Новая Школа - онлайн-школа подготовки к ЕГЭ
Задача Задача №3833587
А
Аноним
8 часов назад · публичный вопрос
А
Аноним

Биз скоро открытый урок отобуз 24 ноябрь а эртен 20 ноябрь даярданып айтып беребиз ал урокто отулгон теманын аты Атоочтуктар жана Атоочтук турмоктор болгон ал эми ошол куну ото…

Запрос пользователя

Биз скоро открытый урок отобуз 24 ноябрь а эртен 20 ноябрь даярданып айтып беребиз ал урокто отулгон теманын аты Атоочтуктар жана Атоочтук турмоктор болгон ал эми ошол куну ото турган темабыздын аты Чакчылдар мен отулгон тема да сабака барбай калгам открытый урокко шаар боюнча мектептерден мугалимдер келет мен абдан катуу даярданышым керек анткени мен кыргыз тилинде анча жакшы эмес мин кстати открытый урок кыргыз тилинде кыргыз тили сабагынан отулот

Ответ нейросети
8 часов назад

Кыскача

Атоочтук — предметтин белгисин билдирет (причастие): «келген конок», «келер жыл». Чакчыл — кошумча аракетти билдирет (деепричастие): «Мектепке барып, сабакка кирдим». Айырмасы бир сүйлөм менен: окуган бала (кандай бала? — атоочтук) ↔ окуп, эстеп калдым (эмне кылып? — чакчыл).

«Атоочтук турмоктор» деп жазгансың — мен аны «атоочтук обороттор» деп түшүндүм. Башка сөз болсо, айтып кой.


1. Атоочтук (кайталоо үчүн)

Эреже: этиштин предметтин белгисин билдирген, кандай? кайсы? эмне кылган? деген суроолорго жооп берген формасы атоочтук деп аталат.

Мүчөлөрү:

  • -ган/-ген/-гон/-гөн: барган, келген, окуган, түшкөн (өткөн чак)
  • -аар/-ээр/-оор/-өөр, -р: бараар, келер, көрөр (келер чак)
  • -уучу/-үүчү: окуучу, келүүчү, билүүчү

Сүйлөмдө: аныктооч болот. «Кечээ келген коноктор бүгүн кетишет» — «келген» атоочтук, «коноктор» аныкталуучу сөз.

Атоочтук оборот: атоочтук байланышкан сөздөр менен бирге келет. «Мен кечээ окуган китеп» — «мен кечээ окуган» — атоочтук оборот, «китеп» — аныкталуучу сөз.

Маанилүү: атоочтук жак мүчөсүн кабыл алып, баяндооч боло алат: «Мен келгенмин». Чакчыл мындай болбойт.


2. Чакчыл (жаңы тема)

Эреже: этиштин кошумча аракетти билдирген, жакка жана чакка баш ийбеген формасы чакчыл деп аталат.

Мүчөлөрү:

  • -ып/-ип/-уп/-үп: барып, келип, окуп, көрүп
  • -а/-е/-о/-ө, -й: бара, келе, окуй
  • -ганы/-гени/-гоны/-гөнү: барганы, келгени
  • -ганча/-генче/-гончо/-гөнчө: барганча, келгенче
  • -арда/-эрде/-ордо/-өрдө: барарда, келерде
  • -майынча/-мейинче: барбайынча

Суроолору: эмне кылып? качан? кантип? эмне максатта? Сүйлөмдө: тактооч (баяндоочтун алдында турат). «Мектепке барып, сабакка кирдим» — «барып» чакчыл, «кирдим» — башкы баяндооч.


3. Салыштыруу таблицасы

Белгиси Атоочтук Чакчыл
Эмнени билдирет предметтин белгисин кошумча аракетти
Суроолору кандай? кайсы? эмне кылып? качан? кантип?
Мүчөлөрү -ган, -аар/-р, -уучу -ып, -а/-й, -ганча, -арда, -майынча
Сүйлөмдө аныктооч тактооч
Жак мүчөсү алат (келгенмин) албайт
Мисал келген конок келип айтты

4. Кантип аныктайбыз — 3 кадам

  1. Мүчөсүн кара: -ган/-аар/-уучу → атоочтук; -ып/-ганча/-арда → чакчыл.
  2. Суроо кой: кандай? → атоочтук; эмне кылып? качан? → чакчыл.
  3. Сүйлөмдөгү милдетин аныкта: аныктооч → атоочтук; тактооч → чакчыл.

5. Открытый уроктун планы (45 мүнөт)

1) Уюштуруу — 2 мүнөт. Саламдашуу, конокторду тосуу, класстын даярдыгын текшерүү.

2) Кайталоо: «Атоочтуктар жана атоочтук обороттор» — 10 мүнөт.

  • Суроо-жооп: «Атоочтук деген эмне?», «Кандай мүчөлөрү бар?», «Сүйлөмдө кандай милдетти аткарат?»
  • Тактада 3 сүйлөм: атоочтукту тап, мүчөсүн белгиле, атоочтук оборотту аныкта.
  • Кыска оозеки тест (төмөндө).

3) Жаңы тема: «Чакчылдар» — 15 мүнөт.

  • Көйгөйлүү кырдаал: тактага эки сүйлөм жаз: «Мектепке барып, сабакка кирдим» жана «Мектепке барган бала менин досум». Суроо: кайсы сөз аракетти, кайсынысы белгини билдирет?
  • Балдар өздөрү эрежени чыгарат, сен тактайсың.
  • Мүчөлөр таблицасын тактага жаз.
  • Сүйлөм менен иштөө: чакчылды тап, суроо кой, башкы баяндоочту белгиле.

4) Бышыктоо — 12 мүнөт.

  • Топ менен иштөө: 2 топ, ар бири 2 атоочтук жана 2 чакчыл менен сүйлөм түзөт, бири-бирин текшеришет.
  • Жыйынтык: «Мен бүгүн ... үйрөндүм» деген ыкма.

5) Жыйынтык жана үй тапшырма — 3 мүнөт.

  • Баалоо; үйгө: 5 сүйлөм түзүү (2 атоочтук, 3 чакчыл), эрежени жаттоо.
  • Конокторго ыраазычылык.

6. Мугалимдин даяр фразалары (кыргызча — орусча түшүндүрмө менен)

  • «Кайырлуу күн, балдар!» — добрый день, дети!
  • «Бүгүн биздин сабакка коноктор келишти.» — сегодня на нашем уроке гости.
  • «Ким айтып берет?» — кто ответит?
  • «Тактага жазабыз, дептерлериңерди ачабыз.» — пишем на доске, открываем тетради.
  • «Көңүл бургула.» — будьте внимательны.
  • «Туура айттыңар, жакшы!» — верно сказали, молодцы!
  • «Дагы бир жолу кайталайбыз.» — повторим ещё раз.
  • «Топ менен иштейбиз.» — работаем в группах.
  • «Үй тапшырмаңарды жазып алабыз.» — записываем домашнее задание.
  • «КАТА» / «ТУУРА» деп белгилеп кой — помечай «ошибка» / «верно».

7. Көнүгүүлөр жана жооптор

1-көнүгүү. Атоочтукту тап, мүчөсүн белгиле.

  1. Кечээ келген коноктор бүгүн кетишет. → келген (-ген)
  2. Келер жылы биз жаңы мектепке барабыз. → келер (-р)
  3. Биз көргөн тасма абдан кызык. → көргөн (-гөн); атоочтук оборот — «биз көргөн»

2-көнүгүү. Чакчылды тап.

  1. Мектепке барып, сабакка кирдим. → барып (-ып)
  2. Китеп окуп, эс алам. → окуп (-уп)
  3. Үйгө келгенче, жаан жаады. → келгенче (-генче)
  4. Жаз келерде, күндөр жылыйт. → келерде (-эрде)

3-көнүгүү. Туура форманы кой.

  1. Мен мектепке (бар-) ___ сабак окуйм. → барып (чакчыл)
  2. Мектепке (бар-) ___ бала менин досум. → барган (атоочтук)

8. Көп кетирилүүчү каталар

  • «Келип» менен «келгенди» алмаштырып жиберүү. Текшерүү: зат жөнүндө сүйлөсөк → атоочтук; аракет жөнүндө сүйлөсөк → чакчыл.
  • Чакчылга жак мүчөсүн улоо: «барыпмын» — туура эмес. «Барып, ...» же «барганмын».
  • Чакчылдын башкы баяндооч менен бир ээге таандык болушу: «Мен барып, ал келди» — туура эмес, эки аракеттин ээси бир болушу керек.

9. 20-ноябрга чейинки даярдык планы

  • Бүгүн-эртең: 1-3-бөлүктү окуп, таблицаны жатта. Үн чыгарып 2 жолу айтып көр, телефонго жаз.
  • 21-22-ноябрь: 7-бөлүктөгү көнүгүүлөрдү өз алдыңча аткар, жооптор менен салыштыр.
  • 23-ноябрь: бүткүл планды репетиция кыл (45 мүнөткө секундомер менен), фразаларды тактага жаз.
  • 24-ноябрь: тактага план + таблица + 3 мисалды алдын ала жазып кой.

Сен кыргыз тилинде эркин сүйлөбөйм деп кабатырланба: мындай сабакта так структура жана даяр фразалар эң маанилүү — аларды жаттап алсаң, сабак ойдогудай өтөт.

Обсуждение

2 сообщения
А
Аноним

Атоочтук турмоктор

Нейросеть8 часов назад

Кыскача

Атоочтук оборот — атоочтук (причастие) жана ага байланышкан сөздөр бирге келип, бир гана нерсени (аныкталуучу сөздү) аныктаган топ.

Схема: (байланышкан сөздөр) + АТООЧТУК + аныкталуучу сөз

Кечээ келген коноктор — «кечээ келген» = атоочтук оборот, «коноктор» = аныкталуучу сөз.

«Турмок» деп жазганыңды «оборот» деп түшүндүм.


1. Курамы

Обороттун ичинде атоочтукка баш ийген сөздөр болот:

Обороттогу мүчө Мисал Суроо
Ээ (кээде) мен окуган ким?
Толуктооч китепти окуган эмнени?
Тактооч кечээ келген качан?
Аныктооч кызыл көйнөк кийген кандай?
Атоочтук (эң аягында) келген, окуган —

Эреже: обороттун эң аягында дайыма атоочтук турат, андан кийин гана аныкталуучу сөз келет.


2. Кантип табабыз — 3 кадам

  1. Сүйлөмдөн атоочтукту тап (-ган, -аар/-р, -уучу).
  2. Ага суроо кой — кайсы сөздөр ага байланышат, ошолордун баарын ал.
  3. Аныкталуучу сөздү өзүнчө белгиле — ал оборотко кирбейт.

Мисал: «Мен кечээ окуган китеп абдан кызык.»

  • Атоочтук: окуган
  • Ага байланышкандар: «мен», «кечээ» → «мен кечээ окуган» = оборот
  • Аныкталуучу сөз: китеп (ал обороттон сырткары)

3. Мисалдар

Сүйлөм Атоочтук оборот Аныкталуучу сөз
Кечээ келген коноктор бүгүн кетишет кечээ келген коноктор
Мектепте иштеген мугалимдер чогулушка барды мектепте иштеген мугалимдер
Биз көргөн тасма абдан кызык биз көргөн тасма
Эртең келер коноктор үчүн даярдык көрөбүз эртең келер коноктор
Кыргыз тилин жакшы билүүчү окуучулар кыргыз тилин жакшы билүүчү окуучулар

4. Үтүр коюу жөнүндө

Атоочтук оборот аныкталуучу сөздүн алдында турса (кадимки тартип), үтүр менен бөлүнбөйт:

✅ «Кечээ келген коноктор кетишти.» ❌ «Кечээ келген, коноктор кетишти.»

Эгер оборот аныкталуучу сөздөн кийин келип, интонация менен бөлүнсө, анда үтүр коюлат: «Коноктор, кечээ келген, бүгүн кетишти». Бирок сабакта адатта биринчи түрү колдонулат — ошону эсте.


5. Сүйлөмдөгү милдети

Оборот бүтүндөй бир аныктооч болуп эсептелет. Синтаксистик талдоодо атоочтуктун астын толкун сызык менен сызабыз.


6. Байка: атоочтук жак мүчөсүн алса, оборот болбойт

  • «Мен кечээ келгенмин» — бул баяндооч (этиштин өткөн чагы), оборот эмес.
  • «Мен кечээ келген киши» — бул атоочтук, ал эми «мен кечээ келген» — оборот.

Айырмасы: жак мүчөсү (-мын, -сың, -быз…) болсо — баяндооч; болбосо — аныктооч/оборот.


7. Көнүгүүлөр (жооптору менен)

1) Атоочтук оборотту жана аныкталуучу сөздү белгиле.

  1. Сабакка кеч калган окуучу кечирим сурады. → оборот: сабакка кеч калган; аныкталуучу: окуучу
  2. Биздин класста окуган балдар жарышка катышты. → оборот: биздин класста окуган; аныкталуучу: балдар
  3. Жайда гүлдөгөн бактар күздө саргаят. → оборот: жайда гүлдөгөн; аныкталуучу: бактар

2) Калыбына келтир: ээсин -нын/-нин мүчөсү менен байланыштыр.

«Мен кечээ көргөн тасма» → Менин кечээ көргөн тасмам «Биз окуган китеп» → Биздин окуган китебибиз

3) Оборотту сүйлөмгө айландыр (атоочтукту этишке айландыр).

«Кечээ келген коноктор» → Коноктор кечээ келишти.


8. Көп кетирилүүчү каталар

  • Оборотко аныкталуучу сөздү кошуп жиберүү: «кечээ келген коноктор» — туура эмес, туурасы: оборот «кечээ келген», ал эми «коноктор» өзүнчө.
  • Атоочтукту гана белгилеп, байланышкан сөздөрдү таштап коюу: «келген» деп токтоп калба — «кечээ» дегенди да ал.
  • Үтүрдү ашыкча коюу: кадимки тартипте үтүр керек эмес.

9. Открытый урокка даяр 3 мисал

Тактага ушундай жазып кой — конокторго да, балдарга да түшүнүктүү болот:

  1. Кечээ келген коноктор бүгүн кетишет. → оборот: кечээ келген
  2. Мектепте иштеген мугалимдер чогулушка барды. → оборот: мектепте иштеген
  3. Биз көргөн тасма абдан кызык. → оборот: биз көргөн

Керек болсо, «Чакчылдар» темасы боюнча да ушундай таблица менен көнүгүүлөрдү даярдап берем — айт.