Кыскача жооп
Айырманын өзөгү — биримдиктин негизи жана менчик:
- Уруулук община — адамдарды кан-туугандык байланыш бириктирет. Менчик (жер, курал, олжо) жалпы, эмгек жана бөлүштүрүү жамааттык, мүчөлөрү тең.
- Дыйканчылык (коңшулук) община — адамдарды жалпы аймак жана чарбалык кызыкчылык бириктирет (бир айылда ар кайсы уруудан чыккан үй-бүлөлөр жашайт). Мында жеке менчик пайда болуп, мүлк теңсиздиги жана бийликтин бөлүнүшү келип чыгат.
Салыштыруу
| Белги | Уруулук община | Дыйканчылык община |
|---|---|---|
| Ким бириктирет | кан-туугандык, жалпы ата-баба | жалпы аймак, коңшулук, чарбалык байланыш |
| Негизги чарба | мергенчилик, жыйноочулук, малчылык | дыйканчылык (сугат), кол өнөрчүлүк, соода |
| Менчик | жалпы жамааттык | жер, түшүм, курал, мал — үй-бүлөнүн жеке менчиги (айрым нерселер — жалпы) |
| Эмгек | баары чогуу иштейт, түшүм тең бөлүнөт | ар бир үй-бүлө өз участкасында өз алдынча иштейт |
| Коомдук абал | теңдик, аксакалдардын кадыры | катмарлануу: бай, кедей, бийлик туткандар |
| Башкаруу | элдик чогулуш, аксакалдар | аксакалдар, байлар, алгачкы бийлик органдары |
Кантип ой жүгүртүү керек
Параграфтагы эки терминди салыштырганда өзүңө 4 суроо бер:
- Ким бириктирет? Туугандыкпы же аймакпы?
- Эмне менен алектенет? Жыйноочулукпу же өндүргүч чарба (дыйканчылык)бы?
- Менчик кимге таандык? Жамааткабы же үй-бүлөгөбү?
- Коомдо теңдик барбы? Бар болсо — уруулук, жок болсо — дыйканчылык.
Текшерүү
Эмне үчүн дыйканчылык община уруулуктан кийин пайда болот? Себеби: сугат дыйканчылыгы отурукташууну, туруктуу түшүмдү жана ашыкча продуктту берет. Ашыкча продукт алмашууга, топтолгон байлыкка, анан жеке менчик менен теңсиздикке алып келет — ошол жерден уруулук байланыш алсырап, коңшулук община түзүлөт. Демек, айырма «кийин пайда болгон» эмес, чарбанын өзгөрүшүнөн келип чыгат.