Кыскача жооп: Жасалма спутник — адам тарабынан жасалып, Жердин (же башка планетанын) орбитасына чыгарылган космостук аппарат. Ал байланыш, навигация, аба ырайын болжолдоо, илимий изилдөө жана байкоо үчүн кызмат кылат.
Маалыматты кантип куруу керек
Мына ушундай план боюнча жазсаң, текши жана так чыгат:
- Аныктама
- Тарыхы
- Милдеттери
- Түрлөрү
- Мааниси
1. Аныктама
Жасалма спутник — Жердин айланасындагы орбитага ракета-алып жүрүүчү менен чыгарылган, өзүнүн аппаратурасы менен иштеген техникалык түзүлүш. Ал табигый спутниктен (Айдан) айырмаланып, адам колу менен жасалат.
2. Тарыхы
- 1957-жылдын 4-октябрында СССР «Спутник-1» деген биринчи жасалма спутникти орбитага чыгарган.
- Анын массасы 83,6 кг, диаметри 58 см эле.
- Орбитада 92 күн болуп, батареясы 21 күн иштеген.
- Ушундан кийин көп өлкөлөр өз спутниктерин учура баштаган.
3. Милдеттери
| Милдет | Эмне үчүн керек |
|---|---|
| Байланыш | телефон, интернет, телеберүү |
| Навигация | GPS, ГЛОНАСС — жол жана абалды аныктоо |
| Метеорология | аба ырайын болжолдоо, бороон-чапкынды эскертүү |
| Жерди изилдөө | токой өртү, суу ташкыны, айыл чарба талааларын байкоо |
| Илим | космосту, Жердин климатын изилдөө |
| Коргоо | байкоо жана байланыш |
4. Орбита боюнча түрлөрү
- Төмөнкү орбита (200–2000 км) — Жерди жакындан сүрөткө тартуу, Эл аралык космостук станция (болжол менен 400 км).
- Орто орбита (болжол менен 20 000 км) — навигация спутниктери.
- Геостационардык орбита (болжол менен 35 786 км) — спутник Жер менен бирге айланат, ошондуктан антеннаны бир гана жакка буруу жетиштүү. Телеберүү жана байланыш үчүн колдонулат.
- Эллипстик орбита — бийиктиги абдан өзгөрүлөт, уюлдук аймактарды байкоого ыңгайлуу.
5. Түзүлүшү жана мааниси
Спутниктин негизги бөлүктөрү: корпус, күн батареялары (электр энергия булагы), антенналар, башкаруу жана байланыш системалары, кээде кыймылдаткыч.
Бүгүнкү күндө миңдеген спутник иштеп жатат. Аларсыз заманбап байланыш, навигация жана аба ырайын так болжолдоо мүмкүн эмес.
Өзүңдү текшер
- Биринчи жасалма спутник качан жана кайсы өлкөдө учурулган?
- Геостационардык орбита эмнеси менен өзгөчө?
- Спутниктердин үч милдетин ата.
Жоопторду тексттен таба аласың — эгер кайсы бир пункт түшүнүксүз болсо, ошону кайра түшүндүрүп берем.