Новая Школа - онлайн-школа подготовки к ЕГЭ
Задача Задача №3833569
А
Аноним
8 часов назад · публичный вопрос
А
Аноним

витаминдер боюнча маалымат кайсы жемиштер жашылчалар кирет?витаминдер а,б,с,д,в, ж.б витамин коп болсо жана аз болсо кайсы оооруга чалдыгат?клеткада зат жана энергия алмашуу…

Запрос пользователя

Витаминдер боюнча маалымат кайсы жемиштер жашылчалар кирет?витаминдер а,б,с,д,в, ж.б витамин коп болсо жана аз болсо кайсы оооруга чалдыгат?клеткада зат жана энергия алмашуу тушундурчу важный жерлерин элементарныйларын фотосинтез хемосинтез

Ответ нейросети
8 часов назад

Кыскача жооп

  • Витаминдердин булактары — жашылча-жемиш, боор, эт, балык, сүт, өсүмдүк майы жана күн нуру (D үчүн).
  • Жетишсиздик (гиповитаминоз) ар бир витамин үчүн өзүнүн оорусун берет: A — «түнкү соолук», B1 — бери-бери, C — цинга, D — рахит.
  • Ашыкча (гипервитаминоз) көбүнчө майдагы A жана D витаминдеринде коркунучтуу.
  • Зат жана энергия алмашуу = ассимиляция (пластикалык) + диссимиляция (энергетикалык); башкы «акча» — АТФ.
  • Фотосинтез жарык энергиясын колдонсо, хемосинтез органикалык эмес заттардын окистенүү энергиясын колдонот.

1. Витаминдер: кайдан табылат жана эмне болот

Витамин Кайсы тамак-ашта Аз болсо (гиповитаминоз) Көп болсо (гипервитаминоз)
A (ретинол) сабиз, ашкабак, өрүк, шпинат, боор, жумуртка, май «түнкү соолук» (куриная слепота), тери-былжыр кургайт, өсүү токтойт баш оору, кусуу, боор залалданат
B1 (тиамин) дан, буурчак, боор, чочко эти бери-бери, полиневрит, булчуң алсыздыгы дээрлик жок
B2 (рибофлавин) сүт, жумуртка, боор, жашылжашылча ооздун бурчу жарылат, тил кызарат —
B6, B12 эт, боор, балык, жумуртка аз кандуулук (анемия), нерв системасынын бузулушу —
C (аскорбин) карагана, ит мурун (шиповник), лимон, болгар калемпири, капуста, картошка цинга (скорбут): мизилөө, тиш түшөт, иммунитет төмөндөйт ич өтүү, бөйрөк ташы
D (кальциферол) балык майы, боор, жумуртка сарысы, күн нуру балдарда рахит, чоңдордо остеопороз кальций ички органдарга чөгөт, бөйрөк жабыркайт
E (токоферол) өсүмдүк майы, дан, жашылча эритроциттер бузулат, уруктун өнүгүшү начарлайт —
K жашыл жалбырак, капуста, боор кан уюшу бузулат (кан агат) —
PP (никотин к-тасы) эт, боор, дан пеллагра (тери, ич, нерв) —

Эстеп калуу үчүн: C — «суук тийүүгө каршы», D — «сөөк витамини», A — «көз витамини», B тобу — «нерв витаминдери».


2. Клеткада зат жана энергия алмашуу

Зат алмашуу (метаболизм) — клеткага кирген заттардын ажырашы жана жаңы заттардын курулушу.

Эки жагы:

  • Ассимиляция (пластикалык алмашуу) — жөнөкөй заттардан татаал заттар курулат, энергия сиңет. Мисал: фотосинтез, белок синтези.
  • Диссимиляция (энергетикалык алмашуу) — татаал заттар ажырайт, энергия бөлүнүп чыгат. Мисал: дем алуу.

Энергиянын «акчасы» — АТФ. АТФ ажыраганда энергия бөлүнөт, кайра синтезделгенде энергия сакталат.

Диссимиляциянын 3 этабы (башкы жерлери):

Этап Кайда жүрөт Энергия
1. Даярдык ичегиде, лизосомада энергия жылуулук катары кетет
2. Гликолиз (кычкылтексиз) цитоплазмада 2 АТФ
3. Кычкылтек этабы митохондриянын ички мембранасында (кристаларда) 36 АТФ

Жалпы: \( \mathbf{C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + 38\ \text{АТФ}} \)

Башкы элементтери: ферменттер, АТФ, НАДФ·Н (кычкылтек алып жүрүүчү), клетка мембранасы, митохондрия, хлоропласт.


3. Фотосинтез жана хемосинтез

Фотосинтез — жашыл өсүмдүктөр жарык энергиясы менен органикалык зат (глюкоза) түзөт. \[ 6CO_2 + 6H_2O \xrightarrow{\text{жарык, хлорофилл}} C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \]

Фазасы Кайда жүрөт Эмне болот
Жарык фазасы тилакоид мембранасында (граналарда) суу ажырайт (фотолиз), \(O_2\) бөлүнөт, АТФ жана НАДФ·Н пайда болот
Караңгы (Кальвин) фазасы стромада \(CO_2\) кармалып, глюкоза синтезделет, АТФ жумшалат

Хемосинтез — жарык керек эмес. Бактериялар органикалык эмес заттардын окистенүүсүнөн алынган энергия менен органикалык зат түзөт.

Бактерия Реакциясы
Нитрлештирүүчү (Nitrosomonas, Nitrobacter) \(NH_3 \rightarrow HNO_2 \rightarrow HNO_3\)
Күкүрт бактериялары \(H_2S \rightarrow S \rightarrow H_2SO_4\)
Темир бактериялары \(Fe^{2+} \rightarrow Fe^{3+}\)

Негизги айырма: фотосинтезде энергия булагы — жарык, хемосинтезде — химиялык реакциянын энергиясы. Экөөндө тең \(CO_2\) кармалып, органикалык зат түзүлөт, бирок хемосинтезде \(O_2\) бөлүнбөйт.

Өзүңдү текшер: витаминдин атын атаганда — булагын жана жетишсиздик оорусун, ал эми фотосинтездин фазасын атаганда — кайсы органоидде жүрөрүн эсте.