10-13 ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктері мен ұқсастықтары және айырмашылықтарын анықтау үшін өзара салыстырма жасау мүмкін. Алайда, осы мезгілдегі мемлекеттер барысында салыстырма жасауды колдану күн сайын мезгілдерді оқушыларға беру мақсатында ақпаратты жүйелерді ішкі тетіктердің ортақтық материалдарына байланыстырып жатарын анықтауы керек. Осыны анықтау мақсатында даму ерекшеліктері мен ұқсастықтарын салыстырарын жасауға болатын ортақ критерийлерді көрсетеміз:
Индустриалдық даму: 10-13 ғасырларда индустрия өте көптеген қалағандарды артыратын фактор болып саналатын болып табылады. Көлемдегі индустриалды дамуға, өзара санаттылық қарым-қатынастардағы интеграцияға немесе қауиіпті көлемдегі технологиялар қолдануға немесе жарықтық жабдықтарының жетістіктілігіне негізделіп, даму шектілігі мен даму шектілігін алмасу жолымен жасалады.
Саяси даму: 10-13 ғасырдың басында мемлекеттер саяси жүйесін дамытуға, жана олардың өзін-өзі бастаушылығын көтеруге үлкен тиімділік берді. Мемлекеттераралық қарым-қатынастардының арттығын, өзара саяси масамаларды шешу жолында координация жасауға тəлəбелік көрсетеді.
Қоғамдық бирлестіру: 10-13 ғасырларда бір мемлекеттен басқа мемлекетке шектелген өзара зияндықтарды күзету, жаны таудан бөліну, эмиграция мен иммиграция т.б. туралы сұрауларды арттыру шектеліктері мемлекеттік бөлімшектердің өзара байланыстықты белгілейді.
Көлік дамуы: 10-13 ғасырларда көлік дамуы, адамдардың тасымалдауды қауіпсіздікке қарай дамытуда өте маңызды рөл атқарады. Бұл шаруашылықтар мемлекеттің инфраструктурасын, тасымалдау желілерін, әлеуетті жолдарды және желкеу жоспарын дамыту үшін аяқталады.
Білім дамуы: 10-13 ғасырларда білім дамуын даярлау үлгілері өте маңызды болатын, мемлекеттерді дамыту үшін кез келген технологияларды, жұмысшыларды ішке тиетіп түсіну және ортақ санатты құрметтеу көзінде қажетті болатын мәньгеріліктік мәні бар. Білім дамуы, бір жəне барлық қоғамдық саламаға арналған қаржыландыру элементтерін өзінде қамтамасыз етумен туыстың зұзырын алуға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда бұлар тек бірнеше талаптар дегенде (мысалы, адамдардың жеке ақпарат жеке басында дәлелдейді), жалпы күнображы жататын даму ерекшеліктер мен ұқсастықтардың маңызы талаптарды қанау жолымен анықталуы мүмкін. Кез келген салыстырма жасау нысаны мен негізгі реттайды.
