Асноўная тэма аповесці Васіля Быкава — гэта адлюстраванне падзей Вялікай Айчыннай вайны, якая стала суровым выпрабаваннем для людзей. Яна адна для адных зрабіла іх героямі, а для іншых — здраднікамі.
Васіль Быкаў, які сам удзельнічаў у вайне і стаў сведкам яе жахаў, падзяляў ежу з тымі, хто на наступны дзень гінуў у бою, і з тымі, хто трапляў у лагеры здраднікаў. У сваім творы аўтар імкнецца паказаць характары, псіхалогію і інтарэсы людзей у час вайны. Чаму адны гатовыя ахвяраваць сваім жыццём за іншых, а другія — не? Шасцёра салдат застаюцца на пераездзе, каб суправаджаць адступленне батальёна. Усе ведаюць, што гэта можа стаць іх апошнім боем. Кожны з байцоў перажывае гэтыя моманты па-свойму, і іх паводзіны адрозніваюцца. Разважлівы Карпенка не паказвае сваіх эмоцый, а Фішар жадае ў любой сітуацыі даказаць сваю адвагу. Свіст, які любіць жартваць, працягвае падтрымліваць настрой, што раздражняе Пшанічнага, які зусім не гатовы да жартовасці і толькі марыць, каб небяспека адышла. Аўсееў, у сваю чаргу, заклікае сваіх таварышаў адступіць. Найменьшы з іх, Глечык, які ўпершыню ўдзельнічае ў боі, адчувае страх і хвалю, а яго думкі круцяцца вакол маці, з якой ён пакрыўдзіў.
Надзеі Пшанічнага не збываюцца, вораг з'яўляецца. Першым гіне Фішар, які старанна застаўся сумленным да апошняга моманту. Свіст і Карпенка мужна змагаюцца і з годнасцю развітваюцца з жыццём. Глечык, нягледзячы на свой страх і боль ад страты сяброў, адмаўляецца ад ідэі ўцячы на прапанову Аўсеева.
У лагеры здраднікаў аказваюцца Пшанічны і Аўсееў — адмоўныя персанажы твора. Але, на маю думку, аўтар з непавагай ставіцца і да іх. Быкаў разглядае падставы паводзін герояў у іх мінулым. Жыццё Пшанічнага пайшло не так, яму былі зачынены ўсе шляхі, а Эгаізм Аўсеева, выхаваны ў дзяцінстве, зраўнаваў яго шанцы.
Захапляючыся смеласцю і адвагай Карпенкі, Свіста, Фішара і, асабліва, Глечыка, я не адважваюся моцна крытыкаваць Пшанічнага і Аўсеева. Хто ведае, як бы сябе павёў кожны з нас у падобнай сітуацыі?