Новая Школа - онлайн-школа подготовки к ЕГЭ
Задача Задача №3833425
А
Аноним
9 часов назад · публичный вопрос
А
Аноним

жасалма мөңгү жөнүндө маалымат

Ответ нейросети
9 часов назад

Жасалма мөңгү жөнүндө

Кыскача жооп: жасалма мөңгү — бул кышында тоо суусун тоңдуруп, жазда жана жайында эритип сугатка, малга жана ичүүгө пайдалануу үчүн адам тарабынан түзүлгөн муз топтолмосу.

1. Эмне үчүн керек

Тоолуу аймактарда жаан-чачын аз, ал эми климат ысыган сайын табигый мөңгүлөр азаят. Жазда суу дал сугат мезгилинде жетишпейт. Жасалма мөңгү кышкы «бош» сууну музга айландырып сактап, керек убакта — жазда — берет.

2. Кантип жасалат (принцип)

  • Сууну тоңдуруу. Кышында (ноябрдан мартка чейин) булактын суусун түтүк же арык аркылуу муздак, көлөкөлүү жерге агызышат. Суу жука кабат менен акканда тез тоңот: муз пайда болгон сайын үстүнө жаңы суу кошулуп, топтолмо өсөт.
  • Муз ступа (айс-ступа). Сууну бийиктикке чачыратып, конус формасындагы муз дөбө жасашат. Конус формасы беттин аянтын кичине кылат, ошондуктан муз жай эрийт.
  • Жер тандоо. Түндүк каптал, көлөкө, шамал аз тийген жер — муз узак сакталат.
  • Эритип пайдалануу. Жазда муз эрип, суу түтүктөр аркылуу талаага же кыштакка кетет.

Физикалык негизи жөнөкөй: суу \(0\ ^\circ\text{C}\)-да тоңот, муз эригенде жылуулукту сиңирет, ошондуктан чоң муз массасы жай эрийт.

3. Кайда колдонулат

  • Ладакх (Индия) — Соңам Вангчук сунуштаган «муз ступа» ыкмасы белгилүү.
  • Кыргызстан — Тянь-Шань, Нарын, Ысык-Көл аймактарында сугат үчүн тажрыйбалар бар.
  • Казакстан, Афганистан, Чили — тоолуу кургак аймактарда колдонулат.

4. Пайдасы жана кемчилиги

Пайдасы: арзан, жергиликтүү материалдан курулат, электр энергиясы талап кылынбайт, жазда кошумча суу берет.

Кемчилиги: аба ырайына көз каранды (жылуу кыш болсо муз аз болот), жерди туура тандоо керек, бир сезондук — кийинки кышында кайра курулат.

Текшерүү: эгер жазда муз эрип суу берет десек, анда кышкы суу «сакталат», жоголбойт — бул жасалма мөңгүнүн негизги идеясы.