10-13 ғасыр басында мемлекеттердің даму ерекшеліктері, ұқсастықтары мен айырмашылықтары нарықталатын кейбір анықтамаларды ұсыну мүмкін. Біз осы тарихтық дәуірде мемлекеттердің басындағы бірнеше азаматтық көшпелерді жасау натижесінде көптеген сауаттылықтар туғызды айтсақ болады:
Юртташ бағыттар: 10-13 ғасырларда кезде мемлекеттерді жасау нысанасы элементтеріне бақытысты болып отырған. Бір мемлекетті қалай жасау қажетін жатса, ол мемлекеттің тұрғындары, жұмысы және көркемдері арасында байланысты биыл өзгеру кездеседі. Бұл жер пішімдері, институттардың дамуы да көптеген тарихшылардың ескертулерімен анықтау керек.
Саяхат көшпелері: 10-13 ғасырларда қоғамда саяхат көшпелері көптеген державалардың арасында байланысты жасалған. Осы айнымалылардың дамуы мен болмауы шаралармен баяндалған жатады, ол жерлер, туралы ақпараттар жинауды талап етеді.
Техникалық көшпелер: 10-13 ғасырларда техникалық және интеллектуалдық даму өте маңызды. Бұл кезде алғашқы роботтар, телеграфтар, жазу аппараттары мен башқаларының жасалуы болып отырған. Осы технологиялардың болмауы мен дамуы, еңбекке, саябаққа және экономикаге әсер ететін факторларды қамтиды.
Тарихтық, географиялық және өнер дамуы: 10-13 ғасырларда мемлекеттерді жасауы, олардың белгілі ерекшеліктері шығарылатын қалыптардың жасалуымен ассоцииативтік ерекшелік қамтасты. Осы кезде мемлекеттерге теориялық, практикалық және өнерлік білім беру, географиялық заңнамаларды мынау жерлерге айналады, мынау зерттеулерді орындау.
Өндіріс мамандықтары: 10-13 ғасырларда кең ақпараттама және нәрестеулер айнымалыларының жайлы соңғы зерттеулерін жүзеге асыру үшін болмағанына өте көп мәліметтер бар. Атоның қай жерге, өз ерекшеліктерімен, технологиялық нәрестерімен шықканы бар.
