150 Публицистика когамдык вмірді мірдің проблемаль алык маселелери кетер отереді, погамдық негальска комектеседі. Казак калкы встресе XIX ғасырдың екінші жартысынан былай қарай егіншілія касбимен айналысуға, отырыкана болуға, орыс модениетіне, өнер-білімге батыл бет бұрды. Бұл бетбұрыс қогамдык, козгалыста айналды. Алтынсарин осындай тың идеялардың жаршысы, козгалыска қатынасушыларды сенімді көмекшісі болды. Мысалы, па «Қыпшақ, Сейткұл» деген очерктиде егін салу, отырықіны болу идеясын насихаттады, Сонымен Gipre феодализмнің кесірі калдығы Барымташылықты, ұрлықты қойып, адал еңбекпен күн көруге шақырды. «Таза булак», «Бай мен жарлы баласы», «Киіз уй мен агаш үй» тағы басқа да осындай очерктерінде де Алтынсарин прыстың демократияшыл публицистикасының тамаша дәстүрлері тұрғысынан еңбекай халықтың мүддесін қорғады, жатып ішер арам тамақтыкка, «ділетсіздікке карсы шыкты, адамгершілікті. тапқырлықты винеге етін ұсындым (Х. Бекхожини) 1. Қазақ халқы 19 ғасырда қандай істерге бет бұрын кызықты? • Онер-білім, орыс мадениетіне қызықты (8 ) Музыка-мадениет жаққа бет бұрды (С) Гылым-техника туралы көп айтылды. дамыды (D) Дін мен сот мәселесі көптеп қаралды 2. « Таза булак», «Бай мен жарлы баласы», «Киіз уй мен ағаш үй» очерктер кандай сипатта болды? ( А) Ғылыми мақалалар болды (1 ) Ислам діні туралы сөз қозғалд зиялылардың қудалануы туралы Еңбекші халықтың мүддесін қорған аділетсіздікке қарсы шықты (D ) Білім-өнегені үлгі етіп балаларга тарбие ретінде жазылды Табиғатта ар түрге жататын агзакар арасында шағылысу жүрмейді. Егер суре калган вэнде ұрпақ бермейді. Мысалы: есекпен атты, арыстан мен жолбарысты шағылыстыру. ГМО колданган агзаларда да өзгерістер ҚАЗАҚ ТІЛІ TECT 7 болатыны аныкталган, тісті адам сілекейінен миярарарасынан Тышқандарға жүргізілген эксперименттерде ГМ құрамы олардың ұрпақтарынан да табылған. Сонымен ғалымдар ГМО тек қана өнімде емес, сонымен катар off қолданғандарда, олардың ұрпақтарында кездесетінін анықтады. Құрамында ГМО бар азықтар өндірушілерін оте коп табыс акеледі. ГМО жане трансгенді алықтарының қауіпсіздігін тексеру, негізінен өндіруші есебінен жүреді. Сондықтан, объективті болып саналмайды мүмкін сол себептен кейбір ғалымдардың ГМО каунті деп ескеруін естігілері келмейді. 3. Келесі жануарларды шағылыстыруга бола ма: үйдегі мысық пен далада мекен ететін мысык? (А) Болмайды, ұрпақ қалдырмайды Болмайды, табиғат заңдарына қайшы (С) ГМО-га берілгеннен болады (D) Балады, екеуі де бір топ жануарларға жатады 4. Келесі кайсы тұжырым дұрыс емес? (А ) Кейінгі ұрпақтарда кендік модификация байқалмайды ГМО тек қана өсімдіктерде ғана емес, жануарлар да жүргізеді (0) Адам сілекейінде ГМО іздерін табуға болады ( D) Тышқан микроағзасында ГМО іздерін табуға болады 3-матін Магжанның ақындығын сынауға біліміміз, күшіміз кәміл жетеді деп айта алмаймыз: толық сынау үшін, оның алды-артын орап, өрісін арылтып шығарлық сегіз қырлы, негізгі білім керек КАЗАК ТІЛІ ТЕСТ 7 нитор? (4) Омер адандар, экиндер Жизндаушылар, сыналылар 151 Кеңінен толғанай, шұғылдан істелген жумыс 6. « Піз де сол көптің бірінта» для кімді нускай тур инста, үстіртін болмай тұрмайды. Мағжан влеңдерінің егжей-тегжейін, вонқатын, тастен қалдырмай тастіштеп карап шығута кое уакыт, коп дерев верек, ақынның ақындығын үстінен карая топшыламай, ішіне вздин эерттеу керек. Бу жағынан да емін-еркін бола алмадык тагы токсергендеті Мағжанды клыншылық мынау. Қандай өнерпазды. вишиды данышпанды болсын, из заманының сыншылары оділ көзбен қарап, баға беру шетін нарсе. Заман сыншыларының бүйрегі не олой, не Пулай бұрып кетпей тұрмайды. Талай таланттардың, талай жақсылардың қадірін жұрт ваген соң біледі. "Алтынның қолда барда қадірі жок" дегендей. Замандастар, тұстастар аділ болу қиын, өйткені не заманнан қаймығады, ақынды заман өлшеуішімен өлшейді, сыншылардың кебі не ақынды жақтаушылар, не жамандаушылар, не бықсыған күншілдер, не сол ақынды эт қылып мініп алып, бүйір атақ, ізден, көзге тусем деушілер болуға мүмкін. Біз де сол көптің біріміз Не заманға күйлеп, не баска бір мақсатпен бір жағынан агып өтіп жүрсек, ғажап емес. Міне, сондықтан біз бүл баяндамамызда Мағжанның бар табысын толық тексеріп, жете сынап ушығына шыға алмаймыз (таза зерттеу үшін баяндама жетпейді, аз болса қалыңдығы бір елі кітап жазу керек болады). Бұл баяндаманы Магжан сөздері туралы азды-көпті көңілге перке түсіріп, пікір алысу деп қарау керек. (С) Қарапайым калия (0) Дистар мен құрдастар 4-матін Алпамыс аттай он жаска толды. Қγήρως басканда, кой кобыл, қаз тұрғанда тай сойиин Байбері, жалғыз ұлы вниз толганда, ұлан-асыр той жасады. Ел-жұртының батасын естіл ванілге медет етті. Бұл кезде байтақ, Конырат елі Алпамысты бек санап, жайылын жастық, иіліп тесек болатын. Алпамыстың каі де көрген манның толтырый, сексеуілдің шоғындай жайнап нов келе жатыр еді. Бірақ, элі де болса бұғанасы қатпаган ойын баласы гой, взірше вузма-уйден ұзамай, ел ісіне араласа коймаган. Уақытының дем дала балаларының таусылмас кызыкка толы ойынымен отетін. Бір гажабы бала болып ойнаған соң, алысып жұлыспай жүре ме, Алпамыстың колы тиген бала құлындай шыркырап, псеңгіреп қалатын Озі қатар балаларды шертіп жіберсе, олар есінен танып, кайын жіберсе, өліп қалатын болды. Мұны білген көрші-қолаң кадуілгідей сактанып, Алпамыс қотаннан керінсе болды, балаларын үйден шығармайтын (Ақселеу Седімбеков, Алпамыс Батыр) (Мағжан Жұмабаев туралы үзінді) 7. Неліктен баска балалар Алпамыспен 5. Магжан олендерін тексеруде қандай қиындықтарға тап болуға мүмкін? ( А) Магжан жазу стилі күрделі, сега сырлы, түсінуге уакыт керек (В ) Магжан жазу стилі түсінікті, адеби тілі анық • Магжан накал мателдер келтіріп жазады (15) Қиындықтар оның шығармаларын зерттеуде жок қақтығыспайды? (А) Сиқырмен айналысқаннан (В) Жасы онга толғаннан (С) Эте мыкты болғаннан (Р) Сексеуілдей тез өсетіндігімен 8. Он жаска толғанда кандай заттармен (А) Қоғамдық сакси (В) Басқа балалармен қтығысатын (С) Мектепке барып оку (5) Далада ойындар ойнау