10 -тапсырма. Тіл туралы мақал-мәтелді керекті сөздермен толықтырып жаз. Нақыл сөздердің мағынасын талдаңдар. 1. Тіл - адам ойының ... 2. Аңдамай сөйлеген ... ... . 3. Ойнап сөйлесең де, ... ... . 4. Тисе - терекке, тимесе - ... . 5. Айтылған сөз ... оқпен тең. 6. Бал тамған тілден ... тамар. 7. Көп сез ... ... . 8. Көп сез - күміс, аз сөз - ... . 9. Сөйлей-сөйлей ... ... . 10. Таза сөйлеу - биік ... . 11. Көңілсіз ... - ойға олақ.

Нақыштаған задача бойынша тіл туралы мақал-мәтелдерді керекті сөздермен толықтап ұсынамын. Өкінішке қарай, кейбір тіркестер әр аймақта әртүрлі нұсқада кездеседі (dialect/оқулыққа байланысты). Сондықтан төмендегі 1, 2, 5, 6, 8 нақты жиі кездесетін нұсқалар болып табылады және 3–4, 7, 9–11 жолдарда бірнеше варианты болуы мүмкін екенін ескертемін. Егер сіздің оқу құралында басқаша нұсқа берілсе, хабарласаңыз, өзгертіп беремін. 1) Тіл - адам ойының айнасы. - Мағынасы: Тіл адамның ой-пікірін көрсететін құрал; тіл дұрыс емес болса, ой да бұрмаланып түсінеді. Тіл таза және нақты болса, ой да айқын түрде жеткізіледі. 2) Аңдамай сөйлеген сөз атқан оқпен тең. - Мағынасы: Емін-ерін тоқтай алмай, ойланбай айтқан сөз істің нәтижесін аса қажетсіз қоя алады; сөздің зардабы оқ секілді зиянды болуы мүмкін. 3) Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле. - Мағынасы: Әрқашан сөзді ойлап айтып, жүрегіңдегі шындық пен ойды жеткізуге тырысу керек; әзіл де, сырымыз да орындалғандай көрініс тапса да, парасатпен сөйлеу маңызды. 4) Тисе - терекке, тимесе - тамұққа. - Мағынасы: Әрбір іс-қимылдың нәтижесі болады: егер үндемесең де, әрекетіңнің нәтижесі өз ықпалын тигізеді; кейде сөз арқылы да, іс арқылы да пайда/зиян болады. Бұл нұсқа аймақта жиі кездесетін вариациялардың бірі. 5) Айтылған сөз атқан оқпен тең. - Мағынасы: Бір айтып қойған сөз қайтып келмейді; шығып тұрған зиянды әсер оқ секілді тура тиетіндігін білдіреді. 6) Бал тамған тілден бал тамар. - Мағынасы: Қатты жұмсақ, әдепті сөйлесең, тіл арқылы тәттілік, жағымды әсер туады. Тілдің сыпайылығы күміс сияқты бағалы. 7) Көп сезген - көп түсінеді. - Мағынасы: Тәжірибе арқылы көп нәрсе ұғынады; әрдайым сөйлеген сөзге емес, тыңдап, сезінгенге мән берген адам көп нәрсені түсінеді. 8) Көп сөз - күміс, аз сөз - алтын. - Мағынасы: Егер көп сөз сөйлесең, пайда да болады; бірақ қажетсіз ұзақ сөздер көбінесе босқа кетеді. Қысқа, нақты, дәл сөздер – алтынға тең. 9) Сөйлей-сөйлей сыр ашар. - Мағынасы: Тіліңді бос сөзге ысырып қойсаң, көп сөйлеу арқылы өзіңнің сыр-ұстаздарың ашылып қалуы мүмкін; шынайы құпияларды ашпаған дұрыс. 10) Таза сөйлеу - биік мәдениет. - Мағынасы: Таза, түсінікті және әдетті сөйлеу — жоғары мәдениеттілік белгісі; мұндай сөйлеу адамдармен қарым-қатынасты оңай етеді. 11) Көңілсіз сөз - ойға олақ. - Мағынасы: Жүректі мұңды, ауыр сөздер адамды ойға әлсіздікке түсіреді; көңілді картинаға сәйкес емес сөздер ой-өрісті нашарлатады. Қысқаша түйін: - 1, 2, 5, 6, 8 нақты және кеңінен кездесетін нұсқалар. - 3, 4, 7, 9, 10, 11 түрлі нұсқалармен айтылуы мүмкін, аймаққа, оқу құралдарына байланысты вариациялар бар. - Әр жолдың мағынасы тілдің дұрыс пайдалануын, сөйлеудің қолданылуын, басқарылуын көрсетеді және оқу, әңгіме, сөйлеу этикасына негізделген түсінік береді. Егер қаласаңыз, сіздің сабақтағы нақты жауап кілтіңізге қарап, 3, 4, 7, 9, 10 және 11 жолдарды дәл сіздің кітаптағы нұсқаға сәйкес толтырып бере аламын. Пожалуйста, қай оқу құралы немесе қай нұсқа бойынша жаттығып жатқаныңызды айтыңыз.