Суруп чыгаруу жана орун алмаштыруу га мисал келтирип берчи
3. Суруп чыгаруу (жөнөкөй зат татаал заттагы элементти сүрүп чыгарат): \[ \mathrm{Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2\uparrow} \] \[ \mathrm{Fe + CuSO_4 \rightarrow FeSO_4 + Cu} \]
4. Орун алмаштыруу (эки татаал зат бөлүктөрү менен орун алмашат): \[ \mathrm{NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_2O} \] \[ \mathrm{AgNO_3 + NaCl \rightarrow AgCl\downarrow + NaNO_3} \]
Обсуждение
11 сообщенийКошулуу Ажыроого дагы мисал тузуп бер
Кошулуу (эки же андан көп заттан бир татаал зат пайда болот): \[ \mathrm{2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O} \] \[ \mathrm{C + O_2 \rightarrow CO_2} \] \[ \mathrm{2Ca + O_2 \rightarrow 2CaO} \]
Ажыроо (бир татаал заттан бир нече зат пайда болот): \[ \mathrm{CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2} \] \[ \mathrm{2H_2O \rightarrow 2H_2 + O_2} \] \[ \mathrm{2Fe(OH)_3 \rightarrow Fe_2O_3 + 3H_2O} \]
Эскертүү: дептердеги теңдемелерди теңдештирүү керек: \[ \mathrm{2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O} \] \[ \mathrm{2Fe + O_2 \rightarrow 2FeO} \] \[ \mathrm{2FeO \rightarrow 2Fe + O_2} \]
Мага ушул темага конспект жазып берчи кыскача кылып текст турундо жаз кыска кылып Жана формулаларды жаз
Мага ушул темага конспект жазып берчи кыскача кылып текст турундо жаз кыска кылып Жана формулаларды жаз
Конспект: §18. Газдар. Газдардын басымы. Идеалдык газ
1. Газ деген эмне.
Молекулалары өтө сейрек жайгашкан, өз көлөмүн да, формасын да сактабаган, идиштин формасын толук ээлеп, кеңейүүгө жөндөмдүү зат газ деп аталат.
2. Газдын параметрлери.
Газдын абалын мүнөздөөчү чоңдуктар:
- массасы — \(m\),
- көлөмү — \(V\),
- температурасы — \(T\),
- басымы — \(p\).
3. Газдын басымы.
Басым — бетке аракет этүүчү күчтүн ошол беттин аянтына болгон катышы:
\[ p = \frac{F}{S} \]
Газдын басымы анын молекулаларынын идиштин капталына урунуусунан пайда болот.
4. Молекулалардын концентрациясы.
Көлөм бирдигиндеги молекулалардын саны:
\[ n = \frac{N}{V} \]
Газдын басымы концентрацияга жана температурага түз пропорционал:
\[ p \sim n, \qquad p \sim T \]
5. Идеалдык газ.
Молекулаларынын өлчөмү жана өз ара аракеттешүүсү эсепке алынбаган газдын модели. Сейректелген реалдык газды идеалдык газ деп кароого болот.
6. Газдардын негизги теңдемеси.
\[ p = nkT \]
мында \(k = 1{,}38 \cdot 10^{-23}\ \frac{\text{Дж}}{\text{К}}\) — Больцман турактуулугу.
7. Клапейрон — Менделеев теңдемеси.
\[ pV = \frac{m}{\mu}RT \]
мында \(R = N_A k = 8{,}31\ \frac{\text{Дж}}{\text{моль}\cdot\text{К}}\) — универсалдык газ турактуулугу, \(\mu\) — молярдык масса.
1 моль газ үчүн: \[ pV = RT \]
Кыскача жыйынтык: газдын басымы молекулалардын санына жана температурага көз каранды; идеалдык газ үчүн негизги байланыш \(p = nkT\), ал эми \(pV = \frac{m}{\mu}RT\) — Клапейрон-Менделеев теңдемеси.
Конспекти текст тунундо жазчы баарын
§18. Газдар. Газ абалын мүнөздөөчү чоңдуктар жана алардын өз ара байланышы
1. Газ жана анын касиеттери.
Бөлүкчөлөрү өтө сейрек жайгашкан, түссүз, көлөмүн да, формасын да сактай албаган, кеңейип тарап кетүүгө жөндөмдүү зат газ деп аталат. Газ өзү турган идиштин формасын жана көлөмүн толук ээлейт.
Газдын негизги өзгөчөлүгү — курамындагы молекулалардын (атомдордун) арасындагы байланыштын өтө начардыгы. Себеби бөлүкчөлөрдүн орточо кинетикалык энергиясы алардын потенциалдык энергиясына салыштырмалуу бир кыйла чоң. Ошондуктан молекулалар бири-бирине жакын кармалышпайт.
Газ мүмкүн болушунча кеңейүүгө умтулгандыктан, анын молекулалары идиштин ички беттерине аракет жасап, басым пайда кылат.
2. Газдын параметрлери.
Газдарды сезүү органдары менен байкоо кыйын, ошондуктан алардын касиетин төмөнкү чоңдуктар аркылуу үйрөнөбүз:
- массасы — \(m\),
- көлөмү — \(V\),
- температурасы — \(T\) (абсолюттук температура, К).
Бул чоңдуктар газдын параметрлери деп аталат.
3. Реалдык газ, буу, каныккан буу.
Табиятта газ абалында гана кездешкен заттарды реалдык газдар дейбиз. Суюк же катуу абалда туруктуу кездешкен заттардын газ түрүнө өткөн абалы буу деп аталат (суунун буусу, сымаптын буусу ж.б.).
Суюктук менен газдын ортосундагы абал каныккан буу деп аталат. Реалдык газды абдан ысытылган бууга окшоштурууга болот. Реалдык газдын касиети молекулалардын өлчөмүнө жана өз ара аракеттенишине көз каранды.
4. Идеалдык газ.
Эсептөөлөрдү жеңилдетүү үчүн идеалдык газ түшүнүгү киргизилген.
Идеалдык газ — кадимки газдын ойдон элестетилип жаралган модели; мында молекулалардын өлчөмү жана алардын өз ара аракеттери эсепке алынбайт.
Молекулалардын өз ара аракеттенишинин орточо потенциалдык энергиясы кинетикалык энергиясынан аз болгондо, реалдык газдын касиети идеалдык газдын касиетине дээрлик окшош болот. Жетишерлик сейректелген реалдык газды идеалдык газ деп кароого болот.
5. Газдын басымы жана анын көз карандылыгы.
Басым — бетке аракет эткен күчтүн ошол беттин аянтына катышы:
\[ p = \frac{F}{S} \]
Бирок газдын басымын бул формула менен түз эсептөө мүмкүн эмес, анткени ар бир молекуланын бөлөк күчүн жана аянтын табуу мүмкүн эмес. Ошондуктан басым көлөм, молекулалардын саны жана температура аркылуу аныкталат.
Идиштин бирдик көлөмүндөгү молекулалардын саны — концентрация: \[ n = \frac{N}{V} \]
Тажрыйбалар газдын басымы молекулалардын санына жана температурага түз пропорционал экенин көрсөтөт: \[ p \sim n, \qquad p \sim T \]
Пропорционалдык коэффициентти кошуп, барабардыкка айландырабыз: \[ p = nkT \] Бул — газдардын басымын аныктоочу негизги теңдеме. Мында \[ k = 1{,}38 \cdot 10^{-23}\ \frac{\text{Дж}}{\text{К}} \] — Больцман турактуулугу.
6. Басымдын көлөм менен байланышы.
Формулага \(n = \frac{N}{V}\) маанисин койсок:
\[ p = \frac{N}{V}kT \]
мындан:
\[ pV = NkT \]
7. Молекулалардын саны жана Авогадро саны.
Заттын санын Авогадро санына көбөйтүп, молекулалардын жалпы санын табабыз:
\[ N = \nu N_A = \frac{m}{\mu}N_A \]
Мында \(N_A\) — Авогадро турактуулугу, \(\mu\) — молярдык масса. Муну негизги теңдемеге койсок:
\[ pV = \frac{m}{\mu}N_A kT \]
8. Универсалдык газ турактуулугу.
\[ R = N_A k \]
— универсалдык газ турактуулугу,
\[ R = 8{,}31\ \frac{\text{Дж}}{\text{моль}\cdot\text{К}} \]
Ошондо идеалдык газ абалынын теңдемеси келип чыгат: \[ pV = \frac{m}{\mu}RT \] Бул формула Клапейрон — Менделеев теңдемеси деп аталат. Аны Б. Клапейрон 1834-жылы келтирип чыгарса, Д. И. Менделеев 1874-жылы жалпылаган.
1 моль газ үчүн \(\nu = \frac{m}{\mu} = 1\) болгондуктан: \[ pV = RT \]
9. Тажрыйба.
Айнек колбага резина түтүкчө кийгизип, анын экинчи учун манометрге туташтырабыз. Колбаны ысык сууга салганда манометрдеги суюктуктун сол ийнеси төмөн түшүп, оң ийнеси жогору көтөрүлөт. Бул газдын температурасы жогорулаганда басымынын да жогорулашын далилдейт.
Жыйынтык: газдын басымы анын молекулаларынын концентрациясына жана температурасына түз көз каранды: \(p = nkT\), ал эми идеалдык газдын абалын \(pV = \frac{m}{\mu}RT\) теңдемеси туюнтат.
Кыскача кылып жазчы
§18. Газдар. Алардын өз ара байланыштары (кыскача конспект)
1. Газ. Бөлүкчөлөрү сейрек жайгашкан, түссүз, өз көлөмүн да, формасын да сактабаган, кеңейүүгө умтулган зат. Ошондуктан газ өзү турган идиштин формасын жана көлөмүн толук ээлейт, ал эми молекулалары идиштин ички беттерине аракет этип, басым пайда кылат.
2. Газдын параметрлери: массасы \(m\), көлөмү \(V\), температурасы \(t\) (же \(T\)), басымы \(p\).
3. Идеалдык газ — кадимки газдын ойдон элестетилген модели; мында молекулалардын өлчөмү жана өз ара аракети эсепке алынбайт. Жетишерлик сейректелген реалдык газды идеалдык газ деп кароого болот.
4. Басым. Басым — бетке аракет эткен күчтүн аянтка катышы: \[ p = \frac{F}{S} \] Бирок газдын басымын бул формула менен эсептөө мүмкүн эмес, анткени ар бир молекуланын күчүн өлчөө мүмкүн эмес.
5. Концентрация. Көлөм бирдигиндеги молекулалардын саны: \[ n = \frac{N}{V} \]
6. Газдын басымынын көз карандылыгы. Тажрыйба көрсөткөндөй, басым молекулалардын санына жана температурага түз пропорционал: \[ p \sim n, \qquad p \sim T \] Барабардык түрүндө: \[ p = nkT \] мында \(k = 1{,}38 \cdot 10^{-23}\ \frac{\text{Дж}}{\text{К}}\) — Больцман турактуулугу.
7. Негизги теңдеме. \(n = \frac{N}{V}\) ордуна койсок: \[ p = \frac{N}{V}kT, \qquad pV = NkT \]
8. Молекулалардын саны. Заттын санын Авогадро санына көбөйтөбүз: \[ N = \nu N_A = \frac{m}{\mu}N_A \] Анда: \[ pV = \frac{m}{\mu}N_A kT \]
9. Универсалдык газ турактуулугу: \[ R = N_A k = 8{,}31\ \frac{\text{Дж}}{\text{моль}\cdot\text{К}} \]
10. Клапейрон — Менделеев теңдемеси: \[ pV = \frac{m}{\mu}RT \] 1 моль газ үчүн: \[ pV = RT \]
Жыйынтык: идеалдык газдын басымы \(p = nkT\) менен аныкталат, ал эми газдын абалын \(pV = \frac{m}{\mu}RT\) теңдемеси туюнтат.
Дагы кыскача кылчы
§18. Газдар (эң кыскача конспект)
- Газ — бөлүкчөлөрү сейрек, көлөмүн жана формасын сактабаган, кеңейүүгө умтулган зат. Молекулалары идиштин капталына аракет этип, басым пайда кылат.
- Параметрлери: масса \(m\), көлөм \(V\), температура \(t\).
- Идеалдык газ — молекулаларынын өлчөмү жана өз ара аракети эсепке алынбаган модель. Сейректелген реалдык газды идеалдык газ деп кароого болот.
- Басым: \(p = \frac{F}{S}\) (газ үчүн түз колдонулбайт).
- Концентрация: \(n = \frac{N}{V}\).
- Басым молекулалардын санына жана температурага түз пропорционал: \(p \sim n\), \(p \sim T\).
- Негизги теңдеме: \(p = nkT\), мында \(k = 1{,}38 \cdot 10^{-23}\ \frac{\text{Дж}}{\text{К}}\) — Больцман турактуулугу.
- \(p = \frac{N}{V}kT \Rightarrow pV = NkT\).
- \(N = \nu N_A = \frac{m}{\mu}N_A \Rightarrow pV = \frac{m}{\mu}N_A kT\).
- \(R = N_A k = 8{,}31\ \frac{\text{Дж}}{\text{моль}\cdot\text{К}}\) — универсалдык газ турактуулугу.
- Клапейрон — Менделеев теңдемеси: \(pV = \frac{m}{\mu}RT\); 1 моль үчүн \(pV = RT\).