • Неліктен бастапқы несеп қайталама несептен 100 есе көп? → Себебі өзекшелерде су мен пайдалы заттардың басым бөлігі қайта сіңіріледі.
  • Неліктен қант диабетінде несепте глюкоза пайда болады? → Өзекшелер глюкозаның барлығын қайта сіңіре алмайды, артығы несепке өтеді.